Abstract
II. Abdülhamid dönemi İstanbul’unun gerek fiziki görünümünü gerekse
Avrupalıların zihninde tebarüz eden algısını derinden etkileyecek çöp
konusu ve konuyla ilgili alt başlıklar bu makalede irdelenecektir. Bu
noktada ilk olarak Klasik Dönem Osmanlı tarihinde şehrin genel temizlik
ve düzeninden sorumlu kişiler ele alınacak, sonrasında ise temizlik
hizmetleriyle ilgili ilk ciddi hukuki düzenlemelerin yapıldığı 19.yüzyılda
şehrin temizliğine dair yaşanan gelişmeler kronolojik olarak incelenecek ve
şehirde çöp toplanması ile şehrin genel temizliğine dair yürürlüğe giren
hukuki gelişmelere (Ceza Kanunname-i Hümayunu, Sokaklara Dair
Nizamname ve Devair-i Belediye Müfettiş, Başçavuş ve Çavuşlarına
Mahsus Talimatname) yer verilecektir. Modernleşen temizlik hizmetlerine
finansman bulabilmek için tanzifat resmi adıyla ihdas edilen yeni vergi ve
bu verginin tahsilinde yaşanan sorunlar, makalenin ilerleyen kısımlarında
bahsedilecek diğer başlıklar olup tüm bunlar Osmanlı arşiv belgelerinde
tespit edilen örneklerle ele alınacaktır. Makalenin asıl önemli kısmı ise II.
Abdülhamid dönemi İstanbul’unun kara ile sahil kesiminde çöp ve çöp
toplanmasına dair zengin örnekleri içeren bölümüdür. Bu bölümde şehrin
muhtelif yerlerinde Şehremaneti, alt belediye daireleri ile İstanbul halkının
çöp ve temizlik konusundaki ilişkileri incelenecektir. Sonuç itibariyle
oldukça yeni ve bir o kadar da renkli olan temizlik hizmetleri konusunda
İstanbul’un ve İstanbullunun tecrübesi konu edilecektir.
References
- C u m h u r b a ş k a n l ı ğ ı Devlet Arş i v l e r i B a ş k a n l ı ğ ı O s m a n l ı A r ş i v i ( B o a )
- Babıali Evrak Odası Tasnifi
- BEO (Babıali Evrak Odası)
- Cevdet Tasnifi
- C.BLD (Cevdet Belediye)
- Dahiliye Nezareti Tasnifi
- DH.MKT. (Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi)
- Hariciye Nezareti Tasnifi
- HR.HMŞ.İŞO (Hariciye Nezareti İstişare Odası)
- HR.İD (Hariciye Nezareti İdare)
- HR.TH (Hariciye Nezareti Tahrirat)
- HR.TO (Hariciye Nezareti Tercüme Odası)
- Hatt-ı Hümayun Tasnifi
- HAT (Hatt-ı hümayun)
- İrade Tasnifi
- İ.DH (İrade Dahiliye)
- İ.HR. (İrade Hariciye)
- İ.HUS (İrade Hususi)
- İ.MVL (İrade Meclis-i Vâlâ)
- İ.ŞD (İrade Şura-yı Devlet)
- İ.ŞE (İrade Şehremaneti)
- Meclis-i Vükela Tasnifi
- MV (Meclis-i Vükela Mazbataları)
- Maarif Nezareti Tasnifi
- MF.MKT (Maarif Nezareti Mektubi Kalemi)
- Sadaret Tasnifi
- A.DVN.MKL (Sadaret Mukavelenameler)
- A.MKT (Sadaret Mektubi Kalemi Evrağı)
- A.MKT.MHM (Sadaret Mühimme Kalemi)
- A.MKT.MVL (Sadaret Meclis-i Vâlâ)
- A.MKT.NZD (Sadaret Nezaret ve Devir)
- Şura-yı Devlet Tasnifi
- ŞD (Şura-yı Devlet)
- Yıldız Tasnifi
- Y.A.HUS (Yıldız Hususi Maruzat)
- Y.A.RES (Yıldız Resmi Maruzat)
- Y.EE (Yıldız Esas Evrakı)
- Y.PRK.ASK (Yıldız Askeri Maruzat)
- Y.PRK.ŞH (Yıldız Şehremaneti)
- 2. KİTAPLAR: ALTINAY, Ahmet Refik, Eski İstanbul (Yay.Haz: Sami Önal), İstanbul, 1998.
