SPACE, SOCIETY, AND PEOPLE IN AKAD'S FOUR SEASONS OF ISTANBUL

This article focuses on the socio-spatial and aesthetic dimensions of Four Seasons in Istanbul (Dört Mevsim İstanbul, 1990), a four-part documentary and docu-drama series produced for TRT as Lütfi Ömer Akad's final work. While the first episode, titled Birth (Doğuş), explores the tradition of 'city symphonies', the remaining three episodes — titled Istanbul is a Song (İstanbul Bir Şarkıdır), Istanbul is a Longing (İstanbul Bir Özlemdir), and Istanbul is a Fight (İstanbul Bir Kavgadır) — are docu-dramas that incorporate a fictional narrative into the documentary. The article discusses the cinematic representation of Istanbul within the context of how documentaries construct the historical and social world of the period. Drawing from Baker’s proposition that documentary cinema can be used as an analytical tool in the sociology of emotions and the production of social types, rather than relying on traditional social sciences, the article aims to decipher the urban and social types Akad created for Istanbul. Within a qualitative research framework, the article presents a methodological triangulation model integrating content analysis, Barthes' visual semiotics approach, Ryan and Kellner's political deconstructive cinema theory and Baker's social type and affect approach. Akad’s approach to Istanbul was discussed as a discursive practice centred on images, representations, and ideologies. Drawing on Williams's theoretical framework, which defines ideology as 'the general process of producing meanings and ideas', the article ultimately reveals that Four Seasons in Istanbul challenges the spatial violence and destruction of memory caused by urban transformation. It does this by transmitting the spirit of the city and its social groups to future generations, acting as a powerful counter-archive constructed with a high level of sociological intuition, human testimony and silent protest.

Bu makale, Lütfi Ömer Akad’ın son eseri olan ve TRT için hazırladığı dört bölümden oluşan Dört Mevsim İstanbul (1990) adlı belgesel ve dökü-drama projesine sosyo-mekânsal ve estetik boyutlarıyla odaklanmaktadır. Serinin Doğuş adlı birinci bölümü "şehir senfonileri" geleneğinin izini sürerken; İstanbul Bir Şarkıdır, İstanbul Bir Özlemdir ve İstanbul Bir Kavgadır başlıklarını taşıyan diğer üç bölüm, kurgusal hikâye evrenini belgesel anlatısına dâhil eden dökü-dramalardır. Makalede İstanbul’un sinematografik temsili, belgesellerin dönemin tarihsel-sosyal dünyasını nasıl inşa ettiği sorusu bağlamında tartışılmaktadır. Bu doğrultuda makale, Ulus Baker’in geleneksel sosyal bilimler yerine belgesel sinemayı duygular sosyolojisi ve sosyal tip üretimi için bağımsız bir analiz aracı olarak önermesinden hareketle, Akad’ın İstanbul için inşa ettiği kentsel ve toplumsal tipleri deşifre etmeyi amaçlamaktadır. Makale, nitel araştırma deseni kapsamında içerik analizi, Barthes’ın görsel göstergebilim yaklaşımı, Ryan ve Kellner’ın politik yapıbozumcu sinema kuramı ile Baker’in sosyal tip ve duygulanım yaklaşımını bütünleştiren yöntemsel bir üçgenleme modeli sunar. Çözümlemelerden elde edilen veriler Baker’in sosyal tip önermeleriyle ilişkilendirilerek betimleyici ve eleştirel bir yaklaşımla yorumlanmış, Akad’ın İstanbul’a yaklaşımı görüntü, temsil ve ideoloji ekseninde söylemsel bir pratik olarak tartışılmıştır. Raymond Williams’ın ideolojiyi "anlamların ve fikirlerin genel üretim süreci" olarak tanımlayan kuramsal yaklaşımından beslenen makale, sonuç olarak Dört Mevsim İstanbul’un kentsel dönüşümün yarattığı mekânsal şiddete ve bellek imhasına karşı duran, kentin ruhunu ve toplumsal tiplerini geleceğe aktaran, yüksek etik düzeyde sosyolojik bir sezgi, insani bir tanıklık ve sessiz bir itirazla inşa edilmiş güçlü bir karşı-arşiv olduğunu ortaya koymaktadır.