Yapay Zekâ Çağında Sinemanın Onto-Teknik Yeniden Örgütlenişi: Ontolojik Kayma, Öznelik Dönüşümü ve Etik Eşik

Abstract

Bu araştırma, yapay zekâ çağında sinema alanında ortaya çıkan ontolojik dönüşüm, öznelik kurgusu, etik eşik ve sorumluluk rejimi bağlamındaki dönüşümü incelemeyi amaçlamaktadır. Temel problem, yapay zekâ destekli anlatı biçimlerinin sinemanın kuruluş mantığını, öznelik kurgusunu ve sorumluluk rejimini hangi yapısal mekanizmalar aracılığıyla yeniden yapılandırdığı sorusunda odaklanmaktadır. Araştırma, etik sınırları temsil edilen içerik düzeyine indirgemeden üretim süreçleri, teknik aracılık biçimleri ve anlatının örgütlenişi üzerinden ele alması bakımından önem taşımaktadır. Bu nedenle filmler, yapay zekâyı teknoloji temsili düzeyinin ötesine taşıyarak sinemayı onto-teknik ve normatif bir düzenek olarak kavramayı mümkün kılan metinler olarak değerlendirilmektedir. Analiz, ontolojik dönüşüm, öznelik kurgusu, etik eşik ve sorumluluk rejimi olmak üzere birbirini kesen dört düzlemde yürütülmektedir. Kuramsal çerçeve film teorisi, posthüman öznelik tartışmaları ve teknolojik aracılık yaklaşımlarına dayanmaktadır. Örneklem, yapay zekâ anlatısının üretim mantığını, öznelik yapılanmasını ve sorumluluk rejimini doğrudan problematize ettiği varsayılan üç filmden oluşmaktadır: The Diary of Sisyphus (2023), Eternal You (2024) ve Zoe (2018). Bu filmler, yapay zekânın farklı düzlemlerde ontolojik kayma, öznelik dönüşümü ve etik eşik üretme kapasitesini görünür kılmaları nedeniyle seçilmiştir. Bulgular, yapay zekâ çağında sinemada görüntünün kayıt rejiminden hesaplama rejimine doğru yer değiştirdiğini; öznelik konumunun teknik sistemlerle birlikte yeniden kurulduğunu ve etik sınırların tekil ihlal anlarından çok dağıtılmış sorumluluk mimarileri içinde belirginleştiğini ve sorumluluğun dağıtılmış bir yapı içinde yeniden konumlandığını ortaya koymaktadır. Yaratıcı kararın çoğullaşması, yasın teknik süreklilik içinde yeniden düzenlenmesi ve romantik bağın tasarım parametreleri üzerinden optimize edilmesi, sinemanın ontolojik ve normatif zemininde eş zamanlı bir dönüşüme işaret etmektedir. Sonuç olarak araştırma, yapay zekâ çağında sinemanın etik sınırlarının üretim mantığı, duygulanımsal düzenleme ve sorumluluk rejimi arasındaki yapısal ilişkiler içinde değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

Keywords

• Yapay Zekâ ve Sinema
• Onto-Teknik Yeniden Örgütleniş
• Posthüman Öznelik
• Algoritmik Üretim
• Etik Eşik

The Onto-Technical Reconfiguration of Cinema in the Age of Artificial Intelligence: Ontological Shift, Subjectivity Transformation, and Ethical Threshold

Abstract

This research examines the ontological, subjective, and ethical transformation emerging in cinema in the age of artificial intelligence. The central problem focuses on the structural mechanisms through which AI-assisted narrative forms reconfigure cinema’s foundational logic, constructions of subjectivity, and regimes of responsibility. The research is significant in that it does not reduce ethical boundaries to the level of represented content; instead, it addresses them through production processes, forms of technological mediation, and the organizational logic of narrative. In this respect, the selected films are evaluated as texts that move artificial intelligence beyond the level of technological representation and make it possible to conceptualize cinema as an onto-technical and normative apparatus. The analysis proceeds across three interrelated dimensions: ontological status, configurations of subjectivity, and ethical thresholds. The theoretical framework draws on film theory, posthuman subjectivity debates, and approaches to technological mediation. The sample consists of three films in which AI narratives explicitly problematize production logic, subject formation, and regimes of responsibility: The Diary of Sisyphus (2023), Eternal You (2024), and Zoe (2018). These films are selected for their capacity to render visible AI’s role in producing ontological shifts, transformations of subjectivity, and the emergence of ethical thresholds at different structural levels. This research examines the ontological transformation, configurations of subjectivity, ethical thresholds, and regimes of responsibility emerging in cinema in the age of artificial intelligence. The central problem focuses on the structural mechanisms through which AI-assisted narrative forms reconf igure cinema’s foundational logic, constructions of subjectivity, and regimes of responsibility. The research is significant in that it does not reduce ethical boundaries to the level of represented content; instead, it addresses them through production processes, forms of technological mediation, and the organizational logic of narrative. In this respect, the selected films are evaluated as texts that move artificial intelligence beyond the level of technological representation and make it possible to conceptualize cinema as an onto technical and normative apparatus. The analysis proceeds across four interrelated dimensions: ontological transformation, configurations of subjectivity, ethical thresholds, and regimes of responsibility. The theoretical framework draws on film theory, posthuman subjectivity debates, and approaches to technological mediation. The sample consists of three films in which AI narratives explicitly problematize production logic, subject formation, and regimes of responsibility: The Diary of Sisyphus (2023), Eternal You (2024), and Zoe (2018). These films are selected for their capacity to render visible AI’s role in producing ontological shifts, transformations of subjectivity, and the emergence of ethical thresholds and distributed responsibility structures at different structural levels. The findings indicate that, in the AI era, cinema shifts from a regime of recording to a regime of calculation; subject positions are reconfigured in conjunction with technical systems; ethical thresholds emerge within production and circulation processes; and responsibility is reconfigured as a distributed and relational structure across human and technical actors rather than being attributable to singular moments of violation. The multiplication of creative decision-making, the reorganization of mourning within technical continuity, and the optimization of romantic attachment through design parameters point to a simultaneous transformation at the ontological and normative foundations of cinema. Ultimately, the research demonstrates that the ethical boundaries of cinema in the age of artificial intelligence must be evaluated through the structural relations among production logic, affective regulation, and regimes of responsibility.

