Üniversitelerdeki Arap Dili Öğretimine İlişkin Akademik Personel Görüşleri: Nitel Bir Araştırma

Bu makale, Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında verilen Arap dili öğretiminin mevcut durumunu, karşılaşılan sorunları ve çözüm önerilerini akademik personel perspektifinden ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, alanda uzman öğretim üyeleriyle yapılan görüşmeler aracılığıyla Arap dili öğretimini derinlemesine değerlendirmektir. Araştırmanın kapsamı, son 15 yılda yapılan çalışmaları içeren bir alanyazın taraması ve Türkiye’de aynı şehirde bulunan üç farklı bölümde (ilahiyat fakültesi, Arapça öğretmenliği bölümü, mütercim-tercümanlık bölümü) görev yapan ve gönüllü katılımcı olan altı öğretim üyesi ile yapılan görüşmelerle sınırlıdır. Alanyazın incelendiğinde, mevcut çalışmaların çoğunlukla ilahiyat ve İslami ilimler fakültelerine odaklandığı ve genellikle öğrencilerin tutumlarını nicel yöntemlerle ele aldığı görülmektedir. Eğiticilerle yapılan görüşmelere dayalı nitel bir araştırmanın eksikliği, bu çalışmanın doldurmayı hedeflediği temel araştırma boşluğunu oluşturmaktadır. Bu boşluğu doldurmak amacıyla çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme tekniği benimsenmiştir. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş ve gönüllülük esasına göre sürece dahil olmuştur. Çevrimiçi platformlar aracılığıyla gerçekleştirilen görüşmeler ses kaydına alınmış, deşifre edilmiş ve ardından içerik ve tematik analiz teknikleriyle incelenmiştir. Çalışmanın ön bulguları, alanda çok yönlü ve yapısal sorunların varlığına işaret etmektedir. En belirgin bulgulardan biri, ilahiyat fakültelerinin klasik metinleri anlama hedefi ile modern iletişimsel öğretim yaklaşımları arasında yaşanan amaç-yöntem çatışmasıdır. Diğer önemli bir bulgu, bir yıllık zorunlu hazırlık eğitiminin yetersiz görülmesi ve lisans yıllarında Arapça derslerinin kesintiye uğramasının, öğrenilenlerin unutulmasına yol açmasıdır. Ayrıca, öğretim elemanlarının pedagojik formasyon eksikliği, yabancı uyruklu hocaların istihdamındaki liyakat sorunları ve mevcut ölçme-değerlendirme sistemlerinin konuşma gibi aktif becerileri ölçmedeki yetersizliği gibi konular da öne çıkan temel bulgular arasındadır. Çalışma bu sorunların yapısal ve kronik olduğunu ve çözüm sorumluluğunun öncelikle sistemi yöneten kurumlarda olduğunu vurgulamaktadır.

This article addresses the current state of Arabic language instruction in higher education institutions in Turkey, the problems encountered, and solution proposals from the perspective of academic staff. The primary objective of the study is to evaluate Arabic language instruction in-depth through interviews conducted with expert faculty members in the field. The scope of the research is limited to a literature review covering studies conducted in the last 15 years and interviews with six faculty members working in three different departments (Faculty of Theology, Arabic Language Teaching Department, Translation and Interpreting Department) located in the same city in Turkey. When the literature is examined, it is observed that existing studies predominantly focus on Faculties of Theology and Islamic Sciences and generally address student attitudes using quantitative methods. The lack of a qualitative study based on interviews with instructors constitutes the primary research gap this study aims to fill. To address this gap, the study adopted the semi-structured interview technique, one of the qualitative research methods. Participants were identified through purposeful sampling and were included in the process on a voluntary basis. The interviews, conducted via online platforms, were audio-recorded, transcribed, and subsequently analyzed using content and thematic analysis techniques. The preliminary findings of the study indicate the existence of multifaceted and structural problems in the field. One of the most prominent findings is the purpose-method conflict experienced between the objective of understanding classical texts in Theology faculties and modern communicative teaching approaches. Another significant finding is that the one-year compulsory preparatory education is deemed insufficient, and the interruption of Arabic courses during undergraduate years leads to the loss of acquired skills. Furthermore, issues such as the lack of pedagogical formation among faculty members, problems with merit in the employment of foreign-national instructors, and the inadequacy of current assessment and evaluation systems in measuring active skills like speaking are among the prominent basic findings. The study emphasizes that these problems are structural and chronic, and the responsibility for solutions primarily lies with the institutions that manage the system.