Abstract

1970’lerde edimbilimsel dönüm noktası, dilbilime yeni bir yön kazandırmakla birlikte çeviribilimin özerklik elde etmesinde de büyük rol oynamıştır. Dil kullanımının aynı zamanda bir eylem olduğunu ve bu kullanım esnasında dil dışı gerçekliklerin farklı şekillerde karşımıza çıktığını dikkate aldığımızda, bu konunun çeviribilimsel düşüncelerde göz ardı edilmemesi gerektiğini söylemek mümkündür. Bu nedenle çeviribilimsel bağlamda edimbilimsel dönüm noktası, dilbilim temellerine dayanan kuramlardan kopma, işlevsel ve eylem kuramına dayalı yaklaşımlara yönelme olarak da tanımlanabilir. Sonuç olarak; edimbilimin bu yaklaşımlardaki işlevi tamamıyla göz ardı edilemez. Katharina Reiß ve Hans J. Vermeer’in çalışmaları neticesinde ortaya çıkan Skopos Kuramı da bu dönüm noktasının bir ürünüdür. Peki, Skopos kuramında iç içe geçmiş bu edimbilimsel temeller hangileridir? Edimbilim çeviribilimsel çalışmalar için önemli bir temel oluşturmaktadır. Çeviri her daim “bağlama bağlı”dır. Çevirmen, kaynak metinlerde yer alan kaynak kültür odaklı durumları erek kültür odaklı durumlara dönüştürebilmelidir. Özellikle karşılaştırmalı ve kültürlerarası edimbilim, çevirilim ve skopos kuramı çerçevesinde çevirmene çeviri süreçleri açısından çeşitli temeller sunmaktadır. Bu çalışmada dil kullanımı, kültür ve iletişiminin yanı sıra Reiß ve Vermeer’in kuramının edimbilimsel yönlerinin aydınlatılması da hedeflenmiştir.

Keywords

• Skopos Kuramı, Edimbilim, Çeviriblimsel edimbilim, İletişim, Kültür

PRAGMATİC FUNDAMENTALS OF THE SKOPOS THEORY

Abstract

In the 1970s, linguistics underwent a reorientation with the pragmatic turn, which at best also paved the way for Translation Studies. The location of language as an action, in which several aspects of non-linguistic realities came to the fore, could not be ignored; especially in translational deliberations. In the context of Translation Studies, the pragmatic turn can be thus described as a detachment from linguistically based theories and as an approach towards functionalist and action-theoretical attempts. Consequently, the function of pragmatics cannot be completely ignored in these approaches. The Skopos Theory by Katharina Reiß and Hans J. Vermeer is a product of this turn, but what are these pragmatical foundations that are involved in the Skopos Theory? Pragmatics provides an important basis for deliberations in Translation Studies, because translation is always "context-dependent". The translator must transfer every source text from a certain cultural source-oriented situation into a target-oriented one. Contrastive and intercultural pragmatics provides the translator with a basis, for the translation process, in particular in the framework of Translation Studies and Skopos Theory. This article focuses on examining language-use, culture and communication in consideration of the aspects of pragmatics in Reiß's and Vermeer's theory.

Keywords

• Skopos Theory, pragmatics, translation pragmatics, communication, Culture

References

1. ALBRECHT, Jörn, Übersetzung und Linguistik, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2005.
2. BUßMANN, Hadumod, Lexikon der Sprachwissenschaft, 2. Auflage, Alfred Körner Verlag, Stuttgart, 1990.
3. EHRHARDT, Claus und Hans J. Heringer, Pragmatik, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2011.
4. HELLER, Lavinia, Translationswissenschaftliche Begriffsbildung und Problem der performativen Unauffälligkeit von Translation, Frank & Timme, Berlin, 2013.
5. LEC, Stanislaw Jerzy, „Das Gesagte und das Gemeinte“. In: Grundkurs Linguistik: Ein Arbeitsbuch für Anfänger, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2010, 173-183.
6. NEUBERT, Albrecht, “Pragmatik“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von SnellHornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 57-59.
7. NORD, Christiane, "Loyalität statt Treue. Vorschläge zu einer funktionalen Übersetzungstypologie". In: Lebende Sprachen, 34.3, 1989, online 2009 . Doi:10.1515/les.1989.34.3.100, 100-105.
8. NORD, Christiane, „Die Übersetzung von Titeln, Kapiteln und Überschriften in literarischen Texten“. In: Übersetzung-Translation-Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, Hrsg. von Frank, Armin Paul et. al 1 Teilband. De Gruyter Verlag, New York, 2004, 908–914.

9. NORD, Christiane, “Das Verhältnis des Zieltexts zum Ausgangstext“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von Snell-Hornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 141-144.
10. PRUNC, Erich, Entwicklungslinien der Translationswissenschaft. Von den Asymmetrien der Sprachen zu den Asymmetrien der Macht, Frank&Timme Verlag, Berlin, 2012.
11. SANDRINI, Peter, Lexikoneintrag "Translationswissenschaft". In: Lexikon der Geisteswissenschaften. Sachbegriffe - Disziplinen – Personen, Hrsg. von Helmut Reinalter, Peter Brenner, Böhlau, Wien, 2011, 1095-1101.
12. SIEBOLD, Kathrin 2008 , “Die interkulturelle Pragmatik – Angenehm, Sie kennenzulernen”, http://www.fage.es/magazin/magazin18/04_KATHRIN_SIEBOL D.pdf 07.12.2014 .
13. SNELL-HORNBY, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Handbuch Translation, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006.
14. STARZETZ, Magdalena, Pragmatische Faktoren im Übersetzungsprozess, Funktionale Übersetzungstheorien als Mittel zur kommunikativen Übersetzung, GRIN Verlag, Norderstedt Germany, 2002.
15. STOLZE, Radegundis, Übersetzungstheorien, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2008.
16. VERMEER, Hans J., Katharina Reiß, Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie, Max Niemeyer Verlag, Tübingen, 1984.
17. http://www.phil-fak.uniduesseldorf.de/asw/gfs/deutsch/onlinewb/frames.html 07.12.2014 .