Öz
1970’lerde edimbilimsel dönüm noktası, dilbilime yeni bir yön kazandırmakla birlikte çeviribilimin özerklik elde etmesinde de büyük rol oynamıştır. Dil kullanımının aynı zamanda bir eylem olduğunu ve bu kullanım esnasında dil dışı gerçekliklerin farklı şekillerde karşımıza çıktığını dikkate aldığımızda, bu konunun çeviribilimsel düşüncelerde göz ardı edilmemesi gerektiğini söylemek mümkündür. Bu nedenle çeviribilimsel bağlamda edimbilimsel dönüm noktası, dilbilim temellerine dayanan kuramlardan kopma, işlevsel ve eylem kuramına dayalı yaklaşımlara yönelme olarak da tanımlanabilir. Sonuç olarak; edimbilimin bu yaklaşımlardaki işlevi tamamıyla göz ardı edilemez. Katharina Reiß ve Hans J. Vermeer’in çalışmaları neticesinde ortaya çıkan Skopos Kuramı da bu dönüm noktasının bir ürünüdür. Peki, Skopos kuramında iç içe geçmiş bu edimbilimsel temeller hangileridir? Edimbilim çeviribilimsel çalışmalar için önemli bir temel oluşturmaktadır. Çeviri her daim “bağlama bağlı”dır. Çevirmen, kaynak metinlerde yer alan kaynak kültür odaklı durumları erek kültür odaklı durumlara dönüştürebilmelidir. Özellikle karşılaştırmalı ve kültürlerarası edimbilim, çevirilim ve skopos kuramı çerçevesinde çevirmene çeviri süreçleri açısından çeşitli temeller sunmaktadır. Bu çalışmada dil kullanımı, kültür ve iletişiminin yanı sıra Reiß ve Vermeer’in kuramının edimbilimsel yönlerinin aydınlatılması da hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Skopos Kuramı Edimbilim Çeviriblimsel edimbilim İletişim Kültür
Kaynakça
- ALBRECHT, Jörn, Übersetzung und Linguistik, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2005.
- BUßMANN, Hadumod, Lexikon der Sprachwissenschaft, 2. Auflage, Alfred Körner Verlag, Stuttgart, 1990.
- EHRHARDT, Claus und Hans J. Heringer, Pragmatik, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2011.
- HELLER, Lavinia, Translationswissenschaftliche Begriffsbildung und Problem der performativen Unauffälligkeit von Translation, Frank & Timme, Berlin, 2013.
- LEC, Stanislaw Jerzy, „Das Gesagte und das Gemeinte“. In: Grundkurs Linguistik: Ein Arbeitsbuch für Anfänger, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2010, 173-183.
- NEUBERT, Albrecht, “Pragmatik“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von SnellHornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 57-59.
- NORD, Christiane, "Loyalität statt Treue. Vorschläge zu einer funktionalen Übersetzungstypologie". In: Lebende Sprachen, 34.3, 1989, online 2009 . Doi:10.1515/les.1989.34.3.100, 100-105.
- NORD, Christiane, „Die Übersetzung von Titeln, Kapiteln und Überschriften in literarischen Texten“. In: Übersetzung-Translation-Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, Hrsg. von Frank, Armin Paul et. al 1 Teilband. De Gruyter Verlag, New York, 2004, 908–914.
- NORD, Christiane, “Das Verhältnis des Zieltexts zum Ausgangstext“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von Snell-Hornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 141-144.
- PRUNC, Erich, Entwicklungslinien der Translationswissenschaft. Von den Asymmetrien der Sprachen zu den Asymmetrien der Macht, Frank&Timme Verlag, Berlin, 2012.
- SANDRINI, Peter, Lexikoneintrag "Translationswissenschaft". In: Lexikon der Geisteswissenschaften. Sachbegriffe - Disziplinen – Personen, Hrsg. von Helmut Reinalter, Peter Brenner, Böhlau, Wien, 2011, 1095-1101.
- SIEBOLD, Kathrin 2008 , “Die interkulturelle Pragmatik – Angenehm, Sie kennenzulernen”, http://www.fage.es/magazin/magazin18/04_KATHRIN_SIEBOL D.pdf 07.12.2014 .
- SNELL-HORNBY, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Handbuch Translation, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006.
- STARZETZ, Magdalena, Pragmatische Faktoren im Übersetzungsprozess, Funktionale Übersetzungstheorien als Mittel zur kommunikativen Übersetzung, GRIN Verlag, Norderstedt Germany, 2002.
- STOLZE, Radegundis, Übersetzungstheorien, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2008.
- VERMEER, Hans J., Katharina Reiß, Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie, Max Niemeyer Verlag, Tübingen, 1984.
