A Textbook for Ottoman Junior High School Children: Meşrutiyette Terbiye-i Etfal

Year 2025, Volume: 27 Issue: 1, 73 - 83, 30.06.2025

Gülçin Oktay

https://doi.org/10.26468/trakyasobed.1644377

Abstract

Child education is a critical topic that warrants meticulous consideration. The physical and psychological well-being of a child signifies that society is established on robust foundations. Consequently, following familial influence, education in schools serves as a crucial foundation for future planning. The books and curriculum employed in the educational process are fundamental to the development of both the individual and society. The book Meşrutiyette Terbiye-i Etfal (Child Education in Constitutional Monarchy), which is the subject of this article, must also be analyzed within this framework. Authored in 1911 [1327] by Şahabettin Süleyman and Mehmet Fuat Köprülü, the book was intended for instruction in the first grade of high schools. This period marked the ascendance of the Union and Progress Party’s prominence inside the government, along with a resurgence of nationalist sentiments. Following the Balkan Wars of 1912, this awakening would intensify, and nationalization policies would become apparent. Published in 1911, this book focuses on the development of an “acceptable” citizen, but not at this juncture. This book requires analysis to comprehend the early phases of the Second Constitutional Monarchy, to identify the transformations resulting from the Balkan Wars, and to uncover the policies that would persist throughout the Republican era. The present article reviewed the textbook titled Meşrutiyette Terbiye-i Etfal, which has not been studied before and has not been transliterated into Latin letters, and thus analyzed what kind of a student/citizen is tried to be raised through the information the book tries to give/transfer and the stories and poems it uses.

Keywords

constitutional , child , education , Şahabettin Süleyman , Mehmet Fuat Köprülü

Rüştiyeli Çocuklar İçin Bir Ders Kitabı: Meşrutiyette Terbiye-i Etfal

Abstract

Çocuk eğitimi, üzerine dikkatle düşünülmesi gereken önemli konulardan biridir. Bir çocuğun bedensel ve psikolojik olarak sağlıklı olması demek, toplumun da sağlam temeller üzerine kurulması demektir. Bu nedenle, aileden sonra okullarda verilen eğitim geleceği planlamak için önemli bir eşiktir. Eğitim sürecinde kullanılan kitaplar ve uygulanan müfredat ise nasıl bir çocuk ve toplum yaratılacağının anahtarıdır. Bu makaleye konu olan Meşrutiyette Terbiye-i Etfal kitabı da bu çerçevede değerlendirilmelidir. 1327 [1911] yılında Şahabettin Süleyman ve Mehmet Fuat Köprülü tarafından yazılan kitap, rüştiyelerin birinci sınıfında okutulmak maksadıyla hazırlanmıştır. Söz konusu tarih, İttihat ve Terakki Fırkası’nın yönetimdeki ağırlığının artmaya başladığı ve milliyetçi duyguların da uyanış evresinde olduğu bir tarihtir. 1912’deki Balkan Savaşları’ndan sonra bu uyanış hızlanacak ve millileşme politikaları görünür olacaktır. 1911 yılındaki bu kitap, henüz bu aşamada olmasa da “makbul” bir vatandaş yaratmak üzerine temellenir. Üstelik kitap; İkinci Meşrutiyet’in ilk dönemlerini anlamak, Balkan Savaşları’nın yarattığı değişimi fark etmek ve Cumhuriyet dönemine devredecek politikaları keşfetmek için incelenmeye muhtaçtır. Bu makalede de daha önce hakkında herhangi bir çalışma yapılmamış, Latin harflerine aktarılmamış Meşrutiyette Terbiye-i Etfal adlı ders kitabı incelenecek ve bu sayede kitabın vermeye/aktarmaya çalıştığı bilgiler ve kullandığı hikâyeler, şiirler üzerinden nasıl bir öğrenci/vatandaş yetiştirilmeye çalışıldığı analiz edilecektir.

