Year 2020, Volume , Issue 48, Pages 55 - 65 2020-12-14

OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ

Süheyla YÜKSEL [1]


Osmanlı İmparatorluğu’nda ilk gazeteler Fransızlar tarafından, Fransızca çıkarılmıştır. İstanbul ve İzmir’de çıkarılan bu gazetelerin bazılarının faaliyetleri, İmparatorluğun çıkarlarıyla ters düşmüş, bazıları yabancı temsilciliklerle yaşanan krize sebep olmuştur. Bununla birlikte; Osmanlı yöneticileri, basının toplum ve siyaset üzerindeki etkisini bu gazetelerin yayınları sayesinde görmüş ve gazetecilikteki uygulamalarını bu anlayış üzerine kurmuştur. Nitekim basın tarihinin başlangıcı kabul edilen Takvim-i Vekayi ile Osmanlı Hükûmeti; içeride ve Avrupa’da kendi lehine kamuoyu oluşturmaya çalışmıştır. Osmanlı’da basın resmî bir gazete ile başlamıştır ama ülkenin gidişatına yönelik muhalefet de gazeteler vasıtasıyla yürütülmüş; ilk gazetecilerin muhalif kimlikleri gazetenin içeriğini belirlemiştir. Faydalı bilgiler vermek, başlangıçtan itibaren gazete çıkaranların hedefleri arasındadır. Bu sebeple; halkın anlayacağı bir dil ile halka hitap etmek hemen bütün gazetelerin üzerinde ısrarla durdukları bir düstur olmuştur. Osmanlı’nın ilk gazeteleri, dönemin üslubunu da yansıtır. Mesela, dönemin karakteristik üslup özelliklerinden olan padişaha övgünün gazetelerde de yer aldığı fakat gazetenin muhalif tavrı keskinleştikçe bu söylemin zayıfladığı görülmüştür. Takvim-i Vekayi, Ceride-i Havadis, Tercüman-ı Ahval ve İbret gazetesinin mukaddimelerinin değerlendirildiği bu makalede; önce mukaddimelerin içerikleri verilmiş; sonra “Mukaddime Yazarları”, “İçeriklerin Değerlendirilmesi”, “Dil ve Üslupları” başlıkları altında bu metinler incelenmiştir. İncelemenin sonucunda; Osmanlı basınının başlangıç aşamasındaki bütün özelliklerinin gazete mukaddimelerinde de görüldüğü tespit edilmiş ve gazetecilerin ne için yola çıktıklarının, ne yapacaklarının bilincinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Takvim-i Vekayi, Ceride-i Havadis, Tercüman-ı Ahval, İbret, basın
  • Aydın, Abdulhalim (2000), “Batılılaşma Döneminde Şinasi ve Fransız Etkisi”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, C. 17, S. 2, s. 105-131. Beydilli, Kemal (2013), “Yeni Osmanlılar Cemiyeti”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 7, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, s. 406-407. Ebuzziya Tevfik (1973), Yeni Osmanlılar Tarihi, (Bugünkü dile uygulayan Ziyad Ebuzziya), Kervan Yayınları, İstanbul. Ebuzziya, Ziyad (1993), “Ceride-i Havadis”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 43, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, s. 430-433. İskit, Server (1937), Hususi İlk Türkçe Gazetemiz Tercüman-ı Ahval ve Agâh Efendi, Ulus Basımevi, Ankara. Nalcıoğlu, Belkıs Ulusoy (2013), Osmanlı’da Muhalif Basının Doğuşu 1828-1878, Yeditepe Yayınevi, İstanbul. Oral, Fuat Süreyya (tarihsiz), Türk Basın Tarihi, Osmanlı İmparatorluğu Dönemi, Yeni Adım Matbaası. Özön, Mustafa Nihat (1997), Namık Kemal ve İbret Gazetesi, (Yayına hazırlayan Selahattin Özpalabıyıklar), YKY, İstanbul. Şapolyo, Enver Benan (1969), Türk Gazeteciliği Tarihi Her Yönüyle Basın, Güven Matbaası, Ankara. Tanpınar, Ahmet Hamdi (1976), 19 uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, Çağlayan Kitabevi, İstanbul. Yazıcı, Nesimi (1983), Takvim-i Vekayi Belgeler, Gazi Üniversitesi Basın-Yayın Yüksekokulu Basımevi, Ankara. Yılmazer Ziya (1995), “Esad Efendi, Sahaflar Şeyhizade”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 11, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, İstanbul, s. 341-345.
Primary Language tr
Subjects Literature
Journal Section Articles
Authors

Orcid: 0000-0001-7513-9179
Author: Süheyla YÜKSEL (Primary Author)
Institution: CUMHURİYET ÜNİVERSİTESİ
Country: Turkey


Dates

Application Date : February 28, 2020
Acceptance Date : November 16, 2020
Publication Date : December 14, 2020

Bibtex @research article { tubar696341, journal = {Türklük Bilimi Araştırmaları}, issn = {1300-7874}, eissn = {2564-6915}, address = {}, publisher = {Nazım Hikmet POLAT}, year = {2020}, volume = {}, pages = {55 - 65}, doi = {}, title = {OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ}, key = {cite}, author = {Yüksel, Süheyla} }
APA Yüksel, S . (2020). OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ . Türklük Bilimi Araştırmaları , (48) , 55-65 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/en/pub/tubar/issue/58232/696341
MLA Yüksel, S . "OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ" . Türklük Bilimi Araştırmaları (2020 ): 55-65 <https://dergipark.org.tr/en/pub/tubar/issue/58232/696341>
Chicago Yüksel, S . "OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ". Türklük Bilimi Araştırmaları (2020 ): 55-65
RIS TY - JOUR T1 - OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ AU - Süheyla Yüksel Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - DO - T2 - Türklük Bilimi Araştırmaları JF - Journal JO - JOR SP - 55 EP - 65 VL - IS - 48 SN - 1300-7874-2564-6915 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Türklük Bilimi Araştırmaları OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ %A Süheyla Yüksel %T OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ %D 2020 %J Türklük Bilimi Araştırmaları %P 1300-7874-2564-6915 %V %N 48 %R %U
ISNAD Yüksel, Süheyla . "OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ". Türklük Bilimi Araştırmaları / 48 (December 2020): 55-65 .
AMA Yüksel S . OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ. TÜBAR. 2020; (48): 55-65.
Vancouver Yüksel S . OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ. Türklük Bilimi Araştırmaları. 2020; (48): 55-65.
IEEE S. Yüksel , "OSMANLI BASINININ İLK DÖNEMİNDE GAZETE MUKADDİMELERİ", Türklük Bilimi Araştırmaları, no. 48, pp. 55-65, Dec. 2020