TÜRK MİSAFİRPERVERLİĞİ: KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE MİHMAN

Year 2021, Issue: 46 , 213 - 252 , 30.11.2021

Ramazan Arı

https://izlik.org/JA62HY43WX

Abstract

Klasik Türk şiiri, geleneğin belirlediği kurallar çerçevesinde dikey yönde gelişen bir edebiyattır. Geleneğin belirlediği hususlar ve genel kavramlar, yüzey yapıyı oluşturur. Yüzeysel bir bakışla, bu yapıda sürekli tekrar eden imgeler, aynılıklar görülür. Farklılıklar ise derin yapıda yer alır. Klasik Türk şairlerinin özgünlüğü, bu düzeye inmekle, daha derinlemesine bakışla anlaşılabilir.Aşk anlayışı itibariyle, bu şiir geleneğinde sevgiliden gelen her şey kıymetlidir. O, âşığa karşı her daim kayıtsızdır. Bunlar, geleneğin belirlediği düşünce ve tavırlardır. Şairler, bu konuları işlerken, farklı kelime ve kavramlarla kurdukları ilişkiler yoluyla özgünlüğü yakalar. Bu anlamda, şairlerin kullandıkları kavramlardan biri de, “mihmân”dır. Sevgilinin hayali; ondan gelen tîr, peykân; aşk, bela, gam, keder, hicran gibi unsurlar misafir olarak kabul edilir. Âşığın gözü, gönlü, canı, sinesi buna bağlı misafirhane tahayyül edilir. Göz ve gönül hanesi gözyaşı suyuyla yıkanır, gül suyuyla hoş kokulu hale getirilir, ah mumuyla süslenir. Misafirlere, başta can kuzusu olmak üzere, gözyaşı suyu, gözyaşı şarabı, ciğer kebabı ikram edilir. Misafir geleceği zaman kapıda karşılanır, yer gösterilir, başköşeye oturtulur, giderken kapıya kadar uğurlanır.Türk misafirperverliğinin; karşılama, ağırlama, uğurlama, adap, misafirlik süresi gibi hemen tüm adet ve geleneklerini şiirlerine konu edinen şairler, şiirlerini özgün kılmak ve estetik hale getirmek için bu kavramı kullanmışladır. Çalışmada, şairlerin mihman kavramı ve etrafında oluşan kültür malzemesinden ne derece ve nasıl istifade ettikleri ortaya konulmuştur. Ayrıca bu kavram çerçevesinde, klasik Türk şiirinin dikey gelişimine işaret edilmiştir.

Keywords

Mihman , Türk misafirperverliği , gelenek , gazel , Klasik Türk şiiri

TURKISH HOSPITALITY: GUEST IN CLASSICAL TURKISH POETRY

https://izlik.org/JA62HY43WX

Abstract

Classical Turkish poetry is a literature that develops vertically within the framework of the rules determined by the tradition. The issues determined by tradition and general concepts constitute the surface structure. With a superficial look, in this poetry tradition, constantly repeating images and similarities are seen. Differences take place in the deep structure. The originality of classical Turkish poets can be understood by descending to this level, with a more in-depth look. In terms of understanding of love, everything that comes from the beloved is valuable in this poetry tradition. Lover is always indifferent to the lover. These are the thoughts and attitudes determined by tradition. Poets attain originality with the relationships they establish with different words and concepts while dealing with these subjects. In this sense, one of the concepts used by poets is the guest. Dream of the lover; arrow, arrowhead from the lover; Elements such as love, trouble, sorrow, grief, and satire are considered guests. The eye, heart, soul and heart of the lover is imagined as a guest house. The guesthouse of the eyes and hearts is washed with tear water, made fragrant with rose water, decorated with ah candle. The guests are offered tear water, tear wine, kebab of heart, especially the lamb of spirit. When guests arrive, they are greeted at the door, the place is shown, they are seated in the main corner, and they are bid farewell to the door when they leave. Turkish hospitality understanding; poets, who have taken almost all of their customs and traditions such as welcoming, hosting, farewell, customs, and visiting time as the subject of their poems, used this concept to make their poems original and aesthetic. In the study, it has been revealed to what extent and how the poets benefit from the concept of guest and the cultural material formed around it. In addition, within the framework of this concept, the vertical development of classical Turkish poetry has been pointed out.

