MAKBUL/MAKTUL İBRAHİM PAŞA VAKFI: SELANİK VE KAVALA İLE DİĞER YERLERDE BULUNAN HAYRATI

Year 2016, Issue: 35 , 1 - 66 , 30.11.2016

Meral Bayrak (ferlibaş)

https://izlik.org/JA69PF46KL

Abstract

Osmanlı devlet adamları arasında ilginç yaşam öyküsü nedeniyle dikkat çeken isimlerdenbiri olan Makbul/Maktul İbrahim Paşa'nın Selanik ve Kavala ile diğeryerlerdeki vakıflarından bazıları bu makalenin konusunu oluşturmuştur. Bumakalede, 14-15 Mart 1536 gecesi ebediyete intikal eden paşadan geriye kalan vebugüne kadar pek üzerinde durulmamış bazı yerlerdeki hayratı tanıtılmayaçalışılmıştır. Paşa’nın vakıflar yoluyla sunduğu hizmetlerin hatırlanması, adınınyaşamasına vesile olan eserlerin tanıtılması gayesiyle yapılan çalışmada, 937/1530-1531 tarihli vakfiye ile kamunun hizmetine sunulan cami, mektep, medrese, imaret,tekke ve çeşme gibi vakıf eserler, vazifeliler, ifa ettikleri hizmetler, alacakları ücretler,vakfedilen gelir kaynakları ve bunların sarf edildiği yerlerden söz edilmiştir. Ayrıcatescilinden bir kaç asır sonra söz konusu vakıfların ne durumda olduğunu tespit etmekamacıyla muhasebe defterleri de değerlendirilmiştir. Selanik ve Kavala'daki külliyeler,bağışlanan zengin gelir kaynaklarıyla sosyal ve kültürel ihtiyaçların karşılanmasınakatkıda bulunmuştur. Balkan coğrafyasında Osmanlı egemenliğinin son bulmasıylabu topraklar üzerindeki diğer tüm vakıflar gibi İbrahim Paşa'ya ait kurumlar dakaderine terk edilmiştir. Dolayısıyla Paşa’nın diğer vakıf eserleriyle vakfa ait taşınır vetaşınmazların akıbeti hakkında herhangi bir bilgi edinilememiştir.

Keywords

Makbul/Maktul İbrahim Paşa , Selanik , Kavala , Drama , Zihne , Marmara , Eğriboz , Külliye , Vakıf , Ayasofya

THE WAQF OF MAKBUL/MAKTUL IBRAHIM PASHA: THE CHARITIES IN THESSALONICA, KAVALA AND OTHER PLACES

https://izlik.org/JA69PF46KL

Abstract

This article is about some of the charities of Makbul Ibrahim Pasha Waqf inThessalonica, Kavala and other places. Ibrahim Pasha was one of the most remarkableamongst Ottoman Statesmen with his curious life. The essay introduces variouscharities of Ibrahim Pasha dies 14-15 March 1536 across modern-day northernGreece which have, so far, been neglected in historical research. This research was doneso that the community service he provided through his waqf could be remembered andthat his heritage such as mosques and schools that keep his name alive to this day wouldnot be forgotten. The essay explores the information on the work of his waqf foundedby a charter in 937/1530-1531. The information relates to various charitablebuildings such as mosques, schools, quran schools, soup kitchens, dervish lodges, andto the personnel employed by these institutions, their duties and responsibilities as wellas their salaries, the sources of revenues that were donated to the waqf, and the use ofthe income generated by the waqf to fund expenditures. A review of the account bookswas also made in order to understand the situation of the charities a few centuries afterthe registration of the waqf charter. The research has found that most of the waqfinstitutions were instrumental in serving the communities in these lands during theOttoman Rule. The complexes comprised of the above-mentioned charitable buildingsin Thessalonica and Kavala catered to social and cultural needs with their vast resourcesthat were donated to them. With the end of the Ottoman Rule in the Balkans, theinstitutions that belonged to the Ibrahim Pasha Waqf suffered enormously as all theother waqfs that were the symbols of the Ottoman civilisation in those lands. Therefore,it was not possible to obtain information relating to the fate of some of his other charitiesand of the estates and assets of his waqf.

