Edirne Yeni Saray’daki Dârüssaâde ve Enderun Ağalarının Daireleri

The Palace wherein the members of the Ottoman dynasty lived was managed by a three separate organizations mainly consisting of “Harem”, “Enderun” and “Birun”. The Agha of “dârüssaâde” at the head of “Harem” section of the Palace, was also the superior of all the Harem Aghas, “Sarây-ı Cedîd” and “Sarayı-ı Atik” “Teberdar” and “Kozbekçiler”, officials of “Haremeyn-i Sherifeyn”, the Aghas of “Selatin” (Sultans) and “Vüzera” (Viziers) Foundations and “dârüssaâde” Aghas and members of foundation officials. The Enderun Organization, which is the another organization of the palace, in terms of degree and service, consisted of large and small rooms, falconer ward; as well as different rooms including campaign ward, cellar room, treasury room and privy chamber. This study describes the living areas of the Aghas of Harem and Enderun Organization of the Palace in Edirne New Palace, based on the work of art drawn by R. Osman on the Edirne Palace, the plan drawn up during the exploration made in 1217 Zilhicce (H.)/ April 20th, 1803 (M.) at the Palace and the records kept in relation with the repair and restoration of the living spaces for the Aghas in the year of 1171 (H) -1757-58 (M). In this context, the study aims to contribute to the Ottoman Palace architectural researches. The most important challenge about making description of the living spaces of the said Aghas is that the Palace in Edirne has not survived to the present day. Therefore, such a situation makes physical observation impossible. However, the records which were kept in relation with the repairs made or planned to be made at different periods include much more information in terms of overcoming and coping with the aforementioned examined challenge. In this context, this study reveals the existence of new locations through the records. However, the study also contributes to the future studies to be carried out on this issue.

Osmanlı hanedan üyelerinin yaşadığı saray; Harem, Enderun ve Bîrun olmak üzere üç ayrı teşkilât ile yönetilmekteydi. Sarayın harem bölümünün başında bulunan dârüssaâde ağası aynı zamanda; bütün harem ağalarının, Sarây-ı Cedîd ve Sarây-ı Atîk teberdarları ve kozbekçilerinin, Haremeyn-i şerîfeyn görevlilerinin, selâtin ve vüzerâ evkafı ile dârüssaâde ağaları ve mensupları evkafı görevlilerinin amiriydi. Sarayın bir diğer teşkilatı olan Enderun teşkilatı ise derece ve hizmet itibariyle; büyük ve küçük odalar; doğancı koğuşu; seferli koğuşu, kiler odası, hazine odası ve has oda olmak üzere farklı odalardan müteşekkildi. Bu çalışma, sarayın harem ve Enderun teşkilâtına mensup ağalarının Edirne Yeni Saray’daki yaşam alanlarının tasvirini, R. Osman’ın Edirne Sarayı üzerine yapmış olduğu eseri, Saray’da 1217 Zilhicce (H.)/20 Nisan 1803 (M.) tarihinde yapılan keşif sırasında çizilmiş olan plan ve 1171 (H.) /1757-58 (M.) yılında ağalara ait yaşam alanlarında yapılan tamirata ilişkin tutulan kayıtlara dayanarak yapmaktadır. Bu bağlamda, çalışma Osmanlı Saray mimarisi araştırmalarına katkı sunmayı amaçlamaktadır. Adı geçen ağaların yaşam alanlarının tasvirini yapmanın en önemli zorluğu Edirne’deki Saray’ın günümüze ulaşmamış olmasıdır. Böyle bir durum fiziki bir gözlem yapmayı olanaksız kılmaktadır. Ancak farklı dönemlerde yapılan veya yapılması planlanan tamiratlara ilişkin tutulan kayıtlar bu zorluğu aşma bakımından oldukça fazla bilgi ihtiva etmektedir. Bu bağlamda bu çalışma ele aldığı kayıtlar ile yeni mekânların varlığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte bu konuda yapılacak olan çalışmalara da katkı sağlamaktadır.