ARŞİV BELGELERİNE GÖRE TÜRKÇE YAZILMIŞ II. BAYEZİD MEDHİYELERİ

Year 2022, Issue: 48 , 153 - 224 , 25.12.2022

Nusret Gedik

https://izlik.org/JA77AZ85PE

Abstract

Klasik Türk edebiyatının en önemli edebî ürünlerinden biri olan medhiyeler, bu
edebiyatın başlangıcından nihayetine kadar yüzlerce şairin elinde sayısız örneği
verilen bir tür olmuştur. Hz. Peygamber’e sunulan Kasîdetü’l-Bürde’den sonra
Efendimizin hırkasını kaside şairine hediye etmesi halifeler ve İslam ülkelerindeki
sultanlar için örnek olmuş, bu sünneti takip etmek isteyen padişahlar kendilerine
sunulan kasideler karşılığında şairlere çeşitli ihsanlarda bulunmuştur. Bu
çalışmada da Osmanlı Devleti’nin yükseliş dönemi padişahlarından II. Bayezid
(1481-1512)’e sunulan medhiyeler konu edilmiş, T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı
Osmanlı Arşivi Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı’nda bulunan ve hepsi
bugüne kadar herhangi bir kaynakta yer almayan Türkçe medhiyeler ilim âlemine
sunulmuştur. Devrinde nevruz ve bayramlarda birer kaside sunulmasını şairlere
şart koşan II. Bayezid, bu kasideler neticesinde günümüze ulaşan in‘âmât
defterlerinden de takip edebildiğimiz kadarıyla şairleri çeşitli in‘âm ve ihsanlarla
desteklemiştir. II. Bayezid, kendisi de ‘Adlî mahlasıyla şiirler kaleme alan şair bir
padişah olarak bu isteğiyle sadece şairleri şiir yazma konusunda teşvik etmemiş,
aynı zamanda gelişme devrindeki Türk edebiyatına ve Türkçeye son derecede
önemli bir katkı sağlamıştır. Klasik Türk edebiyatının birincil kaynaklarından
tezkirelerin II. Bayezid ve dönemi hakkında yazdıklarına baktığımızda bu durumun
son derece açık olduğu görüldüğü gibi arşivden günümüze ulaşan belgelerde ve
yine manzumelerde de bu durum müşahede edilebilmektedir. Çalışmada hiçbirisi
bugüne kadar yayımlanmamış medhiyelerin metinleri verilip şairlerinin kimliği
üzerinde tartışmalar yapılırken Türk edebiyatının ilk kaynaklarından olmasa da
arşiv belgelerinin edebiyata katkısının ne derece önemli olduğuna dikkat çekilmeye
çalışılmıştır.

