KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI

İ. Gülsel Sev

doi:10.12992/TURUK188

KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI

Öz

Gösterme edatları, bir şeyi, bir kimseyi işaret etmek için kullanılan gösterme işleviyle birlikte kuvvetlendirme işlevine de sahip edatlardır. Bu makalede Karahanlı dönemi eserlerinde görülen munu gösterme edatı üzerinde durulmuş, bunun için devrin önemli eseri Kutadgu Bilig’deki munu’lu beyitler ve günümüz Türkçesindeki karşılıkları inceleme malzemesini oluşturmuştur. Tarihî lehçelerde rastlanmayan munu edatı Karahanlı döneminin diğer eserlerinde teklik işaret zamirinin yükleme hâli ekli biçimi olan munı ile karıştırılmıştır. DLT’de ‘işte bu, bu, bunu’ manaları verilerek ķanu (hangi) ve ķanı (nerede)’ya cevap olarak alınan munu, TİKT’de ‘şüphesiz, mutlaka, işte bunu, bunu’ anlamlarında kullanılmıştır. ‘işte, işte bu’ anlamlarıyla KB’deki kullanım sıklığı dikkat çeken munu’nun eserde aynı manaya gelen munuķı, unu, uş unu, uş munu biçimleriyle de karşılaşılmıştır. Çalışmada Karahanlı dönemine özellikle KB’ye özgü olduğu anlaşılan munu edatının Köktürkçedeki ķañu sözcüğünün /n/ sesli biçimi olan ķanu sözcüğüne bulaşma (contamination) ile oluştuğu fikri işlenmiş, edatın bünyesinde ‘işte’ gösterme edatını işaret eden bu teklik işaret zamirinin de bulunduğu ifade edilmiştir. Ayrıca dönem eserlerinde munu ve munı biçimlerinin karıştırılarak kullanılmasının ekin yapısında bir yükleme hâli eki olduğu varsayımı kabul edilmemiş, bunun sadece munı > munu benzeşmesi olabileceği düşüncesi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Karahanlı Dönemi,Kutadgu Bilig,Gösterme Edatı

References

DLT: ATALAY Besim, Divanü Lûgat-it Türk I-IV, TDK yayınları, Ankara 1991-1992.
ERCİLASUN Ahmet B. – AKKOYUNLU Z., Dîvânü Lugâti’t-Türk, TDK Yayınları, Ankara 2014.
EDPT: CLAUSON Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth Century Turkısh, Oxford Yayınları, 1972.
ERGİN Muharrem, Türk Dilbilgisi, Bayrak Yayınları, İstanbul 1988.
EUTG: ERASLAN Kemal, Eski Uygur Türkçesi Grameri, TDK Yayınları, Ankara 2012.
KARAAĞAÇ Günay, Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara 2013.
KB: ARAT Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig I (Metin), TDK Yayınları, Ankara 1991.
ARAT Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig II (Çeviri), TTK Yayınları, Ankara 1998.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

İ. Gülsel Sev ^*
Türkiye

Publication Date

June 30, 2015

Submission Date

July 1, 2015

Acceptance Date

May 1, 2018

Published in Issue

Year 2015 Volume: 1 Number: 5

DOI

https://doi.org/10.12992/TURUK188

IZ

https://izlik.org/JA26PX74XB

Cite

RIS / Bibtex

APA

Sev, İ. G. (2015). KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(5), 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188

AMA

1.Sev İG. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2015;1(5):24-36. doi:10.12992/TURUK188

Chicago

Sev, İ. Gülsel. 2015. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 (5): 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188.

EndNote

Sev İG (June 1, 2015) KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 5 24–36.

IEEE

[1]İ. G. Sev, “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”, TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, vol. 1, no. 5, pp. 24–36, June 2015, doi: 10.12992/TURUK188.

ISNAD

Sev, İ. Gülsel. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/5 (June 1, 2015): 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188.

JAMA

1.Sev İG. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2015;1:24–36.

MLA

Sev, İ. Gülsel. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, vol. 1, no. 5, June 2015, pp. 24-36, doi:10.12992/TURUK188.

Vancouver

1.İ. Gülsel Sev. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2015 Jun. 1;1(5):24-36. doi:10.12992/TURUK188