A Missing Historical Cemetery in Tire: Koca Cemetery

Bu çalışma, İzmir’in Tire ilçesindeki tarihi Koca Mezarlık’ın oluşumunu, önemini ve modern dönemde yaşadığı dönüşümü ele almaktadır. Koca Mezarlık, Türkiye Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinden kalan önemli Türk-İslam mezarlıklarından biridir. Mevcut bilgiler, Tire Müzesi’nde sergilenen 18. yüzyıla ait Hacı Varcıoğlu Hacı Mehmed’in Vakıf Kitabesi sayesinde elde edilmiştir. Bu kitabe, mezarlığın sınırlarını, mezarlığın etrafını çevreleyen duvarın tamirine yönelik vakıf şartlarını ve mütevelli atanmasını anlatmaktadır. Mezarlık, Tire’de, Süleyman Şah Türbesi ve İbni Melek Türbesi çevresinde oluşmaya başlamıştır. Mezarlık çevresini tanımlayan bu kitabe, Koca Mezarlık’a Tire’de yaşayan halk tarafından özel bir önem verildiğini göstermektedir. Eldeki bilgilere göre mezarlık 1914 ve 1932 yılları arasında aşamalı olarak kaldırılmış ve Cumhuriyet Dönemi’nin modernleşme süreci kapsamında Alay Parkı’na dönüştürülmüştür. Mezarlık, kent tarihi açısından sadece bir defin alanı değil, aynı zamanda kentin belleği, dönemin kültürel ve sosyal yapısının yansımasıdır. Günümüzde bu alanda, eski mezarlığın varlığını hatırlatan az sayıda mezar taşı müzede bulunmaktadır. Koca Mezarlığın dönüşüm süreci, erken Cumhuriyet döneminde uygulanan şehircilik politikalarının bir örneğini de temsil etmektedir. Bu süreçte, mezarlık alanı toplumsal hafızadan silinmiş ve modern kent planlamasının bir parçası haline getirilmiştir.

This study examines the formation, significance, and transformation of the historical Koca Cemetery in the Tire district of İzmir. Koca Cemetery is one of the important Turkish-Islamic cemeteries dating back to the Seljuk and Ottoman periods in Turkey. The existing information has been obtained through the 18th-century Vakıf Inscription of Hacı Varcıoğlu Hacı Mehmed, which is exhibited at the Tire Museum. This inscription describes the boundaries of the cemetery, the terms of the foundation for the repair of the surrounding wall, and the appointment of a trustee. The cemetery began to take shape around the Süleyman Shah Tomb and the Ibn-i Melek Tomb in Tire. The inscription, which defines the surroundings of the cemetery, demonstrates that Koca Cemetery was given special importance by the local people of Tire. According to available information, the cemetery was gradually removed between 1914 and 1932 and transformed into Alay Park as part of the modernization process during the Republican era. The cemetery, in terms of urban history, is not only a burial ground but also the city's memory, reflecting the cultural and social structure of the period. Today, a few gravestones that remind of the old cemetery are preserved in the museum. The transformation of Koca Cemetery also represents an example of the urban planning policies implemented during the early Republican period. During this process, the cemetery area was erased from collective memory and became part of modern urban planning.