- http://www.phil-fak.uniduesseldorf.de/asw/gfs/deutsch/onlinewb/frames.html 07.12.2014 .
Öz
In the 1970s, linguistics underwent a reorientation with the pragmatic turn, which at best also paved the way for Translation Studies. The location of language as an action, in which several aspects of non-linguistic realities came to the fore, could not be ignored; especially in translational deliberations. In the context of Translation Studies, the pragmatic turn can be thus described as a detachment from linguistically based theories and as an approach towards functionalist and action-theoretical attempts. Consequently, the function of pragmatics cannot be completely ignored in these approaches. The Skopos Theory by Katharina Reiß and Hans J. Vermeer is a product of this turn, but what are these pragmatical foundations that are involved in the Skopos Theory? Pragmatics provides an important basis for deliberations in Translation Studies, because translation is always "context-dependent". The translator must transfer every source text from a certain cultural source-oriented situation into a target-oriented one. Contrastive and intercultural pragmatics provides the translator with a basis, for the translation process, in particular in the framework of Translation Studies and Skopos Theory. This article focuses on examining language-use, culture and communication in consideration of the aspects of pragmatics in Reiß's and Vermeer's theory.
Anahtar Kelimeler
Skopos Theory pragmatics translation pragmatics communication Culture
Kaynakça
- ALBRECHT, Jörn, Übersetzung und Linguistik, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2005.
- BUßMANN, Hadumod, Lexikon der Sprachwissenschaft, 2. Auflage, Alfred Körner Verlag, Stuttgart, 1990.
- EHRHARDT, Claus und Hans J. Heringer, Pragmatik, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2011.
- HELLER, Lavinia, Translationswissenschaftliche Begriffsbildung und Problem der performativen Unauffälligkeit von Translation, Frank & Timme, Berlin, 2013.
- LEC, Stanislaw Jerzy, „Das Gesagte und das Gemeinte“. In: Grundkurs Linguistik: Ein Arbeitsbuch für Anfänger, Wilhelm Fink Verlag, Paderborn, 2010, 173-183.
- NEUBERT, Albrecht, “Pragmatik“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von SnellHornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 57-59.
- NORD, Christiane, "Loyalität statt Treue. Vorschläge zu einer funktionalen Übersetzungstypologie". In: Lebende Sprachen, 34.3, 1989, online 2009 . Doi:10.1515/les.1989.34.3.100, 100-105.
- NORD, Christiane, „Die Übersetzung von Titeln, Kapiteln und Überschriften in literarischen Texten“. In: Übersetzung-Translation-Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, Hrsg. von Frank, Armin Paul et. al 1 Teilband. De Gruyter Verlag, New York, 2004, 908–914.
- NORD, Christiane, “Das Verhältnis des Zieltexts zum Ausgangstext“. In: Handbuch Translation, Hrsg. von Snell-Hornby, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006, 141-144.
- PRUNC, Erich, Entwicklungslinien der Translationswissenschaft. Von den Asymmetrien der Sprachen zu den Asymmetrien der Macht, Frank&Timme Verlag, Berlin, 2012.
- SANDRINI, Peter, Lexikoneintrag "Translationswissenschaft". In: Lexikon der Geisteswissenschaften. Sachbegriffe - Disziplinen – Personen, Hrsg. von Helmut Reinalter, Peter Brenner, Böhlau, Wien, 2011, 1095-1101.
- SIEBOLD, Kathrin 2008 , “Die interkulturelle Pragmatik – Angenehm, Sie kennenzulernen”, http://www.fage.es/magazin/magazin18/04_KATHRIN_SIEBOL D.pdf 07.12.2014 .
- SNELL-HORNBY, Mary, Hans G. Hönig, Peter A. Schmitt, Handbuch Translation, Stauffenburg Verlag, Tübingen, 2006.
- STARZETZ, Magdalena, Pragmatische Faktoren im Übersetzungsprozess, Funktionale Übersetzungstheorien als Mittel zur kommunikativen Übersetzung, GRIN Verlag, Norderstedt Germany, 2002.
- STOLZE, Radegundis, Übersetzungstheorien, Narr Francke Attempo Verlag, Tübingen, 2008.
- VERMEER, Hans J., Katharina Reiß, Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie, Max Niemeyer Verlag, Tübingen, 1984.
- http://www.phil-fak.uniduesseldorf.de/asw/gfs/deutsch/onlinewb/frames.html 07.12.2014 .
Ayrıntılar
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 29 Kasım 2019 |
| IZ | https://izlik.org/JA74TF39KJ |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2019 Sayı: 42 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.