Öz
Çeviri yazılı metinler Batılı yazarlar tarafından Latin, Ermeni Kiril gibi alfabe
sistemlerinde hazırlanmış Türkçe öğrenim kılavuzlarıdır. Türkçenin Avrupa’da
yabancı dil olarak öğretimi açısından ilk ürünler sayılabilecek bu metinler genellikle
konuşma dilini esas alan, uygulamalı bir yaklaşım tarzıyla hazırlanmıştır. Bu
nedenle içerisinde bir yabancının Osmanlı topraklarında bir Türk ile iletişiminde
ihtiyaç duyabileceği kalıp sözleri de ihtiva eder. Bunlar içerisinde Türk toplumun
maddi manevi değer yargılarını yansıtan hayır dua ve beddua kalıpları bulunur.
Bu yazı, 1533 – 1832 aralığında yazılan bazı çeviri yazılı metinlerden derlenen söz
konusu kalıpları kapsamaktadır. Çalışmanın bir bölümünde, derlenen bazı kalıp
sözler anlamsal, bağlamsal, biçimsel, dizimsel durumlarına göre art zamanlı olarak
incelenmiş ve kaynak dilden hedef dile aktarılışları yönüyle değerlendirilmiştir.
Çalışmanın son bölümünde ise söz konusu çeviri yazılı metinlerden derlenen hayır
dua ve beddua kalıpları günümüzdeki biçimleriyle karşılaştırılarak kronolojik bir
sıra içerisinde verilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Hayır dualar beddualar kalıp sözler çeviri yazılı metinler yabancı dil olarak Türkçe öğretimi.
Kaynakça
- ADAMOVIĆ, Milan, Floransalı Filippo Argenti’nin Notarına Göre (1533) 16.Yüzyıl Türkçesi, (Çev. Aziz Merhan), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2009.
- AKSAN, Doğan, Türkçenin Gücü, Bilgi Yayınevi, Ankara 1999.
- AKSAN, Doğan, Türkçenin Söz Varlığı, Engin Yayınevi, Ankara 2004.
- AKSAN, Doğan, Türkçenin Zenginlikleri, İncelikleri, Bilgi Yayınevi, Ankara 2005.
- AYVERDİ, İlhan, Kubbealtı Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı, İstanbul 2010.
- BANGUOĞLU, Tahsin, Türkçenin Grameri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2000.
- BAŞKAN, Özcan, “Türkçede Dil-İçi Dünya-Görüşü”, Macit Gökberk Armağanı, (Haz. Bedia Akarsu, Tahsin Yücel), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1983, 151-172.
- BAYRAKTAR, Semra, “Yabancı Dil Öğretiminde ve Yabancılara Türkçe Öğretim Setlerinde Kalıp Sözler“, Dil Araştırmaları, 27, 2020, 171-197.
- BUSSMANN, Hadumod, Dictionary of Language and Linguistics, (Trans.Gregory Trauth, Kerstin Kazzazi), Routledge, London and NewYork 2006.
- CARBOGNANO, Cosimo Comidas de, Primi Principi della Gramatica Turca, Propaganda Fide, Roma 1794.
- ÇOTUKSÖKEN, Yusuf, Deyimlerimiz, Özgül Yayınları, İstanbul 2002.
- ÇOTUKSÖKEN, Yusuf, Uygulamalı Türk Dili, Papatya Yayınları, İstanbul, 2015.
- DAVIDS, Arthur Lumley, A Grammar of the Turkish Language, R. Watts, London 1832.
- DEVELİ, Hayati, Dil Doktoru: Dile ve Türkçeye Dair Yazılar, 3F Yayınevi, İstanbul 2007.
- EROL, Çiğdem, Türkiye Türkçesinde Kalıp Sözler Üzerine Bir İnceleme, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2007.
