BİR ÇEVİRİ EYLEYİCİSİ OLARAK DİN ADAMI-ÇEVİRMEN BEŞBALIKLI ŞİNGKO ŞELİ TUTUNG

Kültürlerarası etkileşim aracı olarak çeviri, belli bir tarihi ve toplumsal bağlamda üretilir ve alımlanır. Tarih boyunca toplumsal aktörler -ya da çeviribilim terimiyle ifade edecek olursak çeviri eyleyicileri (failleri)- çeviri etkinlikleri aracılığıyla içinde bulundukları toplumun kültürel planlamasına bazen metin ve eser seçimi bazen de çeviri sürecinde aldıkları kararlar ve/ya çevirinin nasıl alımlanacağıyla ilgili çabalarıyla şekil vermiştir. Bu kişiler genellikle çevirmenlik görevinin yanı sıra onlara toplumda güçlü bir konum sağlayan başka iş ya da unvana da sahip olabilmektedir. Eski Uygurların yerleşik hayata geçmeleri ve beraberinde Budizm’i kabul etmeleri sürecinde de toplumsal ve kültürel planlama etkinliklerinde çeviri eserlerden yararlanılmıştır. Dönemin kanon niteliğindeki önemli dini eserlerini çeviren din adamı-çevirmen Beşbalıklı Şingko Şeli Tutung da sözü edilen çeviri eyleyicilerine örnek verilebilir. Beşbalıklı Şingko Şeli Tutung çeviri norm ve kararlarıyla dikkat çeken, görünür ve etkin bir çevirmendir. Şingko Şeli Tutung’un çevirdiği erek metinlerde ekleme, çıkarma ve toplumun eski dini inancına gönderme yapma gibi yerlileştirici ve erek odaklı stratejiler saptanmıştır. Çeviri sosyolojisi, kültürel ürünlerin kültürlerarası dolanımda sosyolojik koşulları ve bu süreçte belirleyici rol oynayan eyleyicileri konu edinir ve alan, habitus ve (ekonomik, kültürel, toplumsal ve simgesel) sermaye kavramlarıyla kültür ürünlerinin aktarımını eyleyicilerin rollerini de göz önünde bulundurarak inceler. Bu makalede, çeviri sosyolojisinin terimleri ve din sosyolojisinden yararlanılarak Beşbalıklı Şingko Şeli Tutung bir çeviri eyleyicisi olarak incelenmeye çalışılacaktır.