ARŞİV BELGELERİNE GÖRE TÜRKÇE YAZILMIŞ II. BAYEZİD MEDHİYELERİ

Nusret Gedik

Araştırma Makalesi

ARŞİV BELGELERİNE GÖRE TÜRKÇE YAZILMIŞ II. BAYEZİD MEDHİYELERİ

Yıl 2022, Sayı: 48, 153 - 224, 25.12.2022

Öz

Klasik Türk edebiyatının en önemli edebî ürünlerinden biri olan medhiyeler, bu
edebiyatın başlangıcından nihayetine kadar yüzlerce şairin elinde sayısız örneği
verilen bir tür olmuştur. Hz. Peygamber’e sunulan Kasîdetü’l-Bürde’den sonra
Efendimizin hırkasını kaside şairine hediye etmesi halifeler ve İslam ülkelerindeki
sultanlar için örnek olmuş, bu sünneti takip etmek isteyen padişahlar kendilerine
sunulan kasideler karşılığında şairlere çeşitli ihsanlarda bulunmuştur. Bu
çalışmada da Osmanlı Devleti’nin yükseliş dönemi padişahlarından II. Bayezid
(1481-1512)’e sunulan medhiyeler konu edilmiş, T.C. Devlet Arşivleri Başkanlığı
Osmanlı Arşivi Topkapı Sarayı Müzesi Arşivi Evrakı’nda bulunan ve hepsi
bugüne kadar herhangi bir kaynakta yer almayan Türkçe medhiyeler ilim âlemine
sunulmuştur. Devrinde nevruz ve bayramlarda birer kaside sunulmasını şairlere
şart koşan II. Bayezid, bu kasideler neticesinde günümüze ulaşan in‘âmât
defterlerinden de takip edebildiğimiz kadarıyla şairleri çeşitli in‘âm ve ihsanlarla
desteklemiştir. II. Bayezid, kendisi de ‘Adlî mahlasıyla şiirler kaleme alan şair bir
padişah olarak bu isteğiyle sadece şairleri şiir yazma konusunda teşvik etmemiş,
aynı zamanda gelişme devrindeki Türk edebiyatına ve Türkçeye son derecede
önemli bir katkı sağlamıştır. Klasik Türk edebiyatının birincil kaynaklarından
tezkirelerin II. Bayezid ve dönemi hakkında yazdıklarına baktığımızda bu durumun
son derece açık olduğu görüldüğü gibi arşivden günümüze ulaşan belgelerde ve
yine manzumelerde de bu durum müşahede edilebilmektedir. Çalışmada hiçbirisi
bugüne kadar yayımlanmamış medhiyelerin metinleri verilip şairlerinin kimliği
üzerinde tartışmalar yapılırken Türk edebiyatının ilk kaynaklarından olmasa da
arşiv belgelerinin edebiyata katkısının ne derece önemli olduğuna dikkat çekilmeye
çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

