Efsanelerin Halk İnançlarının Kökenlerini Anlamlandırma İşlevine Bir Örnek: Doğu Karadeniz’de Elik Keçi Neden Öldürülmez?

: In parallel with the fact that legends are accepted as real by the society, they have fulfilled a function that explains the origins of many folk beliefs and practices. With these features, they have become one of the main reference sources in the interpretation of societies’ belief and thought systems. In this study, the origins of the negative situations thought to arise as a result of killing the elik goat (wild mountain goat) in the folk beliefs and practices of the Eastern Black Sea Region were analyzed by centering on the elik goat legend and its variants. the elik goat legend has three main variants: Ordu (Ulubey), Giresun (Keşap) and Trabzon (Beşikdüzü). In the study, analyses were carried out by focusing on these three main variants. During the analysis process, narratives related to and associated with these basic variants were also used. The Ordu (Ulubey) and Trabzon (Beşikdüzü) variants have a narrative ground centered on the function of the elik goat (wild mountain goat) in ensuring the continuation of the human lineage. In the Giresun (Keşap) variant, on the other hand, the emphasis is placed on the idea that the elik goat (wild mountain goat) is the property of saints and dervishes, and the possible negative consequences that may occur as a result of excessive hunting without their consent are narrated. In other narratives beyond these three basic variants, the function of the elik goat (wild mountain goat) in protecting the human lineage and the negative consequences that may arise if it is killed are similarly emphasized. As a result of the evaluations made on the variants of the elik goat legend, it has been concluded that the elik goat is regarded as sacred by the local people because it protects the human lineage and is considered the property of saints and dervishes. This sacredness has found its reflection in the beliefs and practices of the local people, bringing about the emergence of taboos related to the elik goat (wild mountain goat). With this structure, the elik goat legend not only fulfills the function of explaining the origins of elik goat-centered folk beliefs in the Eastern Black Sea Region but also implicitly carries out a nature conservation function by enabling the emergence of taboos centered on the elik goat.

Efsaneler toplum tarafından gerçek kabul edilen yapılarına paralel olarak birçok halk inanış ve uygulamasının kökenini izah eden bir işlevi yerine getirmişlerdir. Bu özellikleriyle toplumların inanış ve düşünüş sistemlerin yorumlanmasında temel başvuru kaynaklarından biri olmuşlardır. Bu çalışmada Doğu Karadeniz Yöresi halk inanış ve uygulamalarında elik keçinin (yabani dağ keçisi) öldürülmesi neticesinde ortaya çıktığı düşünülen olumsuz durumların kökeni elik keçi efsanesi ve onun varyantları analiz edilmiştir. Elik keçi efsanesinin temelde Ordu (Ulubey), Giresun (Keşap) ve Trabzon (Beşikdüzü) olmak üzere üç ana varyantı bulunmaktadır. Çalışmada bu üç temel varyant merkeze alınarak analizler yapılmıştır. Analiz sürecinde bahsi geçen temel varyantlarla ilgi ve ilişkili anlatılar da dikkate alınmıştır. Ordu (Ulubey) ve Trabzon (Beşikdüzü) varyantları elik keçinin (yabani dağ keçisi) insanoğlunun soyunun devamını sağlama noktasındaki işlevi merkezli bir kurgusal zemine sahiptir. Giresun (Keşap) varyantında ise elik keçinin (yabani dağ keçisi) eren ve evliyaların malı olduğuna vurgu yapılarak evliya ve erenlerin rızası dışında fazla avlanmaları sonucu ortaya çıkabilecek olumsuzluklar anlatılmaktadır. Üç temel varyant dışındaki diğer anlatılarda da benzer şekilde elik keçinin (yabani dağ keçisi) insan soyunu koruma işlevine ve öldürülmesi halinde ortaya çıkabilecek olumsuzluklara değinilmektedir. Elik keçi efsanesinin varyantları üzerine yapılan değerlendirmeler neticesinde elik keçinin insan soyunu koruması ve evliya-erenler malı olarak kabul edilmesinden dolayı yöre insanı tarafından kutsal kabul edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu kutsallık, yöre insanın inanış ve uygulamalarında yansımasını bularak elik keçiyle (yabani dağ keçisi) ilgili tabuların ortaya çıkışını da beraberinde getirmiştir. Bahsi geçen bu yapısıyla elik keçi efsanesi, Doğu Karadeniz’deki elik keçi (yabani dağ keçisi) konulu halk inançlarının kökenini anlamlandırma işlevinin yanında elik keçi merkezli tabuların ortaya çıkışını sağlayarak örtük bir şekilde doğayı koruma işlevini de yerine getirmiştir.