DENİZDEN KARAYI GÖRMEK: BİR KRONOTOP OLARAK MODERN TÜRK ÖYKÜSÜNDE VAPURDA KARŞILAŞMA ANI

Zaman ve mekân, kurguya dayalı metinlerin yapısı incelenirken dikkate alınan temel unsurlardan olagelmiştir. Kurguda anlatılanların ne zaman ve nerede geçtiğinin tespiti metnin anlamlandırılması veya bir bağlama oturtulması açısından önem arz etmiştir. Mihail Bahtin kurguya dayalı metinlerin varoluş biçimini tartışırken zaman ve mekân unsurlarına farklı ve derinlikli bir rol yükler. Zira onun kronotop düşüncesinde zaman ve mekânın birlikteliğiyle oluşan odaklar etrafında kurgu değerlendirilmektedir. Bahtin kurguyu temelden etkileyen kronotoplardan ve kurguyu yönlendiren kronotoplardan söz etmektedir. Karşılaşma kronotopu da kurguyu yönlendiren, bir dönemeç etkisine sahip olan kronotoplardandır. Bu çalışma, Bahtin’in kronotop kavramından hareketle modern Türk edebiyatında vapurlarda geçen öyküleri karşılaşma kronotopu açısından ele almaktadır. Modern Türk öyküsünde sıkça görülen vapurlar, insanları bir zaman dilimi içinde beraber tutan sınırlı mekânlar olma özelliği açısından Mihail Bahtin’in kronotop kavramı etrafında incelemeyi mümkün kılmaktadır. Çalışmada karşılaşmadan kastedilen, vapurun limandan ayrılırken veya limana yanaşırken mekânla karşılaştığı anıdır. Burada odaklanılan mesele ise Bahtin’in metin içinde dönemeçleri oluşturduğunu iddia ettiği karşılaşma kronotopu bağlamında vapurun dışındaki mekânla vapurda karşı karşıya gelme anının kurguyu nasıl etkilediğidir. Makalede bu karşılaşma anının öyküde kurucu veya değiştirici bir etkiye sahip olma eğilimi 20. yüzyılda kaleme alınmış olan Türk öykülerinden hareketle tartışılmaktadır. Bu amaçla çalışma Bahtin’in kurguda kronotopun gerçeğe yakın veya gerçeklikten uzak olabileceği görüşünü kabul etmekle beraber karşılaşma kronotopunu gerçeğe yakın biçimde işleyen öykülere yer vermekte, öykülerde karşılaşma anında beliren duygu veya düşüncelerle bunlara bağlı nitelemelerin öykülerin genel yapısıyla ne kadar ilişkili olduğunu tespit etmeyi hedeflemektedir. Böylece bu çalışmada vapurda karşılaşma anı kronotopunun modern Türk öyküsünde nasıl bir role sahip olduğu sorusuna cevap aranacaktır.