ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Murat Uluk

doi:10.7456/tojdac.1671123

TR EN

ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Abstract

Günümüzde çevrim içi platformlar, arayüz tasarımlarında kullanıcıları yönlendirecek çeşitli tasarım ögelerine yer vermektedir. Bu tasarım ögeleri yanıltıcı olduğunda aldatıcı tasarım örüntüleri olarak tanımlanmaktadır. Örüntüler, kullanıcının yapmayı düşünmediği bir şeyi yaptırmaya çalışmak ve planını bozmak için kasten oluşturmuş tasarımlardan oluşmaktadır. Bu tür örüntüler kullanıcının bilinçli seçim yapma sürecine zarar vermekte ve özgür iradelerini zayıflatmaktadır. Kullanıcılar kendilerine rehberlik eden seçeneklere değil, platformun kendi çıkarlarına doğru yönlendirilmektedir. Tasarım etiği bakımından sorunlu olan söz konusu durum çalışmanın ana merakını oluşturmaktadır. Çalışma, Türkiye’deki en çok ziyaret edilen turizm ve seyahat kategorisindeki web sitelerinde aldatıcı örüntülerin varlığını ortaya çıkarmak üzere inşa edilmiştir. Henüz yerli literatürde gerçekleştirilmiş benzer bir çalışmanın bulunmaması, araştırmanın alana önemli bir katkı sunmasına yardımcı olmaktadır. Araştırma kapsamında incelenen 10 web sitesi ve 47 web sayfasında toplam 139 adet aldatıcı örüntü tespit edilmiştir. Tasarımda en çok başvurulan aldatıcı örüntü, arayüz tasarımındaki çeşitli yanıltıcı yapılar içeren arayüz paraziti olmuştur. Çalışmanın başta arayüz tasarımında etik ve etik web olmak üzere kullanıcı davranışlarına ve tercihlerine saygı duyan sistemlerin geliştirilmesi konularına ışık tutması beklenmektedir.

Keywords

Aldatıcı örüntüler, dark patterns, etik tasarım, arayüz tasarımı, web tasarım

ETHICAL DESIGN AND DECEPTIVE DESIGN PATTERNS: A STUDY ON TOURISM AND TRAVEL WEBSITES

Abstract

Today, online platforms include various design elements in their interface designs to guide users. However, when these design elements are misleading, they are defined as deceptive design patterns. Deceptive patterns are intentionally designed to manipulate users into taking actions they did not intend and to disrupt their plans. Such patterns interfere with users’ ability to make conscious choices and weaken their free will. Rather than helping users, deceptive patterns serve the platform’s interests instead. This issue, which is problematic in terms of design ethics, constitutes the main focus of the study. The study aims to reveal the presence of deceptive patterns on the most visited travel and tourism websites in Turkey. The absence of similar research in the Turkish literature highlights the study’s significant contribution to the field. A total of 139 deceptive patterns were identified across 10 websites and 47 web pages analysed in the study. The most common deceptive pattern was interface interference, which contains various misleading elements in interface design. The study aims to illuminate the issues of ethics in interface design, ethical web, and the development of systems that respect user behaviour and preferences.

Keywords

Deceptive patterns, dark patterns, ethical design, user interface design, web design

Ethical Statement

There is no element in the study that requires ethics committee approval

References

Balkan, A. ve Kalbag, L. (2015). Ethical Design. https://ind.ie/ethical-design/
Becker, C. U. (2021). Ethical principles for design in the 21st century. Social Science Research Network. 10.2139/ssrn.3631525
Brenncke, M. (2023). Regulating dark patterns. Social Science Research Network. https://papers.ssrn.com/abstract=4588652
Brignull, H. (2011, 1 Kasım). Dark patterns: Deception vs. honesty in UI design. A List Apart. https://alistapart.com/article/dark-patterns-deception-vs-honesty-in-ui-design/
Brignull, H. (2023). Deceptive patterns: Exposing the tricks tech companies use to control you. Testimonium Ltd.
Browne, W. ve Jones, M. (2017). What works in e-commerce—A meta-analysis of 6700 online experiments. https://www.semanticscholar.org/paper/What-works-in-e-commerce-a-meta-analysis-of-6700-Browne-Jones/e1ee31039ec554152f597588ae7bef9192b3d2d2
Calawen, D. (2022). Dark patterns: Effect on overall user experience and site revisitation [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, TU Dublin]. https://arrow.tudublin.ie/scschcomdis/246
Creswell, J. W. (2009). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches (3. bs). SAGE Publications.
Creswell, J. W. ve Clark, V. L. P. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3. bs). SAGE Publications.
Çomu, T. ve Halaiqa, İ. (2015). Web içeriklerinin metin temelli çözümlemesi. M. Binark (Ed.), Yeni medya çalışmalarında araştırma yöntem ve teknikleri içinde (2. bs). Ayrıntı Yayınları.