Keywords

Guest , Turkish hospitality , tradition , ghazal , Classical Turkish poetry

References

• AÇIKGÖZ, Nâmık, “Klasik Türk Şiirinde Edebî Gerilim Yaratma Tekniği”, Prof. Dr. Abdülkadir Karahan Anısına Divan Edebiyatı Sempozyumu Bil- dirileri 27-28 Mayıs 2008, Beykoz Belediyesi, İstanbul 2008, s. 193-196.
• AKKAYA, Hüseyin, Nevres-i Kadîm ve Türkçe Divanı, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı ABD Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı, İstanbul 1994.
• AKSOY, Ömer Asım, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, 2 Cilt İnkılap Kitabevi, İstanbul 2016.
• AKSOYAK, İ. Hakkı Haz. , Gelibolulu Mustafa Âlî Dîvânı, KTB, Ankara 2018, https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-208602/gelibolulu-mustafa-ali- divani.html. Erişim Tarihi: 26.02.2021.
• AKÜN, Ömer Faruk, “Divan Edebiyatı”, DİA, İstanbul 1994, IX, 389- 427.
• AKYÜZ, Kenan, Süheyl Beken, Sedit Yüksel ve Müjgân Cunbur, Fuzûlî Türkçe Divan, Türk Tarih Kurumu, Ankara 1958.
• ALTUNBAY, Müzeyyen, “Temel Bir Değer Olarak Dede Korkut’ta Misafir- perverlik ve İzzeti İkram”, Akademik Bakış Dergisi, S. 56, 2016, s. 359- 371.
• AMBROS, Edith, Candid Penstrokes The Lyrics of Meâlî, an Ottoman Poet of the 16 th. Century, K. Schwarz, Berlin 2016. Metin Bankası
• ARSLAN, Mehmet Haz. Antepli Aynî Divanı, Kitabevi Yayınları, İstanbul 2007.
• ARSLAN, Mehmet Haz. , Şeref Hanım Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215362/seref-hanim-divani.html. Eri- şim Tarihi: 26.02.2021.
• ARSLAN, Mustafa Haz. , Muhyî Dîvânı, KTB, Ankara 2020. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-277417/muhyi-divani.html. 26.04.2021. Erişim Tarihi
• ASLAN, Üzeyir Haz. , Nehcî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-194366/nehci-divani.html. 25.02.2021. Erişim Tarihi
• AVŞAR, Ziya Haz. , Revânî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-196374/revani-divani.html. 25.02.2021. Erişim Tarihi
• AYDEMİR, Yaşar Haz. , Ravzî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-196580/ravzi-divani.html. 25.02.2021. Erişim Tarihi
• AYDEMİR, Yaşar Haz. Ramazan Behiştî Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-199899/vizeli-ramazan-behisti- divani.html
• AYHAN, Emrah, Nakşî Dîvânı, Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İstanbul 2000.
• AYVAZOĞLU, Beşir, Aşk Estetiği, Ötüken Yayınları, İstanbul 1993.
• AYVERDİ, İlhan, Kubbealtı Lügatı Misalli Büyük Türkçe Sözlük, 3 Cilt , Kubbe- altı Neşriyat, İstanbul 2005.
• BAŞPINAR, Fatih Haz. , Beyânî Dîvânı İnceleme-Metin , 2 Cilt , KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78363/beyani-divani.html. Eri- şim Tarihi: 25.02.2021.
• BAYRAM, Cezmi, “Anna Masala’da Türk Sevgisi”, Dünyada Türk İmgesi, Haz. Özlem Kumrular, Kitap Yayınevi, İstanbul 2005, s. 163-168.
• BAYRAM, Yavuz Haz. , Adlî Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-215522/adli-divani.html. 24.02.2021. Erişim Tarihi
• BEKTAŞ, Ekrem Haz. , Muvakkit-zâde Muhammed Pertev Dîvânı, KTB, Ankara 2017. muhammed-pertev-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• BİLGİN, Azmi Haz. , Nigârî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-194361/nigari-divani.html. 24.02.2021. Erişim Tarihi
• BİLKAN, Ali Fuat, Nâbî’nin Türkçe Dîvânı Karşılaştırmalı Metin , Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebi- yatı Bölümü Ankara 1993.
• ÇAĞRICI, Mustafa, “Misafir”, DİA, İstanbul 2005, XXX, 171-172.
• ÇAVUŞOĞLU, Mehmed, Amrî Dîvân Tenkidli Basım, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Matbaası, İstanbul 1979.
• ÇELTİK, Halil Haz. , Ahmed-i Rıdvan Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-194277/ahmed-i-ridvan-divan.html. Erişim Ta- rihi: 24.02.2021.
• ÇOBANOĞLU, Özkul, “Türk Halk Kültüründe ‘Tör/Başköşe’ Kavramı ve Anlam Yaratmadaki Simgesel Sürekliliği”, Türkbilig, S. 7, 2004, s. 33- 44.
