Toplumsal Fayda mı, Bireysel Haklar mı? Klasik Faydacılık ve Rawlsçu Adalet Anlayışının Karşılaştırmalı İncelemesi

Year 2026, Volume: 9 Issue: 1 , 69 - 80 , 31.03.2026

Ş. Şeyda Zeynel

https://doi.org/10.59886/tsbder.1787955

https://izlik.org/JA53RX35FH

Abstract

Bu çalışma, klasik faydacılık ile John Rawls’un adalet anlayışını karşılaştırmalı olarak ele almakta ve adalet kavramına dair iki temel teorik yaklaşımı incelemektedir. Klasik faydacılık, Jeremy Bentham’ın “en büyük mutluluk” ilkesine dayanarak eylemlerin ahlaki değerini sonuçlarına göre belirler; John Stuart Mill ise bireysel özgürlükleri daha fazla gözeten kuralcı bir faydacılık önerir. Her iki yaklaşımda da bireysel haklar, toplumsal fayda karşısında ikincil konumda kalabilir. Buna karşın Rawls, adaletin toplam faydayla değil, fırsat eşitliği ve temel özgürlüklerin eşit dağılımıyla sağlanabileceğini savunur. “Orijinal durum” ve “cehalet perdesi” kavramları aracılığıyla, bireylerin kişisel çıkarlarından bağımsız olarak adil ilkelere ulaşabileceği varsayılır. Rawls’un yaklaşımı, toplumdaki doğal eşitsizliklerin giderilmesi ve dezavantajlı grupların korunması gerektiğini vurgular. Çalışma, klasik faydacılığın kamu politikalarında etkinlik sağlayan yönlerini kabul etmekle birlikte, bireysel hakları ihmal edebileceği riskini ortaya koyar. Rawls’un teorisi ise daha kapsayıcı ve eşitlikçi bir çerçeve sunsa da uygulamada soyut ve idealist kalabilmektedir. Sonuç olarak, bu iki yaklaşım arasında teorik farklılıklar bulunsa da adaletin hem etkinlik hem de hakkaniyet temelinde yeniden düşünülmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Keywords

Adalet , Faydacılık , John Rawls , Hakkaniyet , Refah

SOCIAL GOOD OR INDIVIDUAL RIGHTS? COMPARATIVE ANALYSIS OF CLASSICAL UTILITARIANISM AND THE RAWLSAN CONCEPT OF JUSTICE

https://izlik.org/JA53RX35FH

Abstract

This study contrasts classical utilitarianism with John Rawls' theory of justice, analyzing two essential theoretical frameworks about the term. Classical utilitarianism posits that the moral worth of actions is contingent upon their outcomes, adhering to Jeremy Bentham's criterion of 'the greatest happiness.' In contrast, John Stuart Mill promotes a more individualistic interpretation of utilitarianism. In both methodologies, individual rights may be subordinate to the collective welfare. Rawls contends that justice is attainable not via aggregate utility but via the equality of opportunity and the equitable allocation of fundamental liberties. The concepts of the 'initial stance' and the 'veil of ignorance' claim that individuals can freely derive equitable principles, irrespective of their self-interest. Rawls's methodology underscores the necessity of eradicating natural disparities within society and safeguarding marginalized groups. The study recognizes the beneficial aspects of classical utilitarianism in public policy but may neglect individual rights. Rawls's theory provides a more inclusive and equal framework; nonetheless, it may be perceived as abstract and idealistic in application. In conclusion, although there are theoretical distinctions between these two methodologies, the significance of reevaluating justice based on both efficiency and equity is underscored.

Keywords

Justice , Utilitarianism , John Rawls , Social Welfare , Fairness

References

• Bentham, J. (2000). An introduction to the principles of morals and legislation (Original work published 1781)
• Kitchener, Ontario: Batoche Books.
• Bentham, J. (2017). Ahlak ve yasama ilkeleri (Çev. Ö. Saruhanoğlu ve U. K. Boyacı) İstanbul: Litera Yayıncılık.
• Bercuson, J. (2014). John Rawls and the history of political thought. London: Routledge.
• Driver, J. (2007). Ethics: The fundamentals. Oxford: Blackwell Publishing.
• Eryılmaz, E. (2020). John Rawls’un insaf olarak adalet teorisinin eleştirel bir değerlendirmesi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (30), ss. 223–240.
• Freeman, S. (2007). Rawls. New York: Routledge.
• Kelly, P. J. (1990). Utilitarian Strategies in Bentham and John Stuart Mill. Cambridge University Press, 2(2), ss. 245–266.
• Kocaoğlu, M. (2015). John Rawls: Adalet teorisi ve temel kavramları. Ankara: İmaj Yayınevi.
• Kymlicka, W. (2002). Contemporary political philosophy: An introduction. Oxford: Oxford University Press.
• Mill, J. S. (2017). Faydacılık (Çev. S. Aktuyun,) İstanbul: Alfa Yayıncılık.
• Nagel, T. (1973). Rawls on justice. The Philosophical Review, 82(2), ss. 220–234.
• Nagel, T. (2012). Mortal questions. UK: Cambridge University Press.
• Nozick, R. (1974). Anarchy, state, and utopia. New York: Basic Books.
• Özkök, G. (1999). John Rawls’ın adalet görüşü bakımından devlet problemi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi, Ankara.
• Parfit, D. (1986). Reasons and persons. Englans: Oxford University Press.
• Postema, G. J. (2019). Utility, publicity, and law: Essays on Bentham's moral and legal philosophy. Oxford: Oxford University Press.
• Rawls, J. (1971). A theory of justice. London: Harvard University Press.
• Rawls, J. (1993). Political liberalism. New York: Columbia University Press.
• Sandel, M. (1982). Liberalism and the limits of justice. New York: Cambridge University Press.
• Sen, A. (1985). Commodities and capabilities. England: Oxford University Press.
• Sen, A. (2009). The idea of justice. London: Harvard University Press.
• Williams, B. (2008). Utilitarianism: For and against. UK: Cambridge University Press.