EXPERIENCES OF ENCOUNTERING DISINFORMATION, COMMUNICATIVE RESPONSES, AND PSYCHOLOGICAL IMPLICATIONS: THE CASE OF 60+ TAZELENME UNIVERSITY STUDENTS

Yıl 2026, Cilt: 16 Sayı: 1, 219 - 236, 01.01.2026

Erhan Arslan

https://doi.org/10.7456/tojdac.1797644

Öz

This qualitative study investigates the experiences of exposure to disinformation on social media and the information verification strategies employed by students aged 60 and above enrolled at the 60+ Tazelenme University, utilizing an inductive analysis approach. The research was conducted through semi-structured interviews with students at Mersin University’s 60+ Tazelenme University between May 27 and June 10, 2025. Data collected from the interviews were analyzed using MAXQDA Analytics Pro 2024 software. The findings indicate that participants frequently noted the prevalence of negative content on social media and highlighted the limited societal resilience against such manipulative content. Some participants reported practicing self-censorship in their social media engagement and exhibiting an increasing tendency toward apolitical attitudes. While acknowledging social media as a significant source of news, the 60+ Tazelenme University students emphasized the necessity of using these platforms with a critical and informed approach. Common strategies for verifying information included cross-referencing multiple sources, consulting expert opinions, and relying on official institutional statements. The study findings reveal that psychological factors, such as the Dunning-Kruger effect, cognitive dissonance, and confirmation bias, observed in participants’ accounts, influence their attitudes toward disinformation. Participants agreed that the most effective approach to combating disinformation involves enhancing media literacy within society and developing related educational programs to support the digital adaptation processes of the elderly population. By elucidating the experiences of individuals aged 60 and above with disinformation on social media and the strategies they employ to counter it, this study contributes to strengthening the digital adaptation processes of older adults and provides a conceptual framework for future research in this field.

Anahtar Kelimeler

Disinformation , Social Media , Psychological Suitability , Tazelenme University.

Etik Beyan

Mersin University Rectorate Social and Human Sciences Ethics Committee/5-177/26.06.2025

DEZENFORMASYONLA KARŞILAŞMA DENEYİMİ, İLETİŞİMSEL TEPKİLER VE PSİKOLOJİK YANSIMALAR: 60+ TAZELENME ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİ ÖRNEĞİ

Öz

Bu nitel araştırma, 60 yaş üzeri tazelenme üniversitesi öğrencilerinin sosyal medyada dezenformasyona maruz kalma deneyimlerini ve bilgi doğrulama stratejilerini, tümevarımsal analiz yöntemiyle incelemektedir. Araştırma, Mersin Üniversitesi 60+ Tazelenme Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan öğrencilere yönelik olarak, 27 Mayıs–10 Haziran 2025 tarihleri arasında yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler, MAXQDA Analytisc Pro 2024 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların sosyal medyada yer alan olumsuz içeriklerin yaygınlığına dikkat çektiğini ve toplumun bu tür manipülatif içeriklere karşı sınırlı düzeyde direnç gösterdiğini ortaya koymaktadır. Katılımcıların bir kısmı, sosyal medya kullanımında otosansür uyguladıklarını ve giderek apolitikleşme eğilimi sergilediklerini ifade etmiştir. Araştırmada görüşlerine başvurulan 60+ Tazelenme Üniversitesi öğrencileri; sosyal medyanın önemli bir haber kaynağı olarak değerlendirildiğini kabul etmekle birlikte, bu platformların bilinçli ve eleştirel bir yaklaşımla kullanılması gerekliliğini vurgulamaktadır. Bilgi doğrulama sürecinde; çoklu kaynaklardan teyit etme, uzman görüşlerine başvurma ve resmî kurumların açıklamalarını dikkate alma gibi stratejilerin yaygın olarak kullanıldığı gözlemlenmiştir. Araştırma sonuçları, katılımcıların ifadelerinde de görülen Dunning-Kruger etkisi, bilişsel çelişki ve onay yanlılığı gibi psikolojik faktörlerin, dezenformasyon karşısında tutumları etkilediğini göstermektedir. Katılımcılar, dezenformasyonla mücadelede yaşlı nüfusun dijital uyum süreçlerini desteklemek amacıyla; en etkili yöntemin toplumda medya okuryazarlığının ve bu çerçevedeki eğitim programlarının geliştirilmesi olduğu konusunda hemfikirdir. Bu araştırma, 60 yaş üzeri bireylerin sosyal medyada dezenformasyonla karşılaşma deneyimlerini ve buna karşı geliştirdikleri stratejileri ortaya koyarak, yaşlı nüfusun dijital uyum süreçlerinin güçlendirilmesine katkı sağlamakta ve bu alandaki ardıl çalışmalara kavramsal bir çerçeve sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dezenformasyon , Sosyal Medya , Psikolojik Uygunluk , Tazelenme Üniversitesi.