• DEMİR, Hiclal Haz. , Lâzikîzâde Feyzullah Nâfiz ve Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-191378/lazikizade-feyzullah-nafiz-- divan.html. Erişim Tarihi: 24.02.2021.
• DEMİR, Recep, Divan Şiirinde Renkler, Grafiker Yayınları, Ankara 2016.
• DEMİRCİ, Hikmet, Şınaray Bürkütbayeva, “Kazak Misafirperverliği: Ülüş, Misafir Ağırlama ve Tabak Kültürü”, Milli Folklor, 16/126, 2020, 198- 209.
• DEMİREL, Şener Haz. , Mânî Dîvân ve Şehr-engîz-i Bursa, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194359/divan-i-mani-ve-sehr-engiz-i- bursa.html
• DOĞAN, Muhammet Nur, Şeyhülislam Es‘ad Dîvânı, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1997.
• DURMUŞ, Tuba Işınsu ve Rıdvan, Canım, Şevkî Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-210484/sevki-divani.html. Erişim Ta- rihi: 23.03.2021.
• ERCİLASUN, Ahmet B., Ziyat Akkoyunlu, Kâşgarlı Mahmud – Dîvânu Lugâti’t-Türk, TDK 3.Bsk. , Ankara 2018.
• EREN, Abdullah Haz. , Mehmed Sıdkî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. tap.ktb.gov.tr/TR-195956/mehmed-sidki-divani.html. Erişim Tarihi: 23.02.2021.
• ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı I-II, TDK, Ankara 2016.
• ERSEN, Ersoy Haz. , Münîrî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-196156/muniri-divani.html. 23.02.2021. Erişim Tarihi
• ERÜNSAL, İsmail E. Haz. , Tâcî-zâde Ca‘fer Çelebi Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-211662/taci-zade-cafer-celebi- divani.html. Erişim Tarihi: 23.02.2021.
• İbn Battûta, Ebu Abdullah Muhammed İbn Battûta Tancî İbn Battûta Seya- hatnâmesi, Çev. A.S. Aykut, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2000.
• İPEKTEN, Haluk Haz. , Nâ’ilî-i Kadîm Dîvânı, KTB, Ankara 2019. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-247199/naili-i-kadim-divani.html. Eri- şim Tarihi: 24.02.2021.
• KAHRAMAN, Bahattin, “Balıkesirli Râsih”, Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilim- ler Enstitüsü Dergisi, 6/10, 2003, s. 61-74.
• KAHRAMAN, Seyit Ali ve Yücel Dağlı, Evliyâ Çelebi b. Derviş Mehemmed Zıllî Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 1999, C. III.
• KAPKIN, F. Güliz, Zâtî Dîvânı’ndan Seçilen Gazellerin 101’den 150’ye kadar olan İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bi- limler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İstanbul 1987.
• KARAKÖSE, Saadet Haz. , Nev‘i-zâde Atâyî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194357/nevi-zade-atayi-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• KARAPANLI, Gürcan, Mekkî Dîvânı ve Tahlîli, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İstanbul 2005.
• KAYA, Bayram Ali Haz. , Azmizâde Hâletî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196456/azmizade-haleti-divani.html. Erişim Tarihi: 26.02.2021.
• KAZAN NAS, Şevkiye Haz. , Celîlî Dîvânı, KTB, Ankara 2018. tap.ktb.gov.tr/TR-211944/celili-divani.html. 25.02.2021. Erişim Tarihi
• KILIÇ, Filiz Haz. , Âşık Çelebi Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-195827/asik-celebi-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• KIRBIYIK, Mehmet Haz. , Kâtib-zâde Sâkıb Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-199763/katib-zade-sakib-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• Kurân-ı Kerîm, 7/34.
• KURTOĞLU, Orhan Haz. , Lebîb Dîvânı, KTB, Ankara 2017. tap.ktb.gov.tr/TR-194358/diyarbakirli-lebib-divani.html. Erişim Ta- rihi: 26.02.2021.
• KURTOĞLU, Orhan Haz. , Bosnalı Âsım Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-208667/bosnali-asim-divani.html. Eri- şim Tarihi: 26.02.2021.
• KÜÇÜK, Sabahattin Haz. , Bâkî Dîvânı, KTB, Ankara [t.y.]. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-78361/baki-divani.html. Erişim Tarihi: 24.02.2021.
