Research Article
BibTex RIS Cite

TDK Türkçe Sözlük’te “hlk.” Etiketli Sözlükbirimlerin Söz Yapım Yollarının İncelenmesi: A Maddebaşı Örneği

Year 2021, Issue: 35, 21 - 38, 10.12.2021
https://doi.org/10.20427/turkiyat.841259

Abstract

Türkçenin söz yapım yolları değerlendirilirken yapısı gereği ekleme (affixation) üzerine yoğunlaşılması, diğer söz yapım yollarının kapsamlı biçimde değerlendirilmesini engellemektedir. Türkçede en sık başvurulan söz yapım yolu ekleme olsa da eklemeden başka birleştirme, kısaltma, başharfleştirme, tür değiştirme, ikileme, kırpma, ödünçleme, yerlileştirme, örnekseme, uydurma-yeni öge gibi yöntemlerle yeni sözlerin oluşturulduğu görülmektedir. Dolayısıyla Türkçede söz yapım yollarının tam anlamıyla irdelenebilmesi için tüm yöntemlerin değerlendirmede dikkate alınması gerekmektedir. Yazı dilinin söz varlığına sözcük kazandırma yollarından biri de halk ağzından derleme çalışmasıdır. Türkçe Sözlük’e bu yolla alınmış sözlükbirimler bulunmaktadır. Çalışmamızda TDK Türkçe Sözlük’teki A maddesi altında yer alan halk ağzından alınmış sözlükbirimler, Türkçedeki söz yapım yolları bakımından değerlendirilecektir. Halk ağzından alınmış sözcüklerde söz yapım yollarının ortaya konulması, Türkçede yazı dili-ağız ilişkisinin değerlendirilmesinde araştırmacılara fayda sağlayacaktır.

References

  • Akalın, Ş. H. (2014a). Türkçede Söz Yapımı Yolları ve Sözlükselleşme. XI. Milli Türkoloji Kongresi Bildirileri içinde (C. 1, ss. 831-841).
  • Akalın, Ş. H. (2014b). Türkçede Eksiltili Yapıdan Sözlükselleşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 31(2), 13-29.
  • Akalın, Ş. H. (2017). Türkçede Söz Oluşum Yollarından Biri: Güncelleme. Akademik Ağamusa Axundov'un 85. İlliyine Hasr Olunmuş "Ağamusa Axundov ve Azerbaycan Filologiyası" Beynelhalq Elmi Konferansın Materialları V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri içinde (ss. 19-23).
  • Aksan, D. (1980). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim 3). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Alibekiroğlu, S. (2017). Türkçede Takısız Ad Tamlaması Şeklindeki Birleşik Sözcükler. Teke: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(1), 184-195.
  • Alibekiroğlu, S. (2019). Türkçede Sözcük Yapımı. Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin Grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Bauer, L. (1983). English Word Formation (I. Plag, Haz.). Cambridge University Press.
  • Bauer, L. (2003). Morphological Productivity. Cambridge University Press.
  • Eker, S. (2015). Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Ercilasun, A. B. (1984). Dilde Birlik. İstanbul: Cönk Yayınevi.
  • Erenoğlu, D. (2006). Dilde Örnekseyerek Türetme ve Türkçedeki Örnekleri. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 6(2), 311-315.
  • Ergin, M. (2013). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınevi.
  • Hacıeminoğlu, N. (2015). Türkçenin Karanlık Günleri. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı.
  • Hengirmen, M. ve Berdigar, Y. (2009). Dilbilgisi ve Dilbilim Terimleri Sözlüğü. Engin Yayınevi.
  • İmer, K., Kocaman, A., Özsoy, S. A. (2013). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  • Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dilbilgisi. Akçağ Yayınevi.
  • Karaağaç, G. (2013). Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Korkmaz, Z. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Levi, J. N. (1978). The Syntax and Semantics of Complex Nominals. New York: Academic Press.
  • Lieber, R. (1992). Deconstructing Morphology. Chicago and London: University of Chicago Press.
  • Lieber, R. (2005). English Word-Formation Process. P. Štekauer ve R. Lieber, (Ed.), Handbook of word-formation içinde (ss. 375-422). Springer Science & Business Media.
  • Marchand, H. (1969). The categories and types of present-day English word-formation. München: Verlag C. H. Beck.
  • Menz, A, (2004). “Türkiye Türkçesinin Ağızlarında Yakıştırma (Örnekseme) Yoluyla Oluşan Biçimbirimsel Özellikler. V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri içinde (C. 2, ss. 2113-2118).
  • Pei, M. ve Gaynor, F. (1954). Dictionary of Linguistics. Rowman & Littlefield.
  • Sarı, İ. (2016). Türkiye Türkçesindeki Birleşik Sözcüklerin Merkezlilik Odağında Sınıflandırılması. Dil Araştırmaları, (18), 199-217.
  • Tekin, T. (1972). Türk Dilbilimi ve Yeni Kelimeler. Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(2). Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  • Trask, R. L. (1993). A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics. London: Routledge.
  • Türk Dil Kurumu. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

On the Word-Formation Methods of “hlk.” Labelled Lexemes in the TDK Turkish Dictionary: Example of Headword A.