- ARSEVEN, Celal Esad, Kadıköyü Hakkında Belediye Araştırmaları, İstanbul, 2011.
- AYAR, Mesut, Osmanlı Devletinde Kolera: İstanbul Örneği 1892-1895, Kitabevi, İstanbul 2008.
- Basiretçi Ali Efendi, İstanbul Mektupları (Yay. Haz. Nuri sağlam), Kitabevi, İstanbul 2001.
- ERGİN, Osman Nuri, Mecelle-i Umur-ı Belediye, C.2, İstanbul, 1995.
- ………………………, Mecelle-i Umur-ı Belediye, C.3, İstanbul, 1995.
- ………………………, Mecelle-i Umur-ı Belediye, C.6, İstanbul, 1995.
- HUT, Davut, İstanbul’un 100 Su Yapısı, İbb Kültür Aş., İstanbul, 2010.
- MAZAK, Mehmet, Gündelik Hayattan Renklerle Eski İstanbul, İstanbul, 2013.
- MAZAK, Mehmet; GÜLDAL, Fatih, Tanzifat-ı İstanbul, İstanbul, 2011.
- ÖZKILIÇ, Sema Küçükalioğlu, 1894 Depremi ve İstanbul, İstanbul, 2015.
- 3 - M a k a l e l e r : BUDAK, Sevim, “Çöp”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.2, 531.
- GÜNERGUN, Feza, “XIX. Yüzyılın İkinci Yarısında Osmanlı Kimyager-Eczacı Bonkowski Paşa (1841-1905)”, I. Türk Tıp Tarihi Kongresi, 17-19 Şubat 1988, Kongreye Sunulan Bildiriler Ankara, 1992, 229-252. HUT, Davut, “II. Abdülhamid’in İstanbul’un Su İhtiyacına Dair Politikası ve İçmeyi Tercih Ettiği Kaynak Suları”, Sultan II. Abdülhamid Han ve Dönemi, İstanbul, 2017, 470-491.
- İntizam-ı Şehir Komisyonu (Ortak Yazı), Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.4, İstanbul, 1994, 179.
- KAZICI, Ziya, “Hisbe” Diyanet İslam Ansiklopedisi (DİA), C.18, İstanbul, 1998, 144.
- KOCA, Yasemin Nemlioğlu, “Denizlerimizi Aydınlatanlar: Türkiye’de Fenerlerin Kuruluşu ve Gelişimi” JEMS (Journal of Eta Maritime Science), 6(2), 2018, 103-117.
- ORTAYLI, İlber, “Belediye”, Diyanet İslam Ansiklopedisi (DİA), C.5, İstanbul 1992, 399.
- ÖZGÜR, Hüseyin, “Tanzimattan Cumhuriyete Temizlik ve Halk Sağlığı Hizmetleri”, Osmanlı, C.5, Ankara, 1999.
- ÖZTÜRK, Ali İhsan, “Modern Belediyeciliğin Kuruluşundan Sonra İstanbul’da Yolları Sulama ve Yıkama Hizmetleri”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, C.61, Sayı 2, 2011.
- SAKAOĞLU, Necdet, “Arayıcı Esnafı”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.1, 298.
- TEKELİ, İlhan, “19.Yüzyılda İstanbul Metropol Alanlarının Dönüşümü”, Tanzimat Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, Ankara, 2006.
- TOPRAK, Zafer, “Şehremaneti”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.7, İstanbul, 1994.
- …………………, “6. Daire-i Belediye”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, C.1.
- 4 - T e z l e r: ÇEKMEZ, Ozan, Kırım Savaşı Yıllarında İstanbul’da Sosyal ve Ekonomik Yaşam (1853-1856), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2017. 5 - İ n t e r n e t K a y n a k l a r ı: http://www.ttk.gov.tr/genel/tarih-cevirme-kilavuzu/ Erişim Tarihi: 03-06-2019
Details
| Primary Language | Turkish |
|---|---|
| Subjects | History of Ottoman Socio-Economy |
| Journal Section | Research Article |
| Authors | |
| Publication Date | December 25, 2022 |
| IZ | https://izlik.org/JA85NE53NM |
| Published in Issue | Year 2022 Issue: 48 |