Keywords

• Artificial Intelligence and Cinema
• Onto-Technical Reconfiguration
• Posthuman Subjectivity
• Algorithmic Production
• Ethical Threshold

References

1. Bazin, A. (2011). Sinema nedir? (Çev. İ. Şener.). Doruk Yayınları.
2. Benjamin, W. (2008). The work of art in the age of its technological reproducibility, and other writings on media. (M. W. Jennings, B. Doherty, T. Y. Levin, E. Jephcott,
3. R. Livingstone, & H. Eiland, Eds.). Harvard University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1nzfgns
4. Bilgici, C. (2023). Yapay zekâ ve algoritmik kültür bağlamında sosyal medya deneyiminin geleceği üzerine bir değerlendirme. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(3), 216237. https://izlik.org/JA29XB57HA
5. Binark, M. (2007). Yeni medya çalışmaları. Dipnot Yayınları.
6. Blok, H., & Riesewieck, M. (Yönetmenler). (2024). Eternal You. [Film]. Beetz Brothers; Concordia Studio; WDR; NDR; SWR; VPRO; ORF; NRK; Docmine.
7. Boden, M. A. (2016). AI: Its nature and future. Oxford University Press.
8. Bordwell, D., & Thompson, K. (2009). Film sanatı. (Çev. Ertan Yılmaz, Emre Suat Onat). De Ki Yayınevi.

9. Braidotti, R. (2013). The posthuman. Polity Press.
10. Bucher, T. (2018). If... then: Algorithmic power and politics. Oxford University Press.
11. Chun, W. H. K. (2016). Updating to remain the same: Habitual new media. MIT Press.
12. Coeckelbergh, M. (2020). AI Ethics. MIT Press.
13. Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press. https://doi.org/10.2307/j.ctv1ghv45t
14. Devlin, K. (2018). Turned on: Science, sex and robots. Bloomsbury.
15. Doğan, M. (2023). Sinemada yapay zekâ: robotlarda bilinç, duygular ve etik. Kültür ve İletişim, 26(2)(52), 318-343. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1316168
16. Doremus, D. (Yönetmen). (2018). Zoe. [Film]. Global Road Entertainment; Scott Free Productions.
17. Dyer-Witheford, N., Kjøsen, A. M., & Steinhoff, J. (2019). Inhuman power: Artificial intelligence and the future of capitalism. Pluto Press.
18. Ercansungur, D. O., & Çetin, E. (2023). Popüler kültür ve dijitalleşme: Yeni medya ekosisteminde yakınsama ve kitle üzerine sosyolojik bir analiz. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 12(2), 565-584. https://doi.org/10.15869/itobiad.1215377
19. Floridi, L. (2013). The ethics of information. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199641321.001.0001
20. Haraway, D. (2016). Staying with the trouble. Duke University Press.
21. Hayles, N. K. (2012). How we think: Digital media and contemporary technogenesis. University of Chicago Press.
22. Hui, Y. (2021). Art and cosmotechnics. University of Minnesota Press.
23. Lis, M. M. (Yönetmen). (2023). The diary of sisyphus. [Film]. 49°.
24. Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press.
25. Manovich, L. (2018). AI aesthetics. Strelka Press.
26. Manovich, L. (2020). Cultural analytics. MIT Press.
27. Massumi, B. (2002). Parables for the virtual. Duke University Press.
28. Nguyen, C. T. (2020). Games: Agency as art. Oxford University Press. Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
29. Polat, M. (2024). Kamu yönetiminde algoritmaların egemenliği: Algokrasi ve tehditleri. KAYTEK: Kamu Yönetimi ve Teknoloji Dergisi, 6(2), 194–219. https://doi.org/10.58307/kaytek.1495010
30. Rees, A. L. (2011). A history of experimental film and video. BFI.
31. Selbst, A. D., Boyd, D., Friedler, S. A., Venkatasubramanian, S., & Vertesi, J. (2019). Fairness and abstraction in sociotechnical systems. Proceedings of the Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (FAT*), 59–68. https://doi.org/10.1145/3287560.3287598
32. Shaviro, S. (2010). Post-cinematic affect. Winchester: Zero Books.
33. Sobchack, V. (2004). Carnal thoughts: Embodiment and moving image culture. University of California Press.
34. Stam, R. (2000). Film theory: An introduction. Blackwell.
35. Stiegler, B. (2011). Technics and time, 3: Cinematic time and the question of malaise. Stanford University Press.
36. Turkle, S. (2012). Alone together: Why we expect more from technology and less from each other. Basic Books.
37. Vallor, S. (2016). Technology and the virtues: A philosophical guide to a future worth wanting. Oxford University Press.
38. Verbeek, P.-P. (2011). Moralizing technology: Understanding and designing the morality of things. University of Chicago Press.
39. Wollen, P. (1982). Readings and writings: Semiotic counter-strategies. Verso Editions and NLB.
40. Zylinska, J. (2020). AI art: Machine visions and warped dreams. Open Humanities Press.