Year 2021, Issue: 35, 21 - 38, 10.12.2021
https://doi.org/10.20427/turkiyat.841259

Abstract

Focusing on affixation while evaluating the ways of word formation in Turkish, hinders the extensive evaluation of the ways of word formation. Although affixation is the most applied way of word formation in Turkish, it is observed that new words are also formed with methods such as compounding, abbreviating, initialism, conversion, duplication, clipping, borrowing, nativisation, coinage and neologism other than affixation. Thus, attention should be paid to all the methods during the evaluation in order to fully analyze the ways of word formation in Turkish. This study will evaluate the lexemes taken from the colloquial speech at Article A in the Turkish Dictionary of the Turkish Language Association in terms of ways of word formation in Turkish. Considering the written language-colloquial speech relationship of Turkish, revealing the methods used for word formations in lexemes taken from the colloquial speech will benefit researchers in seeing the effect of the differences resulting from the written language-colloquial speech relationship in Turkish on the grammatical processes and the formation of new meanings.

References

  • Akalın, Ş. H. (2014a). Türkçede Söz Yapımı Yolları ve Sözlükselleşme. XI. Milli Türkoloji Kongresi Bildirileri içinde (C. 1, ss. 831-841).
  • Akalın, Ş. H. (2014b). Türkçede Eksiltili Yapıdan Sözlükselleşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 31(2), 13-29.
  • Akalın, Ş. H. (2017). Türkçede Söz Oluşum Yollarından Biri: Güncelleme. Akademik Ağamusa Axundov'un 85. İlliyine Hasr Olunmuş "Ağamusa Axundov ve Azerbaycan Filologiyası" Beynelhalq Elmi Konferansın Materialları V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri içinde (ss. 19-23).
  • Aksan, D. (1980). Her Yönüyle Dil (Ana Çizgileriyle Dilbilim 3). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Alibekiroğlu, S. (2017). Türkçede Takısız Ad Tamlaması Şeklindeki Birleşik Sözcükler. Teke: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(1), 184-195.
  • Alibekiroğlu, S. (2019). Türkçede Sözcük Yapımı. Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Banguoğlu, T. (2015). Türkçenin Grameri. Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Bauer, L. (1983). English Word Formation (I. Plag, Haz.). Cambridge University Press.
  • Bauer, L. (2003). Morphological Productivity. Cambridge University Press.
  • Eker, S. (2015). Çağdaş Türk Dili. Ankara: Grafiker Yayınları.
  • Ercilasun, A. B. (1984). Dilde Birlik. İstanbul: Cönk Yayınevi.
  • Erenoğlu, D. (2006). Dilde Örnekseyerek Türetme ve Türkçedeki Örnekleri. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 6(2), 311-315.
  • Ergin, M. (2013). Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Bayrak Yayınevi.
  • Hacıeminoğlu, N. (2015). Türkçenin Karanlık Günleri. İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı.
  • Hengirmen, M. ve Berdigar, Y. (2009). Dilbilgisi ve Dilbilim Terimleri Sözlüğü. Engin Yayınevi.
  • İmer, K., Kocaman, A., Özsoy, S. A. (2013). Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  • Karaağaç, G. (2012). Türkçenin Dilbilgisi. Akçağ Yayınevi.
  • Karaağaç, G. (2013). Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Korkmaz, Z. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri Şekil Bilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Levi, J. N. (1978). The Syntax and Semantics of Complex Nominals. New York: Academic Press.
  • Lieber, R. (1992). Deconstructing Morphology. Chicago and London: University of Chicago Press.
  • Lieber, R. (2005). English Word-Formation Process. P. Štekauer ve R. Lieber, (Ed.), Handbook of word-formation içinde (ss. 375-422). Springer Science & Business Media.
  • Marchand, H. (1969). The categories and types of present-day English word-formation. München: Verlag C. H. Beck.
  • Menz, A, (2004). “Türkiye Türkçesinin Ağızlarında Yakıştırma (Örnekseme) Yoluyla Oluşan Biçimbirimsel Özellikler. V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri içinde (C. 2, ss. 2113-2118).
  • Pei, M. ve Gaynor, F. (1954). Dictionary of Linguistics. Rowman & Littlefield.
  • Sarı, İ. (2016). Türkiye Türkçesindeki Birleşik Sözcüklerin Merkezlilik Odağında Sınıflandırılması. Dil Araştırmaları, (18), 199-217.
  • Tekin, T. (1972). Türk Dilbilimi ve Yeni Kelimeler. Hacettepe Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(2). Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
  • Trask, R. L. (1993). A Dictionary of Grammatical Terms in Linguistics. London: Routledge.
  • Türk Dil Kurumu. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
There are 30 citations in total.

Details

Primary Language Turkish
Journal Section Makaleler
Authors

Mustafa Samet Kumanlı 0000-0001-8262-8384

Publication Date December 10, 2021
Submission Date December 15, 2020
Published in Issue Year 2021 Issue: 35

Cite

APA Kumanlı, M. S. (2021). TDK Türkçe Sözlük’te “hlk.” Etiketli Sözlükbirimlerin Söz Yapım Yollarının İncelenmesi: A Maddebaşı Örneği. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD)(35), 21-38. https://doi.org/10.20427/turkiyat.841259

Hacettepe University Turkish Studies Institute 06532 Beytepe / Ankara
Phone: +90 312 297 67 71 or +90 312 297 67 72
Fax: +90 0312 297 71 71

Hacettepe University Journal of Turkish Studies (HUTAD)
Phone: +90 312 297 71 82
hutad@hacettepe.edu.tr