GÜLPINAR/SMİNTHEİON VE KIRSALINDA GEÇ ANTİK VE BİZANS DÖNEMİ ÇALIŞMALARI

Öz

Roma döneminde önemli bir kutsal alan olarak ünlenen Smintheion, Geç Antik Çağ olarak adlandırılan dönemde küçük bir yerleşim alanına dönüşmüş, buna uygun yapılarla dolmuştur. Bölgede Geç Antik Çağ ile birlikte büyük bir nüfus artışı yaşanmış, Geç Antik ve Bizans dönmeleri boyunca yerleşim odaklı, toprağa dayalı tarım kültürünü benimsemiş bir yaşam gelişmiştir. Bu yerleşim sakinlerinin geçim kaynakları ve ekonomik getirilerinin anlaşılabilmesi içinse yerleşimin çevresi ve burasını ekonomik yönden besleyen kırsalın da araştırılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu gereklilikten dolayı alanda kısa süreli bir yüzey araştırması yapılması planlanmış, bu planlama doğrultusunda yüzey araştırmaları başta zeytin ve üzüm gibi yöreye has ürünlerin işlenerek tüketime hazır hale getirildikleri işlikler, üretim organizasyonları vb. tarımsal faaliyetlere ilişkin arkeolojik potansiyelin tespitine odaklanmıştır. Buna göre kutsal alanın çevresinde ve geniş düzlüklerde yapılan kapsamlı arazi taramaları ve detaylı uydu görüntülerinin analizleri ile bu bölgede, Antik dönemden bu yana kullanılan çeşitli tarımsal organizasyonların ve şarap – zeytinyağı üretimi ile ilişkili işliklerin tespiti yapılmıştır. Özellikle Kızılkeçili köyü sınırları içerisinde yer alan kayaya oygu şarap işlikleri ve delta içerisindeki muhtelif alanlarda belirlenen geç Antik – erken Bizans dönemine ait olabilecek işliklere yönelik buluntular bu konuya ilişkin önemli birer veri oluşturmuşlardır. Tespit edilen çok sayıdaki şarap işliğine ait pres ve biriktirme çanakları ise günümüze değin farklı işlevlerde kullanılmış olsalar da geç Antik-Bizans dönemlerindeki tarımsal üretime yönelik eserlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Smintheion
• Geç Antik
• Bizans
• tarımsal üretim
• kırsal yaşam.

LATE ANTIQUE AND BYZANTINE RESEARCHS IN GÜLPINAR/SMINTHEION AND ITS RURALS

Öz

Smintheion, renowned as an important sacred space during the Roman period, transformed into a small settlement during the Late Antique period and was filled with structures appropriate to this era. The region experienced a significant population increase during the Late Antique period, and a settlement-focused, land-based agricultural culture developed throughout the Late Antique and Byzantine periods. In order to understand the livelihoods and economic returns of the inhabitants of this settlement, it has became necessary to investigate the surrounding area and the countryside that supported it economically. Due to this necessity, a short-term survey was planned for the area and in line with this plan, the surface surveys focused on identifying the archaeological potential related to agricultural activities, such as workshops where local products like olives and grapes were processed and prepared for consumption, production organizations, etc.. Accordingly, comprehensive field surveys conducted around the sacred space and on the wide plains, along with detailed analyses of satellite images, have identified various agricultural organizations used since ancient times and workshops related to wine and olive oil production in this region. In particular, the rock-cut wine installations located within the boundaries of the village of Kızılkeçili and the findings related to installations that may date back to the Late Antique-Early Byzantine period identified in various areas within the delta constitute important data on this subject. The numerous wine presses and stone basins belonging to the identified wine installations, although used for different purposes up to the present day, are artifacts related to agricultural production in the late Antique-Byzantine periods.

Anahtar Kelimeler

• Smintheion
• Late Antiquity
• Byzantine
• agricultural production
• rural life.