Keywords

II. Bayezid , Bursalı Kâtibî , Şâkirî , ‘Ömer , Rûhî , İbn Bâlî , Hâtifî , Niyâzî , Sûzî.

References

• Ahterî Mustafa Efendi, Ahterî-i Kebir, Haz. Ahmet Kırkkılıç, Yusuf Sancak, TDK Yay., Ankara 2009.
• AKKUŞ, Metin, Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyası (Edebi Türler ve Tarzlar), Fenomen Yay., Erzurum 2006.
• ALTUN, Mustafa, İbrâhîm İbn-i Bâlî Hikmet-nâme I, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• ALVAN, Türkan, “Cevherî’nin Sultan II. Bayezid’e Sunduğu Methiyeler”, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 2022, 26 (1), 213-234.
• Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Filiz Kılıç, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2008.
• AYDEMİR, Yaşar, “Türk Edebiyatında Kaside”, Bilig, 22, 2002, 33-168.
• Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Aysun Sungurhan, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• CENGİZ, Halil Erdoğan, Yücel, Yaşar, “Rûhî Tarihi,” Belgeler, 1992, 14 (18)’den ayrı basım, 59-472.
• ÇINAR, Mustafa, “Kaside Nazım Şeklinin Tarihî Gelişimi”, Ekev Akademi Dergisi, 27, 2006, 203-222;
• DURMUŞ, İsmail, “Methiye”, DİA, 29, 2004, 406-408.
• DURMUŞ, Tuba Işınsu, “Yöneticilere Sunulan Kasideler Üzerinden Osmanlı Edebî Himâye Geleneğinin Seyri”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 25, 2020, 191-275.
• ERÜNSAL, İsmail, “II. Bâyezid Devrine âit Bir İn‘âmât Defteri”, Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları, Harvard University Press 2008, 51-101.
• GIYNAŞ, Kamil Ali, Pervâne Bey Mecmuası, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• GÖK, İlhan, Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 Numaralı 909-933/1503-1527 Tarihli İn‘âmât Defteri (Transkripsiyon-Değerlendirme), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2014.
• GÖNEL, Hüseyin, “Niyâzî, Abdullah Niyâzî Efendi” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-abdullahniyazi-efendi-mevlana, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
• ______, Hüseyin, “Niyâzî, Niyâzî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazi-celebi (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
• ______, Hüseyin, “Niyâzî, Niyâz-i Sirozî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazi-celebiniyazii-sirozi, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
• GÜLEÇ, İsmail, “Hz. Peygamber’in Şiire Karşı Tutumu”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 19, 2017, 123-146.
• İSEN, Mustafa, Künhü’l Ahbâr’ın Tezkire Kısmı, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• ______, Mustafa, “Sûzî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/suzi-mdbir, (Erişim Tarihi: 05.09.2022).
• ______, Mustafa “Akıncılığın Türk Kültür ve Edebiyatına Katkıları”, Türkiye Günlüğü, 1998, 80-86
• İsmail Beliğ, Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişveran, Bursa 1302.
• İSPİR, Meheddin, “Medhiyelerin Siyâset-nâme Türü Açısından Değerlendirilmesi”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 51, 2004, 111-125.
• KAPLAN, Yunus, “Şâkirî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sakiri, (Erişim Tarihi: 10.09.2022).
• KARA, Hamza, 15. Yüzyıl Memluk Sahası Şairlerinden Rûhî’nin Divânı (İnceleme-Metin), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2014.
• KARAVELİOĞLU, Murat A., “Klasik Türk Edebiyatında Kaside”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5 (9), 2007, 253-270.
• KAYA, Hasan, Adlî Sultan II. Bayezit, İdeal Kültür Yay. İstanbul 2021.
• KAYABAŞI, Bekir, Kâf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l-Eş‘âr’ı, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Malatya 1997.
• KELEŞ, Reyhan, “Örneklerle Türk Edebiyatı’nda Medhiye”, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22, 2009, 215-233.
• Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Aysun Sungurhan, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• KÖKSAL, M. Fatih, “Niyâzî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
• ______, M. Fatih, Mecma’u’n-Nezâir, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• KUTLAR OĞUZ, Fatma Sabiha, “İbni Bâlî, İbrâhîm bin Bâlî, Bâli oglı İbrâhîm”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibni-bli-ibrahim-bin-balibali, (Erişim Tarihi: 04.09.2022).
• Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ, Haz. Rıdvan Canım, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2018.
• LEVEND, Agah Sırrı, Gazavatnameler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavatnamesi, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 1956.
• Mecdî Mehmed Efendi, Hadâiku’ş-Şakâyık, İstanbul 1264.
• OLESNİSKİ, A., Suzi Çelebi turski pesnik iıstorik, XV-XVI veka. V. XIII. Skopje 1934.
• ÖRDEK, Şebnem Şerife, “Hâtifî, Abdurrahman Hâtifî Efendi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hatifiabdurrahman-hatifi-efendi, (Erişim Tarihi: 02.09.2022).
• ______, Şebnem Şerife, “Hâtifî, Hâtifî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hatifi-hatifi-celebi, (Erişim Tarihi: 02.09.2022).
• ______, Şerife, “Rûhî, Mustafa Rûhî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ruhi-mustafa-ruhi-celebi, (Erişim Tarihi: 04.09.2022).
• Riyâzî, Riyâzü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Namık Açıkgöz, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• SAVRAN, Ömer, “Niyâzî, Niyâzî-i Kadîm”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazii-kadim, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
• Sehî Beg, Heşt Bihişt, Haz. Halûk İpekten vd., Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
• ŞEYLAN, Ali, İbrâhîm İbn-i Bâlî Hikmet-nâme II, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2018.