Devon, R. E., ve Poel, I. (2004). Design ethics: The social ethics paradigm. International Journal of Engineering Education, 20, 461-469.
Di Geronimo, L., Braz, L., Fregnan, E., Palomba, F., & Bacchelli, A. (2020). UI dark patterns and where to find them: A study on mobile applications and user perception. Proceedings of the 2020 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems içinde, 1-14. https://doi.org/10.1145/3313831.3376600
Erdem, Ö. (2024). Arayüz tasarımlarında karanlık örüntüler (dark patterns) ve kullanıcı deneyimleri üzerine bir araştırma (Tez No. 896429) [Yayımlanmamış doktora tezi, Çukurova Üniversitesi, Ulusal Tez Merkezi].
Fabris, A. (2018). Ethics of information and communication technologies. Springer Cham. Falbe, T., Frederiksen, M. M., & Andersen, K. (2020). The ethical design handbook. Smashing Media.
Frankena, W. (2007). Etik (A. Aydın, Çev.). İmge Kitabevi Yayınları.
FTC Staff Report. (2022). Bringing dark patterns to light. https://www.ftc.gov/reports/bringing-dark-patterns-light
Galitz, W. O. (2002). The essential guide to user interface design: An introduction to GUI design principles and techniques (2. bs). Wiley.
Guerrini, M. ve Wang, J. (2020). How dark patterns are affecting online consumers booking behaviors. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, SKEMA Business School].
Gunawan, J., Pradeep, A., Choffnes, D., Hartzog, W., & Wilson, C. (2021). A comparative study of dark patterns across web and mobile modalities. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction içinde. 1-19. 10.1145/3479521
Hartzog, W. (2018). Privacy’s blueprint: The battle to control the design of new technologies. Harvard University Press.
Holmberg, E., ve Manse, S. (2023). Dark patterns in the travel industry: A study on users’ perception of dark patterns on airline companies’ websites [Yayımlanmamış Lisans Tezi, Uppsala University]. https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1735141/FULLTEXT01.pdf
Karadoğan Doruk, E. (2015). İknanın sosyal psikolojisi: Temel kavramlar ve kuramlarıyla. Derin Yayınları. Kim, W. G., Pillai, S. G., Haldorai, K., & Ahmad, W. (2021). Dark patterns used by online travel agency websites. Annals of Tourism Research, 88(C). https://doi.org/10.1016/j.annals.2020.103055
Kranzberg, M. (1986). Technology and history: “Kranzberg’s Laws”. Technology and Culture, 27(3), 544-560. 10.2307/3105385
Leiser, M., ve Santos, C. (2024). Dark patterns, enforcement, and the emerging digital design acquis: Manipulation beneath the interface. European Journal of Law and Technology, 15(1). https://ejlt.org/index.php/ejlt/article/view/990
Leonhard, G. (2020). Teknolojiye karşı insanlık. Siyah Kitap.
Luguri, J., ve Strahilevitz, L. J. (2021). Shining a light on dark patterns. Journal of Legal Analysis, 13(1), 43-109. https://doi.org/10.1093/jla/laaa006
Maier, M., ve Harr, R. (2020). Dark design patterns: An end-user perspective. Human Technology, 2(16), 170-199. 10.17011/ht/urn.202008245641
Mathur, A., Acar, G., Friedman, M. J., Lucherini, E., Mayer, J., Chetty, M., & Narayanan, A. (2019). Dark patterns at scale: Findings from a crawl of 11k shopping websites. Proceedings of the ACM on Human-Computer Interaction içinde. https://doi.org/10.1145/3359183
Mathur, A., Kshirsagar, M., & Mayer, J. (2021). What makes a dark pattern... Dark? design attributes, normative considerations, and measurement methods. Proceedings of the 2021 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems içinde, 1-18. https://doi.org/10.1145/3411764.3445610
Mulvenna, M., Boger, J., & Bond, R. (2017). Ethical by design: A manifesto. Proceedings of the European Conference on Cognitive Ergonomics içinde, 51-54. https://doi.org/10.1145/3121283.3121300
Narayanan, A., Mathur, A., Chetty, M., & Kshirsagar, M. (2020). Dark patterns: Past, present, and future: The evolution of tricky user interfaces. Queue, 18(2), s. 67-92. https://doi.org/10.1145/3400899.3400901
Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri, nitel ve nicel yaklaşımlar 2. Cilt (S. Özge, Çev.; 7. bs). Yayınodası Yayıncılık.
Noggle, R. (2022). The Ethics of manipulation. E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2022) içinde. Metaphysics Research Lab, Stanford University. https://plato.stanford.edu/archives/sum2022/entries/ethics-manipulation/
Norman, D. (2002). The Design of everyday things. A Currency Book.
Sánchez Chamorro, L., Bongard-Blanchy, K., & Koenig, V. (2023). Ethical tensions in UX design practice: Exploring the fine line between persuasion and manipulation in online interfaces. Proceedings of the 2023 ACM Designing Interactive Systems Conference içinde, s. 2408-2422. https://doi.org/10.1145/3563657.3596013
Similarweb. (2025). Top travel and tourism websites ranking in Turkey. https://www.similarweb.com/top-websites/turkey/travel-and-tourism/travel-and-tourism/
Stone, D., Jarrett, C., Woodroffe, M., & Minocha, S. (2005). User interface design and evaluation. Elsevier.
Türe, T. (2024). Video oyunlarında kullanılan mikro ödeme yöntemlerinin haksız rekabet ve tüketici hukuku açısından değerlendirilmesi. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(2). 935-963. https://doi.org/10.56701/shd.1542034
Vistisen, P. ve Jensen, T. (2013). The ethics of user experience design. THICOMP 2013 Conference Proceedings içinde. https://vbn.aau.dk/ws/portalfiles/portal/197682362/ Jensen_Vistisen_The_Ethics_of_User_Experience_Design.pdf

