DEZENFORMASYONLA KARŞILAŞMA DENEYİMİ, İLETİŞİMSEL TEPKİLER VE PSİKOLOJİK YANSIMALAR: 60+ TAZELENME ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİ ÖRNEĞİ

This qualitative study investigates the experiences of exposure to disinformation on social media and the information verification strategies employed by students aged 60 and above enrolled at the 60+ Tazelenme University, utilizing an inductive analysis approach. The research was conducted through semi-structured interviews with students at Mersin University’s 60+ Tazelenme University between May 27 and June 10, 2025. Data collected from the interviews were analyzed using MAXQDA Analytics Pro 2024 software. The findings indicate that participants frequently noted the prevalence of negative content on social media and highlighted the limited societal resilience against such manipulative content. Some participants reported practicing self-censorship in their social media engagement and exhibiting an increasing tendency toward apolitical attitudes. While acknowledging social media as a significant source of news, the 60+ Tazelenme University students emphasized the necessity of using these platforms with a critical and informed approach. Common strategies for verifying information included cross-referencing multiple sources, consulting expert opinions, and relying on official institutional statements. The study findings reveal that psychological factors, such as the Dunning-Kruger effect, cognitive dissonance, and confirmation bias, observed in participants’ accounts, influence their attitudes toward disinformation. Participants agreed that the most effective approach to combating disinformation involves enhancing media literacy within society and developing related educational programs to support the digital adaptation processes of the elderly population. By elucidating the experiences of individuals aged 60 and above with disinformation on social media and the strategies they employ to counter it, this study contributes to strengthening the digital adaptation processes of older adults and provides a conceptual framework for future research in this field.

Bu nitel araştırma, 60 yaş üzeri tazelenme üniversitesi öğrencilerinin sosyal medyada dezenformasyona maruz kalma deneyimlerini ve bilgi doğrulama stratejilerini, tümevarımsal analiz yöntemiyle incelemektedir. Araştırma, Mersin Üniversitesi 60+ Tazelenme Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan öğrencilere yönelik olarak, 27 Mayıs–10 Haziran 2025 tarihleri arasında yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler, MAXQDA Analytisc Pro 2024 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların sosyal medyada yer alan olumsuz içeriklerin yaygınlığına dikkat çektiğini ve toplumun bu tür manipülatif içeriklere karşı sınırlı düzeyde direnç gösterdiğini ortaya koymaktadır. Katılımcıların bir kısmı, sosyal medya kullanımında otosansür uyguladıklarını ve giderek apolitikleşme eğilimi sergilediklerini ifade etmiştir. Araştırmada görüşlerine başvurulan 60+ Tazelenme Üniversitesi öğrencileri; sosyal medyanın önemli bir haber kaynağı olarak değerlendirildiğini kabul etmekle birlikte, bu platformların bilinçli ve eleştirel bir yaklaşımla kullanılması gerekliliğini vurgulamaktadır. Bilgi doğrulama sürecinde; çoklu kaynaklardan teyit etme, uzman görüşlerine başvurma ve resmî kurumların açıklamalarını dikkate alma gibi stratejilerin yaygın olarak kullanıldığı gözlemlenmiştir. Araştırma sonuçları, katılımcıların ifadelerinde de görülen Dunning-Kruger etkisi, bilişsel çelişki ve onay yanlılığı gibi psikolojik faktörlerin, dezenformasyon karşısında tutumları etkilediğini göstermektedir. Katılımcılar, dezenformasyonla mücadelede yaşlı nüfusun dijital uyum süreçlerini desteklemek amacıyla; en etkili yöntemin toplumda medya okuryazarlığının ve bu çerçevedeki eğitim programlarının geliştirilmesi olduğu konusunda hemfikirdir. Bu araştırma, 60 yaş üzeri bireylerin sosyal medyada dezenformasyonla karşılaşma deneyimlerini ve buna karşı geliştirdikleri stratejileri ortaya koyarak, yaşlı nüfusun dijital uyum süreçlerinin güçlendirilmesine katkı sağlamakta ve bu alandaki ardıl çalışmalara kavramsal bir çerçeve sunmaktadır.