II. Bayezid , Bursalı Kâtibî , Şâkirî , ‘Ömer , Rûhî , İbn Bâlî , Hâtifî , Niyâzî , Sûzî.

Kaynakça

Ahterî Mustafa Efendi, Ahterî-i Kebir, Haz. Ahmet Kırkkılıç, Yusuf Sancak, TDK Yay., Ankara 2009.
AKKUŞ, Metin, Klasik Türk Şiirinin Anlam Dünyası (Edebi Türler ve Tarzlar), Fenomen Yay., Erzurum 2006.
ALTUN, Mustafa, İbrâhîm İbn-i Bâlî Hikmet-nâme I, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
ALVAN, Türkan, “Cevherî’nin Sultan II. Bayezid’e Sunduğu Methiyeler”, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 2022, 26 (1), 213-234.
Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Filiz Kılıç, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2008.
AYDEMİR, Yaşar, “Türk Edebiyatında Kaside”, Bilig, 22, 2002, 33-168.
Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Aysun Sungurhan, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
CENGİZ, Halil Erdoğan, Yücel, Yaşar, “Rûhî Tarihi,” Belgeler, 1992, 14 (18)’den ayrı basım, 59-472.
ÇINAR, Mustafa, “Kaside Nazım Şeklinin Tarihî Gelişimi”, Ekev Akademi Dergisi, 27, 2006, 203-222;
DURMUŞ, İsmail, “Methiye”, DİA, 29, 2004, 406-408.
DURMUŞ, Tuba Işınsu, “Yöneticilere Sunulan Kasideler Üzerinden Osmanlı Edebî Himâye Geleneğinin Seyri”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 25, 2020, 191-275.
ERÜNSAL, İsmail, “II. Bâyezid Devrine âit Bir İn‘âmât Defteri”, Türk Edebiyatı Tarihinin Arşiv Kaynakları, Harvard University Press 2008, 51-101.
GIYNAŞ, Kamil Ali, Pervâne Bey Mecmuası, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
GÖK, İlhan, Atatürk Kitaplığı M.C. O.71 Numaralı 909-933/1503-1527 Tarihli İn‘âmât Defteri (Transkripsiyon-Değerlendirme), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2014.
GÖNEL, Hüseyin, “Niyâzî, Abdullah Niyâzî Efendi” Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-abdullahniyazi-efendi-mevlana, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
______, Hüseyin, “Niyâzî, Niyâzî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazi-celebi (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
______, Hüseyin, “Niyâzî, Niyâz-i Sirozî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazi-celebiniyazii-sirozi, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
GÜLEÇ, İsmail, “Hz. Peygamber’in Şiire Karşı Tutumu”, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 19, 2017, 123-146.
İSEN, Mustafa, Künhü’l Ahbâr’ın Tezkire Kısmı, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
______, Mustafa, “Sûzî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/suzi-mdbir, (Erişim Tarihi: 05.09.2022).
______, Mustafa “Akıncılığın Türk Kültür ve Edebiyatına Katkıları”, Türkiye Günlüğü, 1998, 80-86
İsmail Beliğ, Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Dânişveran, Bursa 1302.
İSPİR, Meheddin, “Medhiyelerin Siyâset-nâme Türü Açısından Değerlendirilmesi”, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 51, 2004, 111-125.
KAPLAN, Yunus, “Şâkirî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/sakiri, (Erişim Tarihi: 10.09.2022).
KARA, Hamza, 15. Yüzyıl Memluk Sahası Şairlerinden Rûhî’nin Divânı (İnceleme-Metin), Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2014.
KARAVELİOĞLU, Murat A., “Klasik Türk Edebiyatında Kaside”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 5 (9), 2007, 253-270.
KAYA, Hasan, Adlî Sultan II. Bayezit, İdeal Kültür Yay. İstanbul 2021.
KAYABAŞI, Bekir, Kâf-zâde Fâ’izî’nin Zübdetü’l-Eş‘âr’ı, İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora Tezi, Malatya 1997.
KELEŞ, Reyhan, “Örneklerle Türk Edebiyatı’nda Medhiye”, Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 22, 2009, 215-233.
Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Aysun Sungurhan, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
KÖKSAL, M. Fatih, “Niyâzî”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
______, M. Fatih, Mecma’u’n-Nezâir, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
KUTLAR OĞUZ, Fatma Sabiha, “İbni Bâlî, İbrâhîm bin Bâlî, Bâli oglı İbrâhîm”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ibni-bli-ibrahim-bin-balibali, (Erişim Tarihi: 04.09.2022).
Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu‘ârâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ, Haz. Rıdvan Canım, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2018.
LEVEND, Agah Sırrı, Gazavatnameler ve Mihaloğlu Ali Bey’in Gazavatnamesi, Türk Tarih Kurumu Yay., Ankara 1956.
Mecdî Mehmed Efendi, Hadâiku’ş-Şakâyık, İstanbul 1264.
OLESNİSKİ, A., Suzi Çelebi turski pesnik iıstorik, XV-XVI veka. V. XIII. Skopje 1934.
ÖRDEK, Şebnem Şerife, “Hâtifî, Abdurrahman Hâtifî Efendi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hatifiabdurrahman-hatifi-efendi, (Erişim Tarihi: 02.09.2022).
______, Şebnem Şerife, “Hâtifî, Hâtifî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/hatifi-hatifi-celebi, (Erişim Tarihi: 02.09.2022).
______, Şerife, “Rûhî, Mustafa Rûhî Çelebi”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ruhi-mustafa-ruhi-celebi, (Erişim Tarihi: 04.09.2022).
Riyâzî, Riyâzü’ş-Şu‘ârâ, Haz. Namık Açıkgöz, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
SAVRAN, Ömer, “Niyâzî, Niyâzî-i Kadîm”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, http://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/niyazi-niyazii-kadim, (Erişim Tarihi: 30.08.2022).
Sehî Beg, Heşt Bihişt, Haz. Halûk İpekten vd., Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2017.
ŞEYLAN, Ali, İbrâhîm İbn-i Bâlî Hikmet-nâme II, Kültür ve Turizm Bakanlığı E-Kitap Yayımı, Ankara 2018.

Toplam 44 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil	Türkçe
Konular	Osmanlı Sahası Dışındaki Klasik Türk Edebiyatı
Bölüm	Araştırma Makalesi
Yazarlar	Nusret Gedik
Yayımlanma Tarihi	25 Aralık 2022
Yayımlandığı Sayı	Yıl 2022 Sayı: 48

Kaynak Göster

MLA	Gedik, Nusret. “ARŞİV BELGELERİNE GÖRE TÜRKÇE YAZILMIŞ II. BAYEZİD MEDHİYELERİ”. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, sy. 48, 2022, ss. 153-24.

Makale Dosyaları

Tam Metin

Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni

Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.

-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,

-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,

-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,

-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,

-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,

- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,

-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,

-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.

Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.

Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies

Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.

-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,

-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,

-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,

-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,

-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,

-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,

-Use of technology-assisted interpreting tools,

-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.

Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.