ŞEYTANİ OLANIN POETİKASI: STEFAN ZWEIG’IN KENDİLERİYLE SAVAŞANLAR’INDA YARATICI HUZURSUZLUĞUN BİYOGRAFİSİ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 119 - 139, 31.12.2025

İbrahim Özbakır

https://doi.org/10.54566/turas.1824241

Öz

Bu çalışma, Stefan Zweig’ın Kendileriyle Savaşanlar – Hölderlin ∙ Kleist ∙ Nietzsche adlı yapıtın yazınsal biyografi kuramı çerçevesinde inceleyerek, metindeki ‘şeytani olan’ kavramının hem Hölderlin, Kleist ve Nietzsche biyografilerinin anlatı yapısını hem de Zweig’ın kendi yazınsal öznesini kurma biçimini nasıl belirlediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yazınsal biyografinin hibrit doğasına ilişkin Anita Runge’nin türsel saptamaları ile biyografiyi özneyi kuran bir self-fashioning edimi olarak tanımlayan Karin S. Wozonig’in yaklaşımı, çalışmanın kuramsal temelini oluşturmaktadır. Bu bağlamda Zweig’ın biyografi yazımının yalnızca temsil ettiği figürlerin yaşamöykülerini aktarmakla sınırlı olmadığını, aynı zamanda yazarın kendi poetikasını, entelektüel konumunu ve yaratıcı huzursuzlukla ilişkisini kurduğu bir anlatı sahnesi işlevi gördüğünü ileri sürmektedir.
Çalışma, ‘şeytani olan’ın üç biyografik figürde farklı biçimlerde tezahür ettiğini göstermektedir: Hölderlin’de safiyetin ve mutlaklık arzusunun taşkınlığı; Kleist’ta irade, arzu ve içsel çatışmanın devinimi; Nietzsche’de ise düşünsel hızın hem yaratıcılık hem de çöküş üreten dinamiği. Zweig’ın yapıtın girişinde Goethe’yi ‘karşı tip’ olarak konumlandırması, şeytani olanı ölçü kavramıyla karşı karşıya getirerek üç figür arasında poetik bir tipoloji oluşturmaktadır. Bu tipoloji yalnızca temsil edilen öznelere ilişkin değildir, aynı zamanda Zweig’ın kendi yazarlık ethosunu konumlandırdığı self-fashioning çizgisini de görünür kılmaktadır.
Sonuç olarak çalışma, Kendileriyle Savaşanlar’ın üç yaratıcı dehanın biyografisi olmanın ötesinde, yazınsal biyografinin hem temsili hem de öz-kurucu yönlerini bir araya getiren, şeytani olanın poetikasını merkezine alan ve Zweig’ın kendi yaratıcı huzursuzluğunu metinsel biçimde işleyen çok katmanlı bir biyografik anlatı olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Biyografi , Yazınsal biyografi , Şeytani , Zweig , Self-fashioning

THE POETICS OF THE DAEMONIC: THE BIOGRAPHY OF CREATIVE UNREST IN STEFAN ZWEIG’S THE STRUGGLE WITH THE DAEMON

Öz

This study examines Stefan Zweig’s Kendileriyle Savaşanlar – Hölderlin ∙ Kleist ∙ Nietzsche (The Struggle with the Daemon: Hölderlin, Kleist and Nietzsche) within the framework of literary biography theory, with the aim of demonstrating how the concept of the daemonic (dämonisch) shapes both the narrative structure of the biographies of Hölderlin, Kleist, and Nietzsche and Zweig’s construction of his own literary self. The theoretical basis of the study is formed by Anita Runge’s reflections on the hybrid nature of literary biography and Karin S. Wozonig’s approach, which defines biography as a self-fashioning act that constitutes the subject. Within this framework, it is argued that Zweig’s biographical writing not only recounts the lives of the figures he portrays but also functions as a narrative stage upon which the author articulates his own poetics, his intellectual position, and his relationship to creative unrest.
The analysis demonstrates that the daemonic manifests differently in each of the three biographical figures: in Hölderlin as the excess of purity and the aspiration to the absolute; in Kleist as the dynamic interplay of will, desire, and inner conflict; and in Nietzsche as the productive yet destructive velocity of thought. Zweig’s positioning of Goethe as a “counter-type” in the opening of the work establishes a poetic typology in which the daemonic is juxtaposed with the principle of measure. This typology not only characterizes the represented subjects but also illuminates the lines of self-fashioning through which Zweig positions his own authorial ethos.
In conclusion, the study reveals that Kendileriyle Savaşanlar is more than a set of three biographies of creative geniuses; it is a multilayered biographical narrative that brings together the representational and self-constitutive dimensions of literary biography, centers the poetics of the daemonic, and inscribes Zweig’s own creative unrest into textual form.

Anahtar Kelimeler

Biography , Literary biography , Daemonic , Stefan Zweig , Self-fashioning

Kaynakça

• Alheit, Peter & Dausien, Bettina (1990), Biographie: eine problemgeschichtliche Skizze, Universität Bremen, Bremen.
• Aytaç, Gürsel (1991), Edebiyat Yazıları II, Gündoğan Yayınları, Ankara.