ÇEVİRİ GÖSTERGEBİLİMİ EKSENİNDE ÖZGÜN METİN OKUMA VE ÇÖZÜMLEME MODELİ İLE ANLAM ARAYIŞI
Öz
Göstergelerden oluşan her yazın metni, çevirmenine çözümlemesi ve erek kültüre
aktarması gereken bir anlam evreni sunar. Çevirmen, yazar tarafından kurgulanmış anlam
evrenini kavramak için öncelikle okur kimliğiyle metni okur, çözümler, yorumlar ve belirli
uzlaşım noktaları dâhilinde çevirir. Ancak metin okura her şeyi hazır vermez; okurunu oyalar,
yanıltır ve tuzağa düşürmeye çalışır. Metnin tuzaklarından kurtulmak, metinde söylenenlerden
hareketle söylenmeyenleri anlamak ve metnin boşluklarını doldurmak için okurun tembel bir
makine olan metinle işbirliği kurması gerekmektedir. Çevirmen de özgün metne karşı gösterdiği
bu mücadelede okur kimliğiyle hareket eder ve çeviri metinle özgün metin arasında uzlaşma
noktaları arar. Bu çalışmanın amacı, yazınsal metinlerde ve yazın çevirisinde okurların ve
çevirmenlerin özgün metnin niyetini anlamalarını sağlamak, metnin boşluklarını
doldurmalarına yardımcı olarak anlam arayışına ışık tutmak; dolayısıyla metinle işbirliği
sağlayarak erek kültüre aktaracakları anlam evrenine hâkim olmalarını mümkün kılmak için
özgün metin okuma ve çözümleme modeli ortaya koymaktır. Çalışmanın ikinci amacı ise yazın
çevirisinde çeviri metinlerin özgün metinler ile ne ölçüde uzlaştıklarını anlayabilmek için
kullanılan Yetkin Çevirmen İnceleme Modeli’ni bütünlüklü kılmak ve çeviri amaçlı metin okuma
ve çözümleme düzeylerini ortaya koymaktır. Söz konusu amaçlar doğrultusunda, Metinsel
İşbirliği Düzeyleri [özgün adı ile Livelli di Cooperazione Testuale] ele alınmış ve çevirmenlerin
özgün metin üzerinde anlam arayışlarını kolaylaştırmak için Özgün Metin Okuma ve Çözümleme
Modeli olarak derlenmiştir.
Anahtar Kelimeler
çeviri göstergebilimi,yazın çevirisi,metinsel işbirliği düzeyleri,metin çözümlemesi
References
- Batu, Elif, Göstergebilimsel Bir Serüven: Üç öyküsüyle Türkçe'de Oscar Wilde, (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatları, Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Doktora Programı), İstanbul 2018.
- Can, Alize, Örnek Okurdan Yetkin Çevirmene: Yazın Çevirisi Eğitiminde Yeni Bir Model, (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatları, Diller ve Kültürlerarası Çeviribilim Doktora Programı), İstanbul 2017.
- Eco, Umberto, The Role of the Reader, Indiana University Press, 1. Baskı, Bloomington 1979.
- Eco, Umberto, Lector in Fabula, Bompiani, 14. Baskı, Milano 2015.
- Gorlée, Dinda L, Semiotics and the Problem of Translation: with Special Reference to the Semiotics of Charles S. Peirce, Rodopi, Amsterdam ve Atlanta 1994.
- Greimas, Algirdas Julien, Structural Semantics. An Attempt at a Model, Çev. D. McDowell vd, University of Nebraska Press, Lincoln 1983.
- Greimas, Algirdas Julien ve Joseph Courtés, Sémiotique: Dictionnaire raisonné de la théorie du langage. c.1, Hachette, Paris 1979.
- Greimas, Algirdas Julien ve Joseph Courtés, Semiotics and Language: An Analytical Dictionary, C.I, Çev. L. Crist vd, Indiana University Press, Bloomington 1982.
- Kourdis, Evangelos, “Τhe Semiotic School of Tartu-Moscow. The cultural ‘circuit’ of translation”, Larisa Schippel - Cornelia Zwischenberger (Ed.), Going East: Discovering New and Alternative Traditions in Translation Studies, Frank & Timme GmbH, Berlin 2017.
- Kourdis, Evangelos, “The notion of code in semiotics and semiotically informed translation studies. A preliminary study”, O. Andreica - A. Olteanu (Ed.), Readings in Humanities. Humanities - Arts and Humanities in Progress, Springer, 2018.