Etik Beyan

Mersin Üniversitesi Rektörlüğü Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu/5-177/26.06.2025

Kaynakça

• Arslan, Ş. (2022). Sosyal medya ve dezenformasyon tehdidinde gazetecilik. Aksaray İletişim Dergisi, 4(2), 107-134. https://doi.org/10.47771/aid.1102392
• Baranseli, E., Kaya, S., & Şen, M. (2018). 60 yaş üstü sosyal medya kullanıcılarının kullanıcı arayüzü deneyimlerinin incelenmesine yönelik bir araştırma çalışması. Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(2), 226-248. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.530160
• Birinci, E. (2021). 60+ Tazelenme üniversitesi öğrencilerinin sosyal medya kullanım durumlarının incelenmesi . 19 Mayıs Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 137-147.
• Brashier, N. M., & Schacter, D. L. (2020). Aging in an era of fake news. Current Directions in Psychological Science, 29(3), 316-323. https://doi.org/10.1177/0963721420915872
• Brenes Peralta, C., Pérez Sánchez, R., & Siles González, I. (2022). Individual Evaluation vs Fact-checking in the Recognition and Willingness to Share Fake News About Covid-19 via Whatsapp. Journalism Studies, 23(1), 1–24. https://doi.org/ 10.1080/1461670X.2021.1994446
• Festinger, L. (1968). A theory of cognitive dissonance. Stanford University Press.
• Geray, H. (2014). İletişim alanından örneklerle toplumsal araştırmalarda nicel ve nitel yöntemlere giriş. Umuttepe Yayınları.
• Guess, A., Nagler, J., & Tucker, J. (2019). Less than you think: prevalence and predictors of fake news dissemination on facebook. Science Advances, 5(1). /https://doi.org/10.1126/sciadv.aau4586
• Güngör, M., & Eşiyok, K. (2025). Sosyal medyada dezenformasyonun yayılması, motivasyonları ve düzeltme zorlukları üzerine bir araştırma. Erciyes İletişim Dergisi, 12(1), 159-186. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1533170
• Herrero‐Diz, P., Conde‐Jiménez, J., & Reyes‐de‐Cózar, S. (2021). Spanish adolescents and fake news: Level of awareness and credibility of information. Culture and Education, 33(1), 1–27. https://doi.org/10.1080/ 11356405.2020.1859739
• İrvan, S. (2022). Yanlış bilgiyle doğru mücadele: Doğrulama platformları nasıl işlemeli? NewslabTurkey. https://www.newslabturkey.org/2022/11/07/yanlis-bilgiyle-dogru-mucadele-dogrulama-platformlari-nasil-islemeli/
• Kalınkara, V., & Sarı , İ. (2023). Yaşlı bireylerin sosyal medya kullanımı ve yaşlanma algısı. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(1), 87-102.
• Kavaklı, N. (2019). Yalan haberle mücadele ve internet teyit/doğrulama platformları. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 663-682. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erciyesiletisim
• Kiraz, E. (2020). Sosyal medyada sahte haberin yayılmasında kullanıcı faktörü. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 5(1), 9-24.
• Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one's own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134. https://doi.org/10.1037/0022-3514.77.6.1121
• Moore, R. C., & Hancock, J. T. (2022). A digital media literacy intervention for older adults improves resilience to fake news. Scientific Reports, 12(6008). https://doi.org/10.1038/s41598-022-08437-0
• Nyhan, B., & Reifler, J. (2010). When corrections fail: The persistence of political misperceptions. Political Behavior, 32(2), 303–330. https://doi.org/10.1007/s11109-010-9112-2
• Oswald, M. E., & Grosjean, S. (2004). Confirmation bias. F. Pohl (Ed.), Cognitive Illusions. A handbook on fallacies and biases in thinking, judgement and memory içinde (s. 79-96). Psychology Press.