Kaynakça

1. Akyürek, N. E. (1992), Terra Sigillata aus dem Heiligtum des Apollon Smintheios, Studien zum antiken Kleinasien II, AMS 8, Bonn, 125-165.
2. Belke, K. (2020). Biıthynien und Hellespont, Tabula Imperii Byzantini 13, Wien.
3. Böhlendorf-Arslan, B. (2010). Byzantinische Siedlungen in der südlichen Troas: Kampagne 2008, Araştırma Sonuçları Toplantısı 27/2. Ankara, 145-166.
4. Böhlendorf-Arslan, B. (2015). Surveying the Troad. Byzantine sites and their pottery, Medieval and Post-Medieval Ceramics in the Eastern Mediterranean. Fact and Fiction: Proceedings of the First International Conference on Byzantine and Ottoman Archaeology, (21–23 October 2011), (ed. J. Vroom), Turnhout, 47–89.
5. Böhlendorf-Arslan, B. (2016). Leben in der Provinz. Ländliche Siedlungen in der spätantiken und byzantinischen Troas, Hinter den Mauern und auf dem offenen Land. Leben im Byzantinischen Reich. (ed. F. Daim – J. Drauschke), Mainz, 63-88.
6. Böhlendorf-Arslan, B. (2018). Gülpınar Pottery Again: Towards a Re-Evaluation of Local and Imported Wares, XIth Congress AIECM3 on Medieval and Modern Period Mediterranean ceramics Proceedings / XI. AIECM3 Uluslararası Orta Çağ ve Modern Akdeniz Dünyası Çanak Çömlek Kongresi Bildirileri 1, (19-24 Ekim 2015), Vekam 52, İstanbul, 279-290.
7. Böhlendorf-Arslan, B. (2020). Changes in the Settlements and Economy of the Southern Troad (Turkey) from the 4th to 15th Century, Transformations of City and Countryside in the Byzantine Period, (ed. B. Böhlendorf-Arslan – R. Schick), Mainz, 55-66.
8. Bulut, H., Taskiran, H., Özçelik, K., & Karahan, G. (2023). Çanakkale-Balıkesir Kıyı Şeridi Paleolitik Çağ Yüzey Araştırması (ÇEBYA) 2021 Yılı: İlk Sezon Çalışmaları ve Değerlendirmeleri, Araştırma Sonuçları Toplantısı 38/2, Ankara, 197-210.

9. Çaylak-Türker, A. (2018). Byzantine Architectural Sculpture in Çanakkale, Research into the Early Chiristian and Byzantine Periods on the Valleys that reached the Hellespont I, İstanbul.
10. Gürdal, T. (2013). Tuzla (Satnioeis) Roma Köprüsü, Smintheion. Apollon Smintheus’un İzinde, (ed. N. Özgünel), İstanbul, 141-149.
11. Kaplan, D. (2018). Smintheion. The Roman Baths and Related Structures, İstanbul.
12. Kaplan, D., Gürdal, T. –Özdemir, A. (2014). 2012 Gülpınar/Smintheion Kazı Çalışmaları, Kazı Sonuçları Toplantısı 35/1, Ankara, 137-140.
13. Kaplan D., Koçyiğit, O., Özhan, T., Yavşan, Ç., Yavuz, O. (2022), 2019-2020 Smintheion/Gülpınar Kazı ve Onarım Çalışmaları, 2019-2020 Kazı Çalışmaları, Ankara, 529-544.
14. Koçyiğit, O., Yaman, H., Özhan, T. (2024). Smintheion'da Dönüşümün İzleri: Bir Kutsal Alandan Geç Antik Dönem Yerleşimine: Kısa Bir Değerlendirme, Adil Özme'nin Hatırasına, (ed. F. Bayram), Ankara, 265-280.
15. Özgünel, C. (1986). 1985 Yılı Gülpınar Kazıları, Kazı Sonuçları Toplantısı 8/2, Ankara, 47-58.
16. Özgünel, C. (2001). Smintheion. Troas’da Kutsal Bir Alan. Gülpınar’daki Apollon Smintheus Tapınağı, Ankara.
17. Özgünel, C. (2005). Gülpınar-The Roman Bridge in Tuzla Valley, 60. Yaşında Sinan Genim’e Armağan Makaleler, (ed. B. B. Kurtel - O. Belli), Ankara, 516-525.
18. Özgünel, C. (2013). Smintheion. Apollon Smintheus’un İzinde, (ed. N. Özgünel), İstanbul.
19. Rumscheid, F. (1995). Die Ornamentik des Apollon-Smintheus-Tempels in der Troas, Istanbuler Mitteaulungen 45, 25-55.
20. Yavuz, O. (2020). Smintheion Büyük Roma Hamamı damga bezemeli Geç Roma seramikleri, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 22/4, 1315-1346.