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Internet Publishing, New Media, Web Design, Visual Communication Design (Other)

Journal Section

Research Article

Authors

Murat Uluk ^*
0000-0001-5923-8468
Türkiye

Early Pub Date

June 30, 2025

Publication Date

July 1, 2025

Submission Date

April 7, 2025

Acceptance Date

June 27, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 15 Number: 3

DOI

https://doi.org/10.7456/tojdac.1671123

IZ

https://izlik.org/JA64ZC24ZU

APA

Uluk, M. (2025). ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, 15(3), 626-645. https://doi.org/10.7456/tojdac.1671123

AMA

1.Uluk M. ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. TOJDAC. 2025;15(3):626-645. doi:10.7456/tojdac.1671123

Chicago

Uluk, Murat. 2025. “ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication 15 (3): 626-45. https://doi.org/10.7456/tojdac.1671123.

EndNote

Uluk M (July 1, 2025) ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication 15 3 626–645.

IEEE

[1]M. Uluk, “ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”, TOJDAC, vol. 15, no. 3, pp. 626–645, July 2025, doi: 10.7456/tojdac.1671123.

ISNAD

Uluk, Murat. “ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication 15/3 (July 1, 2025): 626-645. https://doi.org/10.7456/tojdac.1671123.

JAMA

1.Uluk M. ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. TOJDAC. 2025;15:626–645.

MLA

Uluk, Murat. “ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA”. The Turkish Online Journal of Design Art and Communication, vol. 15, no. 3, July 2025, pp. 626-45, doi:10.7456/tojdac.1671123.

Vancouver

1.Murat Uluk. ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA. TOJDAC. 2025 Jul. 1;15(3):626-45. doi:10.7456/tojdac.1671123

All site content, except where otherwise noted, is licensed under a Creative Common Attribution Licence. (CC-BY-NC 4.0)

by-nc.png

ETİK TASARIM VE ALDATICI TASARIM ÖRÜNTÜLERİ: TURİZM VE SEYAHAT WEB SİTELERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Abstract

Keywords

ETHICAL DESIGN AND DECEPTIVE DESIGN PATTERNS: A STUDY ON TOURISM AND TRAVEL WEBSITES

Abstract

Keywords

Ethical Statement

References

Details

Primary Language

Subjects

Journal Section

Authors

Early Pub Date

Publication Date

Submission Date

Acceptance Date

Published in Issue

DOI

IZ

Cite