• Ökmen, Y. E. (2025). Hakikatin peşinde medyanın dezenformasyon ile mücadelesi. TRT Akademi, 10(23), 348-361.
• Özgür, Ö. (2020). 60+ tazelenme üniversitesi öğrencilerinin geronteknolojik ürünleri kullanımına yönelik tutumları: Antalya örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Antalya Akdeniz Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Ulusal Tez Merkezi.
• Patten, M. L., & Newhart, M. (2018). Understanding research methods: An overview of the essentials. Routledge.
• Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. Pegem Akademi.
• Pennycook, G., & Rand, D. G. (2019). Fighting misinformation on social media using crowdsourced judgments of news source quality. Proceedings of the National Academy of Sciences, 116(7), 2521–2526. https://doi.org/10.1073/pnas.1806781116
• Plencner, A. (2014). Critical thinking and the challenges of internet. Communication Today, 5(2), 4-19.
• Seo, H., Blomberg, M., Altschwager, M., & Vu, H. T. (2021). Vulnerable populations and misinformation: A mixed-methods approach to underserved older adults’ online information assessment. New Media & Society, 23(7), 2012–2033. https://doi.org/10.1177/1461444820925041
• Shu, K., Wang, S., Lee, D., & Liu, H. (2020). Mining disinformation and fake news: Concepts, methods, and recent advancements. R. Alhajj, & U. Glässer (Ed.), Lecture Notes in Social Networks içinde (s. 1-19). Springer Nature.
• Sinav, A. (2020). Genç-yaşlı, orta-yaşlı ve ileri-yaşlı bireylerin sosyal medya kullanım davranışlarının karşılaştırmalı analizi: Eskişehir ili örneği . Etkileşim(5), 116-145. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2020.5.87
• Şeker, M., & Taşan, R. (2021). Kullanımlar ve doyumlar yaklaşımı perspektifinden yaşlıların sosyal medya kullanım motivasyonları: Tazelenme üniversitesi örneği. İnönü Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi (İNİF E-Dergi), 6(1), 427-443. https://doi.org/10.47107/inifedergi.831155
• Tazelenme Üniversitesi. (2025, 09 17). https://tazelenme.com/misyonvizyonilkeler adresinden alındı
• Tufan, İ. (2022). Türkiye’de yaşlı eğitimi - 60+tazelenme üniversitesinin ilk dört yılı: Değerlendirme ve öneriler - Türkiye Gerontoloji Serisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Turan Eroğlu, D. (2025). Yeni medya çağında sosyal medya ve dezenformasyon ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi , 24(2), 1045-1053. https://doi.org/10.17755/esosder.1578419
• Ünver, H. A. (2020). Türkiye’de doğruluk kontrolü ve doğrulama kuruluşları (Siber Politikalar ve Dijital Demokrasi Rapor No. 2020/02/TR). Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi (EDAM). https://edam.org.tr/wp-content/uploads/2020/05/Siber-Politikalari-2020-02-TR.pdf
• Vivion, M., Reid, V., Dubé, E., Coutant, A., Benoit, A., & Tourigny, A. (2024). How older adults manage misinformation and information overload - A qualitative study. BMC Public Health, 24(871). https://doi.org/10.1186/s12889-024-18335-x
• Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policymaking. Council of Europe Report DGI (2017) 09.
• Yaşa, H. (2024). sosyal medya ve yalan/sahte haber çerçevesinde hakikat ötesi çağda dezenformasyon. S. Kılıç (Ed.), Medya ve İletişim Bağlamında Post Truth Dönem içinde. (s. 72–97). Eğitim Yayınevi.
• Yavuz, C. (2020). Aktif yaşlanma ve üçüncü yaş üniversiteleri. Z. Gençtürk (Ed.), Yaşlılık ve Sosyal Politika Tartışmaları içinde (s. 248-263). Detay Yayıncılık.