Research Article

Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye

Number: 50 December 24, 2023
The Journal of Turkish Cultural Studies Cover
The Journal of Turkish Cultural Studies
PDF Download

Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye

Abstract

Şathiye şiir türüne ait örnekler genel itibariyle tasavvuf kurumu içerisinde değerlendirilmiş ve bu kurumun dışına pek çıkılamamıştır. Bu yorumun sebebi elbette şairlerin tasavvuf kurumu içinde olmasından kaynaklanabilir. Biz ise bu makalede izahın sadece tasavvuf kurumuyla sınırlandırılmaması gerektiği, yüzyıllardır süren ve edebiyatımızda bir gelenek haline gelen tekke-medrese, aşk-akıl ve âşık-sofu çatışmasının bir tezahürü olarak bu şiir türünün değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmeye çalışacağız. Medrese ve tekke ayrışmasının doğurduğu zıtlık zamanla bu iki grubun savunularının da zıtlaşmasına sebep olur. Buna göre medrese aklı temsil eder tekke ise aşkı. Medrese ilmi bilgiye sahip olmaktan, beslendiği bürokrasi gücünden ve zaman zaman gördüğü devlet desteğinden dolayı dine ve dini bilgiye ulaşma yolunun sahibi olarak kendini görür. Hatta bu yolda bilgiyi yayma ve yorumlama hakkının sahibi olduğu düşüncesinden dolayı tekke ile aralarında daima aktif bir alevlenme mevcuttur. Tekke ise medresenin akıl ile bu kadar hareket etmesinden de yola çıkarak bu gruba bir akıl oyunu tasarlar: Sathiye, âlimlerin çoğu zaman “deli saçması sözler” olarak ifade ettiği bu şiirler veya sözler aslında medresenin aklıyla oynanan çok tehlikeli bir oyundur. Zira tekkeli şair medresenin belirlediği ince çizgilerde tıpkı bir cambaz gibi oynar.

Keywords

References

  1. BİLGİN, A. Azmi, Ümmî Sinan Divanı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 2000.
  2. CEBECİOĞLU, Ethem, “Şatahat İbarelerinin Anlaşılmasına Doğru: Metodik Bir İnceleme”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 17, 2006, 7-27.
  3. DAĞLAR, Abdülkadir, “Kulum Beni Güldürsen: Mizah Şathiyyenin Neresinde?” Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları 13, Hicve Revâ, Mizaha Mâyil: Güldürücü Metinleri Anlamak, Klasik, İstanbul 2018. FİNK, Eugen, Bir Dünya Sembolü Olarak Oyun, (Çev. Necati Aça), DostKitabevi, Ankara 2015.
  4. GÜZEL, Abdurrahman, Kaygusuz Abdâl Divânı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara 2010.
  5. HARMANCI, Meriç, “Kaygusuz Abdal’ın Şiirlerinden Yansıyan İki Tip: “Ahî” ve “Nâşî””, Route Educational and Social Science Journal, 4/7, 2017, 352-364.
  6. IŞIK, Zekeriya, Osmanlı Toplumunda Devlet Tarikat İlişkileri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Konya 2015.
  7. İPŞİRLİ, Mehmet, “İlmiye” DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2000, XXII: 141-145.
  8. KURNAZ, Cemal-Tatçı, Mustafa, Türk Edebiyatında Şathiye, Akçağ Yayınları, Ankara 2001.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Classical Turkish Literature of Ottoman Field

Journal Section

Research Article

Authors

Publication Date

December 24, 2023

Submission Date

August 4, 2023

Acceptance Date

October 24, 2023

Published in Issue

Year 2023 Number: 50

IZ

https://izlik.org/JA99LA78RM

Cite

RIS / Bibtex
APA
Harmancı, M. E., & Bostan, S. (2023). Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 50, 259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM
AMA
1.Harmancı ME, Bostan S. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKID. 2023;(50):259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM
Chicago
Harmancı, Mahmut Esat, and Selenay Bostan. 2023. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, nos. 50: 259-80. https://izlik.org/JA99LA78RM.
EndNote
Harmancı ME, Bostan S (December 1, 2023) Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 50 259–280.
IEEE
[1]M. E. Harmancı and S. Bostan, “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”, TKID, no. 50, pp. 259–280, Dec. 2023, [Online]. Available: https://izlik.org/JA99LA78RM
ISNAD
Harmancı, Mahmut Esat - Bostan, Selenay. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 50 (December 1, 2023): 259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM.
JAMA
1.Harmancı ME, Bostan S. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKID. 2023;:259–280.
MLA
Harmancı, Mahmut Esat, and Selenay Bostan. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, no. 50, Dec. 2023, pp. 259-80, https://izlik.org/JA99LA78RM.
Vancouver
1.Mahmut Esat Harmancı, Selenay Bostan. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKID [Internet]. 2023 Dec. 1;(50):259-80. Available from: https://izlik.org/JA99LA78RM