KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI

İ. Gülsel Sev

doi:10.12992/TURUK188

KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI

Öz

Gösterme edatları, bir şeyi, bir kimseyi işaret etmek için kullanılan gösterme işleviyle birlikte kuvvetlendirme işlevine de sahip edatlardır. Bu makalede Karahanlı dönemi eserlerinde görülen munu gösterme edatı üzerinde durulmuş, bunun için devrin önemli eseri Kutadgu Bilig’deki munu’lu beyitler ve günümüz Türkçesindeki karşılıkları inceleme malzemesini oluşturmuştur. Tarihî lehçelerde rastlanmayan munu edatı Karahanlı döneminin diğer eserlerinde teklik işaret zamirinin yükleme hâli ekli biçimi olan munı ile karıştırılmıştır. DLT’de ‘işte bu, bu, bunu’ manaları verilerek ķanu (hangi) ve ķanı (nerede)’ya cevap olarak alınan munu, TİKT’de ‘şüphesiz, mutlaka, işte bunu, bunu’ anlamlarında kullanılmıştır. ‘işte, işte bu’ anlamlarıyla KB’deki kullanım sıklığı dikkat çeken munu’nun eserde aynı manaya gelen munuķı, unu, uş unu, uş munu biçimleriyle de karşılaşılmıştır. Çalışmada Karahanlı dönemine özellikle KB’ye özgü olduğu anlaşılan munu edatının Köktürkçedeki ķañu sözcüğünün /n/ sesli biçimi olan ķanu sözcüğüne bulaşma (contamination) ile oluştuğu fikri işlenmiş, edatın bünyesinde ‘işte’ gösterme edatını işaret eden bu teklik işaret zamirinin de bulunduğu ifade edilmiştir. Ayrıca dönem eserlerinde munu ve munı biçimlerinin karıştırılarak kullanılmasının ekin yapısında bir yükleme hâli eki olduğu varsayımı kabul edilmemiş, bunun sadece munı > munu benzeşmesi olabileceği düşüncesi üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Karahanlı Dönemi,Kutadgu Bilig,Gösterme Edatı

Kaynakça

DLT: ATALAY Besim, Divanü Lûgat-it Türk I-IV, TDK yayınları, Ankara 1991-1992.
ERCİLASUN Ahmet B. – AKKOYUNLU Z., Dîvânü Lugâti’t-Türk, TDK Yayınları, Ankara 2014.
EDPT: CLAUSON Sir Gerard, An Etymological Dictionary of Pre-thirteenth Century Turkısh, Oxford Yayınları, 1972.
ERGİN Muharrem, Türk Dilbilgisi, Bayrak Yayınları, İstanbul 1988.
EUTG: ERASLAN Kemal, Eski Uygur Türkçesi Grameri, TDK Yayınları, Ankara 2012.
KARAAĞAÇ Günay, Dil Bilimi Terimleri Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara 2013.
KB: ARAT Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig I (Metin), TDK Yayınları, Ankara 1991.
ARAT Reşit Rahmeti, Kutadgu Bilig II (Çeviri), TTK Yayınları, Ankara 1998.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İ. Gülsel Sev ^*
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2015

Gönderilme Tarihi

1 Temmuz 2015

Kabul Tarihi

1 Mayıs 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2015 Cilt: 1 Sayı: 5

DOI

https://doi.org/10.12992/TURUK188

IZ

https://izlik.org/JA26PX74XB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sev, İ. G. (2015). KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(5), 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188

AMA

1.Sev İG. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2015;1(5):24-36. doi:10.12992/TURUK188

Chicago

Sev, İ. Gülsel. 2015. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 (5): 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188.

EndNote

Sev İG (01 Haziran 2015) KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 5 24–36.

IEEE

[1]İ. G. Sev, “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”, TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 5, ss. 24–36, Haz. 2015, doi: 10.12992/TURUK188.

ISNAD

Sev, İ. Gülsel. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/5 (01 Haziran 2015): 24-36. https://doi.org/10.12992/TURUK188.

JAMA

1.Sev İG. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2015;1:24–36.

MLA

Sev, İ. Gülsel. “KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, c. 1, sy 5, Haziran 2015, ss. 24-36, doi:10.12992/TURUK188.

Vancouver

1.İ. Gülsel Sev. KUTADGU BİLİG’DE MUNU GÖSTERME EDATI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 01 Haziran 2015;1(5):24-36. doi:10.12992/TURUK188