Keywords

meşrutiyet , çocuk , terbiye , Şahabettin Süleyman , Mehmet Fuat Köprülü

References

• Akçura, Y. (1976). Üç tarz-ı siyaset. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Akın, Y. (2019). “Gürbüz ve yavuz evlatlar” erken Cumhuriyet’te beden terbiyesi ve spor. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Araz, Y. (2022). 16. yüzyıldan 19. yüzyıl başlarına Osmanlı toplumunda çocuk olmak. İstanbul: Kitap Yayınevi.
• Doğan, N. (1994). Ders kitapları ve sosyalleşme (1876-1918). İstanbul: Bağlam Yayınları.
• Felski, R. (2010). Edebiyat ne işe yarar? E. Ayhan (Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.
• Gümüş, M. (2008). Anayasal meşrûti yönetime medhal: 1856 Islahat Fermanı’nın tam metin incelemesi. Bilig, (47), 215-240.
• Hacıosmanoğlu, S. (2021). Şarkılara ısmarlanan çocuk. S. Hacıosmanoğlu ve E. Tombul (ed.), Beşikten mektebe, mektepten sefere… Geç dönem Osmanlı çocuk şarkıları kitabı içinde (s. 30-51), İstanbul: OMAR.
• Kodaman, B. (1991). Abdülhamid devri eğitim sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Mutlu, M. (2020). II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e beden terbiyesi ve sporda öncü bir isim: Selim Sırrı Tarcan (1874-1957). İstanbul: Libra Kitap.
• Odabaşı, İ. A. (2021). Osmanlı matbuat kapitalizmi ve milliyetçilik (1913-1914). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Okay, C. (1999). Eski harfli çocuk dergileri. İstanbul: Kitabevi Yayınları.
• Ortaylı, İ. (1982). Osmanlı İmparatorluğunda Amerikan okulları üzerine bazı gözlemler. Türkiye Ortadoğu Amme İdaresi Dergisi, 14 (3), 87-96.
• Özmen, N. (2001). Ali Ulvi Elöve’nin hayatı ve eserleri. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, İstanbul.
• Öztan, G. G. (2011). Türkiye’de çocukluğun politik inşası. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Somel, S. A. (2015). Osmanlı’da eğitimin modernleşmesi (1839-1908)-İslâmlaşma, otokrasi ve disiplin. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Süleyman, Ş. ve Köprülü, M. F. (1327). Meşrutiyette terbiye-i etfal. İstanbul: Necm-i İstikbal Matbaası.
• Rousseau, J. J. (2011). Emile ya da eğitim üzerine. Y. Avunç (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
• Tansel, F. A. (1969). Mehmet Emin Yurdakul’un eserleri-1 şiirler. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Tezgör, H. (2013). “Bin atlı akınlarda çocuklar” ortaokul Türkçe ders kitaplarında şiir (1929-2005). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Tombul, E. (2021). İmparatorluktan Cumhuriyete geçiş döneminde çocuk musikisi güfte yazarları ve pedogojik faaliyetler. S. Hacıosmanoğlu ve
• E. Tombul (ed.), Beşikten mektebe, mektepten sefere… Geç dönem Osmanlı çocuk şarkıları kitabı içinde (s. 54-63), İstanbul: OMAR.
• Toprak, Z. (1982). Türkiye’de “millî iktisat” 1908-1918. Ankara: Yurt Yayınları.
• Tunaya, Tarık Zafer (1988). Türkiye’de Siyasal Partiler-Cilt: 1 İkinci Meşrutiyet Dönemi. İstanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları.
• Tunaya, T. Z. (2004). Türkiye’nin siyasî hayatında batılılaşma hareketleri. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Unat, F. R. (1964). Türkiye eğitim sisteminin gelişmesine tarihi bir bakış. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
• Üstel, F. (2016). “Makbul vatandaş”ın peşinde-II. Meşrutiyet’ten bugüne vatandaşlık eğitimi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Varlı, A. ve Koraltürk, M. (2010). II. Meşrutiyet’ten erken Cumhuriyet’e milli iktisadın sürekliliği ve İzmir iktisat kongresi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 9 (20), 127-142.