- GEMALMAZ, Efrasiyap, Erzurum İli Ağızları: İnceleme-Metinler-Sözlük ve Dizinler, Ankara: Türk Dil Kurumu, 1995, https://sozluk.gov.tr/; (Erişim tarihi: 1 Haziran 2022).
- GÖKDAYI, Hürriyet, “Türkçede Kalıp Sözler”, Bilig, 44, 2008, 89-108.
- GÖKDAYI, Hürriyet, Türkçede Kalıp Sözler, Kriter Yayınları, İstanbul 2015.
- GÖLPINARLI, Abdülbâki, Pertev Naili Boratav, Pir Sultan Abdal, Derin Yayınları, İstanbul 2010.
- GÜMÜŞKILIÇ, Mehmet, “Viguier ve Elemens De La Langue Turque Adlı Eseri”, İlmî Araştırmalar, 10, 2000, 39-64.
- HEYMAN, Johannes, Vocabularium Turcico – Italicum, Leiden University Library, cod.or. 1686.
- IZUTSU, Toshihiko, Kuran’da Allah ve İnsan, (Çev. Süleyman Ateş), Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları, Ankara 1975.
- KERİMOĞLU, Caner, Genel Dilbilime Giriş, Pegem Akademi, Ankara 2017.
- KULA, Onur Bilge, “Dilin Kültürelliği ya da Kültürün Dilselliği“, Bilim ve Ütopya, 23, 1996, 46-47.
- MARTINET, André, İşlevsel Genel Dilbilim, (Çev. Berke Vardar), Multilingual, İstanbul 1998.
- MEGISERO, Hieronymo, Institutionum Linguæ Turcicæ, Leipzig 1612.
- MENINSKI, Franciscus à Mesgnien, Grammatica Turcica, (Haz. Stanisław Stachowski, Mehmet Ölmez), Simurg, İstanbul 2000.
- MENINSKI, Franciscus à Mesgnien: Lexicon Turcico – Arabico – Persicum, (Haz. Stanisław Stachowski, Mehmet Ölmez), Simurg, İstanbul 2000, I-III.
- RAGAZZINI, Giuseppe, ilRagazzini. Dizionario Inglese – Italiano, Italiano – Inglese, Zanichelli, Bologna 2015.
- ROCCHI, Luciano, Ricerche sulla lingua osmanlı del XVI secolo. Il corpus lessicale turco manoscritto fiorentino di Filippo Argenti, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden 2007.
- SCHMIDT, Jan, Catalogue of Turkish Manuscripts in the Library of Leiden University and Other Collections in the Netherlands. Volume Two: Comprising the Acquisitions of Turkish Manuscripts in Leiden University Library Between 1800 and 1970, Legatum Warnerianum in Leiden University Library, Leiden 2002.
- SOLOK, Cevdet Kudret, Karagöz, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2004, III.
- TDK, Derleme Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1975, VIII.
- TDK, Tanıklarıyla Tarama Sözlüğü, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 1995-1996, I-VI.
- TDK, Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara 2005.
- ÜNSAL, Gülhanım, “Dil Öğretiminde Kalıp Sözler ve Çevirisi”, Turkish Studies, 8/8, 2013, 1383-1394.
- VAUGHAN, Henry, Olor Iscanus: A Collection of Some Select Poems and Translations, Humphrey Moseley, London 1651.
- VAUGHAN, Thomas, A Grammar of the Turkish Language, J. Humfreys, London 1709.
- VIGUIER, Pierre François, Élémens de la Langue Turque, De L’imprimerie du Palais de France, Constantinople 1790.
- WRAY, Alison, Formulatic Language and the Lexicon, Cambridge University Press, Cambridge, 2002.
- ZOLTÁN, Ildikó Gy., “It’s Raining Cats and Dogs – Weather in English Idioms”, Studia Universitatis Petru Maior – Philologia, 14, Târgu-Mureş 2013, 270-277.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 25 Aralık 2022 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2022 Sayı: 48 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.