Year 2020, Volume , Issue 47, Pages 89 - 108 2020-06-08

Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60)

Huseyin KALOGULLARI [1]


Batı tarzı tiyatro Tanzimat’tan sonra Türkiye’de yerleşene kadar geleneksel Türk tiyatrosu hâkimdir. Geleneksel Türk tiyatrosu gülmece yanında şarkıya, dansa, söz oyunlarına ve soytarılığa da dayanır. Bu yüzden geleneksel tiyatroda oyuncu kavramı Karagöz oynatanı, meddahı, ortaoyuncuyu olduğu kadar hokkabazı, çengiyi, soytarıyı da içine alır. Bu dönemde toplumdaki oyuncu imajı meddahlar dışında oldukça kötüdür. Tanzimat’la birlikte yerleşen Batı tarzı tiyatroda Müslüman bir erkek veya kadının oyuncu olarak sahneye çıkışı muhtemelen bu kötü imajın beslediği gerekçeler nedeniyle güç olur. Tanzimat romanında tiyatro oyuncusu kahramanlara rastlanamaması toplumdaki oyuncu imajının romana yansımalarına dair inceleme yapmaya imkân vermez. Cumhuriyet’le birlikte Atatürk’ün tiyatroya ve tiyatro oyuncularına sahip çıkması ve onları teşvik etmesi Türk tiyatrosunun sorunlarını büyük ölçüde giderir. Tiyatro oyuncusunun toplumdaki imajının Cumhuriyet devri Türk romanına yansımaları oyuncunun geçmişten gelen kötü imajının değişip değişmediği hakkında fikir verebilir.  Bu çalışmada bu amaçla,1923-60 arası yazılmış ve kahramanları tiyatro oyuncuları olan romanlar incelenmiştir. Bu romanlar; Peyami Safa’nın Mahşer (1924), Halide Edip Adıvar’ın Sinekli Bakkal (1936), Reşat Enis Aygen’in Yolgeçen Hanı (1936), Peride Celal’in Atmaca (1944), Muazzez Tahsin Berkand’ın Lale (1945), Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Sahnenin Dışındakiler (1950) ve Reşat Nuri Güntekin’in Son Sığınak (1961) romanlarıdır. 

Tiyatro oyuncusu kahramanlar, Türk romanı, toplumsal bakış, oyuncu imajı
  • ADIVAR, Halide Edip (2017) Sinekli Bakkal, Can Yayınları, İstanbul.
  • AND, Metin (1970) 100 Soruda Türk Tiyatrosu Tarihi, Gerçek Yayınevi, İstanbul.
  • AND, Metin (2014) Başlangıcından 1983’e Türk Tiyatro Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul.
  • AYGEN, Reşat Enis (1951) Yolgeçen Hanı, İnkılâp Yayınları, İstanbul.
  • BERKAND, Muazzez Tahsin (1945) Lale, İnkılâp Yayınları, İstanbul.
  • CELAL, Peride (1944) Atmaca, İnkılâp Yayınları, İstanbul.
  • ENGİNÜN, İnci (2000) Halide Edip Adıvar’ın Eserlerinde Doğu ve Batı Meselesi, Dergâh Yayınları, İstanbul.
  • FUAT, Memet (2010) Tiyatro Tarihi, MSM Yayınları, İstanbul.
  • GÜNTEKİN, Reşat Nuri (2012) Son Sığınak, İnkılâp Yayınları, İstanbul.
  • KERMAN, Zeynep (1998) Yeni Türk Edebiyatı İncelemeleri, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • NUTKU, Özdemir (1985) Dünya Tiyatrosu Tarihi-1, Remzi Kitabevi, İstanbul.
  • NUTKU, Özdemir (1985) Dünya Tiyatrosu Tarihi-2, Remzi Kitabevi, İstanbul.
  • NUTKU, Özdemir (1999) Atatürk ve Cumhuriyet Tiyatrosu, Özgür Yayınları, İstanbul.
  • ORAL, Ünver (2006) Meddah Kitabı, Kitabevi Yayınları, İstanbul.
  • ÖZGÜL, Metin Kayahan (2017) Meddâh-ı Şehîr Kız Ahmed’e Medhiye, Türk Dili Dergisi, Mayıs 2017, s. 47-51.
  • SAFA, Peyami (2016) Mahşer, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
  • TANPINAR, Ahmet Hamdi (2003)Sahnenin Dışındakiler, Dergâh Yayınları, İstanbul.
  • UÇMAN, Abdullah, İNCİ, Handan (2002) Bir Gül Bu Karanlıklarda, Kitabevi Yayınları, İstanbul.
Primary Language tr
Subjects Social
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0003-2692-8416
Author: Huseyin KALOGULLARI (Primary Author)
Institution: Marmara Üniversitesi
Country: Turkey


Dates

Application Date : September 2, 2019
Acceptance Date : June 8, 2020
Publication Date : June 8, 2020

Bibtex @art and literature { tubar613968, journal = {Türklük Bilimi Araştırmaları}, issn = {1300-7874}, eissn = {2564-6915}, address = {}, publisher = {Nazım Hikmet POLAT}, year = {2020}, volume = {}, pages = {89 - 108}, doi = {}, title = {Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60)}, key = {cite}, author = {Kalogulları, Huseyin} }
APA Kalogulları, H . (2020). Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60). Türklük Bilimi Araştırmaları , (47) , 89-108 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/tubar/issue/54786/613968
MLA Kalogulları, H . "Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60)". Türklük Bilimi Araştırmaları (2020 ): 89-108 <https://dergipark.org.tr/en/pub/tubar/issue/54786/613968>
Chicago Kalogulları, H . "Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60)". Türklük Bilimi Araştırmaları (2020 ): 89-108
RIS TY - JOUR T1 - Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60) AU - Huseyin Kalogulları Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Türklük Bilimi Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 89 EP - 108 VL - IS - 47 SN - 1300-7874-2564-6915 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Türklük Bilimi Araştırmaları Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60) %A Huseyin Kalogulları %T Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60) %D 2020 %J Türklük Bilimi Araştırmaları %P 1300-7874-2564-6915 %V %N 47 %R %U
ISNAD Kalogulları, Huseyin . "Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60)". Türklük Bilimi Araştırmaları / 47 (June 2020): 89-108 .
AMA Kalogulları H . Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60). TÜBAR. 2020; (47): 89-108.
Vancouver Kalogulları H . Türk Romanında Tiyatro Oyuncularına Toplumun Bakışı (1923-60). Türklük Bilimi Araştırmaları. 2020; (47): 108-89.