Araştırma Makalesi

Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye

Sayı: 50 24 Aralık 2023
Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi Kapak
Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi
PDF İndir

Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye

Öz

Şathiye şiir türüne ait örnekler genel itibariyle tasavvuf kurumu içerisinde değerlendirilmiş ve bu kurumun dışına pek çıkılamamıştır. Bu yorumun sebebi elbette şairlerin tasavvuf kurumu içinde olmasından kaynaklanabilir. Biz ise bu makalede izahın sadece tasavvuf kurumuyla sınırlandırılmaması gerektiği, yüzyıllardır süren ve edebiyatımızda bir gelenek haline gelen tekke-medrese, aşk-akıl ve âşık-sofu çatışmasının bir tezahürü olarak bu şiir türünün değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmeye çalışacağız. Medrese ve tekke ayrışmasının doğurduğu zıtlık zamanla bu iki grubun savunularının da zıtlaşmasına sebep olur. Buna göre medrese aklı temsil eder tekke ise aşkı. Medrese ilmi bilgiye sahip olmaktan, beslendiği bürokrasi gücünden ve zaman zaman gördüğü devlet desteğinden dolayı dine ve dini bilgiye ulaşma yolunun sahibi olarak kendini görür. Hatta bu yolda bilgiyi yayma ve yorumlama hakkının sahibi olduğu düşüncesinden dolayı tekke ile aralarında daima aktif bir alevlenme mevcuttur. Tekke ise medresenin akıl ile bu kadar hareket etmesinden de yola çıkarak bu gruba bir akıl oyunu tasarlar: Sathiye, âlimlerin çoğu zaman “deli saçması sözler” olarak ifade ettiği bu şiirler veya sözler aslında medresenin aklıyla oynanan çok tehlikeli bir oyundur. Zira tekkeli şair medresenin belirlediği ince çizgilerde tıpkı bir cambaz gibi oynar.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. BİLGİN, A. Azmi, Ümmî Sinan Divanı, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara 2000.
  2. CEBECİOĞLU, Ethem, “Şatahat İbarelerinin Anlaşılmasına Doğru: Metodik Bir İnceleme”, Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 17, 2006, 7-27.
  3. DAĞLAR, Abdülkadir, “Kulum Beni Güldürsen: Mizah Şathiyyenin Neresinde?” Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları 13, Hicve Revâ, Mizaha Mâyil: Güldürücü Metinleri Anlamak, Klasik, İstanbul 2018. FİNK, Eugen, Bir Dünya Sembolü Olarak Oyun, (Çev. Necati Aça), DostKitabevi, Ankara 2015.
  4. GÜZEL, Abdurrahman, Kaygusuz Abdâl Divânı, Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara 2010.
  5. HARMANCI, Meriç, “Kaygusuz Abdal’ın Şiirlerinden Yansıyan İki Tip: “Ahî” ve “Nâşî””, Route Educational and Social Science Journal, 4/7, 2017, 352-364.
  6. IŞIK, Zekeriya, Osmanlı Toplumunda Devlet Tarikat İlişkileri, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Konya 2015.
  7. İPŞİRLİ, Mehmet, “İlmiye” DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2000, XXII: 141-145.
  8. KURNAZ, Cemal-Tatçı, Mustafa, Türk Edebiyatında Şathiye, Akçağ Yayınları, Ankara 2001.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

24 Aralık 2023

Gönderilme Tarihi

4 Ağustos 2023

Kabul Tarihi

24 Ekim 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Sayı: 50

IZ

https://izlik.org/JA99LA78RM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex
APA
Harmancı, M. E., & Bostan, S. (2023). Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 50, 259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM
AMA
1.Harmancı ME, Bostan S. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKİD. 2023;(50):259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM
Chicago
Harmancı, Mahmut Esat, ve Selenay Bostan. 2023. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy 50: 259-80. https://izlik.org/JA99LA78RM.
EndNote
Harmancı ME, Bostan S (01 Aralık 2023) Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi 50 259–280.
IEEE
[1]M. E. Harmancı ve S. Bostan, “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”, TKİD, sy 50, ss. 259–280, Ara. 2023, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA99LA78RM
ISNAD
Harmancı, Mahmut Esat - Bostan, Selenay. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi. 50 (01 Aralık 2023): 259-280. https://izlik.org/JA99LA78RM.
JAMA
1.Harmancı ME, Bostan S. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKİD. 2023;:259–280.
MLA
Harmancı, Mahmut Esat, ve Selenay Bostan. “Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy 50, Aralık 2023, ss. 259-80, https://izlik.org/JA99LA78RM.
Vancouver
1.Mahmut Esat Harmancı, Selenay Bostan. Aşığın Akıl Oyunu: Şathiye. TKİD [Internet]. 01 Aralık 2023;(50):259-80. Erişim adresi: https://izlik.org/JA99LA78RM