Keywords

Ibrahim Pasha , Thessalonica , Kavala , Drama , Zihne , Marmara , Eğriboz , külliye , waqf , Aghia Sophia

References

• Bâbıâlî Evrak Odası BEO , nr.2355/176566.
• BOA, Dahiliye Nezareti Mektûbî Kalemi DH.MKT , nr.865/84.
• BOA, Evkaf Defteri EV.d. , nr.12024; nr.12487; nr.12867.
• BOA, Evkaf Haremeyn Muhasebeciliği Defteri EV.HMH.d. , nr.4604; nr.5886.
• BOA, Cevdet Belediye C.BLD , nr.51/2520; nr.73/3636; nr.89/4402.
• BOA, Cevdet Evkaf C.EV , nr.9/418; nr.246/12298; nr.408/20660.
• BOA, Cevdet Maarif C.MF , nr.101/5024.
• BOA, Şurâ-yı Devlet ŞD , nr.2048/27.
• BOA, Rumeli Müfettişliği Selanik TFR.I.SL , nr.39/3827.
• D., nr.7029.
• Atik Esas Defteri A.E.d. , nr.503.
• VGMA, Vakfiye Defteri, nr.581.
• VGMA, VGM. Defter, nr.00456.00036.
• VGMA, Osmanlı Arşivleri OA , EV.d., nr.12487.
• VGMA, OA, Evkaf Haremeyn Muhasebeciliği Defteri EV.HMH.d. , nr.4604.
• VGMA, OA, Evkaf Başkitâbeti EV.BKB , nr.00196.00017.
• VGMA, OA, Evkaf Kesedarlık EV.KSD , nr.00013.00082.
• VGMA, OA, Evkaf Zimmet Halifeliği EV.ZMT , nr.00043.00020 . ACAR, Şinasi, Osmanlı'da Günlük Yaşam Nesneleri, İstanbul 2011.
• ____________, “Arşından Metreye, Dirhemden Grama”, Eskişehir Ticaret Odası Dergisi, S:109 Mart-Nisan 2008 , 68-70.
• ANASTASSİADOU, Meropi, Tanzimat Çağında Bir Osmanlı Şehri Selanik 1830-1912 , İstanbul 2014.
• AYNUR, Hatice- KARATEKE, Hakan T., III. Ahmed Devri İstanbul Çeşmeleri 1703-1730 , İstanbul 1995.
• BERKİ, Ali Himmet, Istılah ve Tâbirler, Ankara 1966.
• CAN, Aykut, Pargalı'nın Ölümü, İstanbul 2013.
• EMECEN, Feridun, “İbrâhim Paşa, Makbul”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2000, XXI, 333-335.
• Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, yay. haz. Seyit Ali Kahraman-Yücel Dağlı-Robert Dankoff, VIII. Kitap, İstanbul 2003.
• EYİCE, Semavi, "Ayasofya Camii", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1991, IV, 221-222.
• FAROQHİ, Suraiya, "Balkan Panayırlarının Eski Tarihi", Osmanlı Şehirleri ve Kırsal Hayatı, çev. Emine Sonnur Özcan, Ankara 2006, s.157-186.
• GÖKBİLGİN, M. Tayyib, “İbrâhim Paşa”, İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1993, V/II, 908-915.
• HİNZ, Walther, İslâm’da Ölçü Sistemleri, çev. Acar Sevim, İstanbul 1990.
• JENKİNS, Hester Donaldson, Kanunî’nin Veziriazamı Pargalı İbrahim Paşa, çev. Nilüfer Epçeli, İstanbul 2011.
• Kemal Paşa-zâde, Tevârih-i Âl-i Osman X. Defter, haz. Şefaettin Severcan, Ankara 1996.
• KİEL, Machiel, "Kavala", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,, İstanbul 2002, XXV, 60-62.
• ____________, "Selânik", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi,, İstanbul 2009, XXXVI, 352-357.
• Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmanî, yay. haz. Seyit Ali Kahraman vd, III, İstanbul 1996.
• ÖZTÜRK, Said, Osmanlı Arşiv Belgelerinde Siyakat Yazısı ve Tarihi Gelişimi, İstanbul 1996.
• PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, I-III, İstanbul 2004.
• PERE, Nuri, Osmanlılarda Madenî Paralar, İstanbul 1968.
• SAHİLLİOĞLU, Halil, “Akçe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1989, II, 224-227.
• ____________, “Dirhem”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 1994, IX, 368-371.
• TEKTAŞ, Nazım, Pargalı İbrahim Paşa, İstanbul 2012.
• ULUÇAY, Çağatay, “Kanunî Sultan Süleyman ve Ailesi İle İlgili Bazı Notlar ve Vesikalar”, Kanunî Armağanı, Ankara 2001, s.227-257.
• UZUNÇARŞILI, İ. H., “Kanunî Sultan Süleyman’ın Vezir-i Âzamı Makbûl ve Maktûl İbrahim Paşa Padişah Dâmadı Değildi”, Belleten, XXIX/114 1965 , 355-361.
• YENİŞEHİRLİOĞLU, Filiz, "Balkanlar'da Osmanlı Mimarisi", Tarih Çevresi, S:11 1994 , 27-36.
• YEROLYMPOS, Alexandra-Vassilis Colonas, "Kozmopolit Bir Kentleşme", Selânik 1850-1918, der. Gilles Veinstein, İstanbul 2014, s.199-222.
• YILMAZ, Fehmi, Osmanlı Tarih Sözlüğü, İstanbul 2010.