• MACİT, Muhsin Haz. , Nedîm Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-196897/nedim-divani.html. 25.02.2021. Erişim Tarihi
• MERMER, Ahmet Haz. , Karamanlı Aynî Dîvânı, KTB, Ankara 2020. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-275960/karamanli-ayni-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• OĞUZ, M. Öcal, Paldır Kültür Kentleşmeler, Geleneksel Yayıncılık, Ankara 2019.
• OKÇU, Naci Haz. , Şeyh Gâlib Dîvânı, KTB, Ankara [t.y.]. tap.ktb.gov.tr/TR-78404/seyh-galib-divani.html. Erişim
• ÖNALP, Ertuğrul, “İspanyol Roman Yazarı Vicente Blasco Ibanez’de Türk İmgesi”, Dünyada Türk İmgesi, Haz. Özlem Kumrular, Kitap Yayınevi, İstanbul 2005, s. 259-266.
• ÖZEN, Yener, Türk Milli Kültüründe Kimlik ve Değerler Psikolojisi, Post Yayın- ları, İstanbul 2019.
• ÖZYILDIRIM, Ali Emre Haz. , Hamdullah Hamdî Divanı, KTB, Ankara [t.y.]. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78375/hamdullah-hamdi-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• POMAKOĞLU, Ayşegül, Bahârî Dîvânı İnceleme-Metin, Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı ABD, İstanbul 2013.
• ROUSSEAU, Jean Jacques, Emile, Bir Çocuk Büyüyor, Çev. Ülkü Akagündüz, Selis Kitaplar, İstanbul 2009.
• SARAÇ, M. A. Yekta Haz. , Emrî Dîvânı, KTB, Ankara [t.y.]. tap.ktb.gov.tr/TR-78368/emri-divani.html. Erişim Tarihi: 24.02.2021.
• SEZEN, Gülşen, Mustafa Sıdkî Efendi Dîvânı Transkripsiyonlu Metin-Edebî İnce- leme, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensti- tüsü Eski Türk Edebiyatı ABD, İstanbul 2010.
• ŞENTÜRK, Ahmet Atilâ, Osmanlı Şiiri Kılavuzu 2, Osmanlı Edebiyatı Araştır- maları Merkezi OSEDAM , İstanbul 2017.
• TANPINAR, Ahmet Hamdi, 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul 2003.
• TANRIBUYURDU, Gülçin Haz. , Kalkandelenli Mu‘îdî Dîvânı, KTB, Ankara 2018. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-215366/kalkandelenli-mu39idi- divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• TARLAN, Ali Nihat, Zâtî Dîvânı Edisyon Kritik ve Transkripsiyon Gazeller Kısmı 3 Cilt , İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, İstanbul 1967.
• TARLAN, Ali Nihat Haz. , Ahmed Paşa Divanı, Akçağ Yayınevi, Ankara 1992.
• TARLAN, Ali Nihat Haz. , Hayali Bey Divanı, Akçağ Yayınevi, Ankara 1992.
• TAŞ, Hakan Haz. , Vahyî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://eki- tap.ktb.gov.tr/TR-194335/vahyi-divani.html. 25.02.2021 Erişim Tarihi
• TAZEBAY, Uygur, “Türk Örf ve Âdetlerine Göre Sosyal Yardım Kurumları”, Bilig, 6/Yaz, 1997, 180-183.
• TDK, https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 22.02.2021.
• ÜNVER, Niyazi Haz. , Gelibolulu Sürûrî Dîvânı, KTB, Ankara 2020. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-271852/gelibolulu-sururi-divani.html. Erişim Tarihi: 25.02.2021.
• ÜSTÜNER, Kaplan Haz. , Yâver Dîvânı, KTB, Ankara 2017. tap.ktb.gov.tr/TR-194342/yaver-divani.html. Erişim
• ÜZGÖR, Tahir, Fehîm-i Kadîm Hayatı, Sanatı, Dîvân’ı ve Metnin Bugünkü Türk- çesi, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Atatürk Kültür Merkezi Yayını, Ankara 1991.
• YAYLA, Kasım Haz. , Elmalılı Hamdi Yazır, Kur‘ân-ı Kerîm ve Yüce Meâli, Merve Yayınları, İstanbul 2002.
• YAVUZ, Kemal, Orhan Yavuz Haz. , Muhîbbî Dîvânı Bütün Şiirleri Kânûnî Sultan Süleyman, 2 Cilt , Türkiye Yazma Eserler Kurumu, İstanbul 2016. http://ekitap.yek.gov.tr/urun/muhibbi-divani--takim-2-cilt- _604.aspx. Erişim Tarihi: 27.02.2021.
• YENİKALE, Ahmet Haz. , Sünbülzâde Vehbî Dîvânı, KTB, Ankara 2017. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196833/sunbulzade-vehbi- divani.html. Erişim Tarihi: 27.02.2021.
• YURTBAŞI, Metin, Sınıflandırılmış Atasözleri Sözlüğü, Excellence Publishing, İstanbul 2013.
• ZÜLFE, Ömer Haz. , On Altıncı Yüzyıl Şairi Selîkî ve Şiirleri, KTB, Ankara 2009. tinpdf.pdf?0. Erişim Tarihi: 23.02.2021.