YETİMİ KOLLA, MALINI KORU! TEREKE DEFTERLERİ VE YETİM MALLARI (1785-1875)
Abstract
Tarih boyunca toplumların
korunmaya en çok muhtaç kesimini yetimler oluşturmuştur. Günümüze göre ortalama
insan ömrünün kısa olduğu 20. yüzyıl öncesinde sağlık ve beslenme alanlarındaki
yetersizliklerle beraber savaş ve doğal afetler genel yaşam kalitesini olumsuz
etkilemiştir. Etkileri en çok hasta, yaşlı ve çocuk nüfusu üzerinde görülse de
demografik yapıyı belirleyen bu faktörler, öte yandan, ebeveynlerinden birini
ya da her ikisini kaybeden yetimlerin sayısını arttırmıştır. Osmanlılar bu
konuda istisna teşkil etmiyordu. Toplumun her kesimini ilgilendiren yetimlerin
himayesiyle ilgili Osmanlıların kendi tecrübe ve imkânları çerçevesinde çeşitli
düzenleme ve uygulamalara başvurdukları görülmektedir. Tereke defterleri ve
diğer mahkeme kayıtları konu hakkında bilgi veren kaynakların başında
gelmektedir. Yetimlerin korunmasında son derece etkili bir mekanizma geliştirdikleri
gözlemlenen Osmanlı uygulamasında, yetimlerin mirasçı olmaları durumunda terekelerin
mutlaka görevlilerce tahrir ve taksim edilmesi kuralı kati olarak
benimsenmişti. Şeriye Sicilleri’nde mevcut terekelerin çoğunun bu nitelikteki
kayıtlardan oluşması, yetimliğin başlangıç safhasında tespitini ve yetim
mallarının tescil edilerek korunmasını sağlıyordu.
Keywords
References
- İstanbul Müftülüğü Şeriye Sicilleri Arşivi
- Eyüp/Havâss-ı Refia Mahkemesi Şeriye Sicilleri (EŞS)
- Galata Mahkemesi Şeriye Sicilleri (GŞS)
- İstanbul Kadılığı Mahkemesi Şeriye Sicilleri (İŞS)
- Kısmet-i Askeriye Mahkemesi Şeriye Sicilleri (Askerî Kassamlık) (KŞS)
- Mülga Beledî Mahkemesi Şeriye Sicilleri (Beledî Kassamlık) (MŞS)
- Üsküdar Mahkemesi Şeriye Sicilleri (ÜŞS)
- Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA).
- Cevdet Belediye (C.BLD).
- Cevdet Darbhane (C.DRB).