SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI

Bayram Çetinkaya

SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI

Öz

Duygular, insanların çevresiyle olan ilişkilerinde belirleyici ve yönlendirici bir role sahiptir. İnsanın zorluk ve tehlikeler karşısında hayatını sürdürebilmesi, huzurlu bir şekilde hayata tutunabilmesi; başka insanlarla düzenli ilişkiler kurabilmesinde duygular etkili olmaktadır.

Bir uyarıcının ortaya çıkması ve bu uyarıcının bilişsel olarak değerlendirilmesi ile başlayan duygulanma sürecine bedendeki değişim ve hareketliliklerin katılımı yaşanılan duyguyu somut bir şekilde ortaya koyabilmektedir. Duygulanma sürecinin öncesi ve sonrası karşılaştırıldığında bizler, bir insanın duygulandığını, hangi duygu içerisinde bulunduğunu bu bedendeki değişim ve hareketlerden anlamaktayız.

Türkçede duyguların adlandırılmasında bedenin yeri ve önemini belirlemeye yönelik olarak yaptığımız bu çalışmada söz varlığımızdaki korku, öfke, mutluluk ve üzüntü ile ilgili sözlük maddeleri üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bunun için Türk Dil Kurumunun hazırladığı Türkçe Sözlük (2011) ve Ömer Asım Aksoy’un Deyimler Sözlüğü (1993) adlı eserleri esas alınmıştır. Soyut ve birden çok bileşenden oluşan duyguların dilde karşılanmasında duyguların dışarıdan somut bir şekilde gözlemlenebilen hareketlenmelerin ve değişimlerin etkili olduğu görülmüştür. Ayrıca vücut iç salgılarına bağlı olarak özellikle duygulanan kişinin daha iyi gözlemleyebildiği iç organlardaki hareketlenmelerin de duygu adlandırmalarında görev aldığı belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

duygu,beden,ad aktarması,deyim aktarması,somutlaştırma

References

AKSAN Doğan (1987). Anlambilimi ve Türk Anlambilimi-Ana Çizgileriyle-. 3. Baskı, Ankara:Ankara Üniversitesi DTCF Yay.
AKSOY Ömer Asım (1993). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü I,II. 7. Baskı, İstanbul:İnkılap Kitabevi.
APRESJAN Juri D. ve APRESJAN V.J. (2000). “Metaphor in the Semantic Representation of Emotions”, Systematic Lexicography. J. Apresjan (Ed.) New York:Oxford University Press. 203-214.
BERRYMAN Julia vd. (2002). Psychology and You. Leicester:Blackwell Publishing.
CARLSON Neil R. (1998). Discovering Psychology. Massachusetts:Allyn and Bacon Inc.
CROFT William ve CRUSE D.A. (2004). Cognitive Linguistics. Cambridge:Cambridge University Press.
CROOKS Robert ve STEIN J. (1991). Psychology: Science Behaviour and Life. 2. Baskı, Fort Worth.
ÇETİNKAYA Bayram. (2006). Türkiye Türkçesinde Mutluluk ve Üzüntü Göstergeleri, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

DAVIS Stephen F. ve PALLADINO J. H. (1996). Psychology. 2. Baskı, New Jersey:Prentice Hall Inc.
Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi I,II. (1998). Çev. B. Atalay, 4. Baskı, Ankara: TDK Yay.
Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi III,IV.(1999). Çev. B. Atalay, 4. Baskı, Ankara:TDK Yay.
EKMAN Paul (1993). “Facial Expression and Emotion”, American Psychologist. 48, 4:384-392.
ERGİN Muharrem (1994). Orhun Abideleri. 17. Baskı, İstanbul:Boğaziçi Yay.
FRIJDA Nico H. (1986). The Emotions. New York:Cambridge University Press.
HARRIS, Paul (1989). Children and Emotion:The Development of Psychological Understanding. Oxford:Blackwell.
IZARD Carroll E. (1977). Human Emotions, 2. Baskı, New York:Plenum Press
IZARD Carroll E. (1991). The Psychology of Emotions, 2. Baskı, New York:Plenum Press
KÖVECSES Zoltán (2000). Metaphor and Emotion. Cambridge: Cambridge University Press.
KÖVECSES Zoltán (2002). Metaphor: A practical Introduction. New York:Oxford University Press.
KÖVECSES Zoltán (2005). Metaphor in culture:universality and variation, Cambridge:Cambridge University Press.
Kutadgu Bilig I Metin (1991). Haz. R.R. Arat, 3. Baskı, Ankara: TDK Yay.
LAKOFF George, JOHNSON Mark (2003). Metaphors we live by. Chicago: University of Chicago Press.
LAZARUS Richard (1991). Emotion and Adaptation. New York:Oxford University Press.
ORTONY Andrew, TURNER T. J. (1990). “What’s basic about basic emotions?”, Psychological Review. 97,3:315-331.
ÖNLER Zafer (2007). “Eski Türkçeden Günümüze köŋül >gönül Kelimesinin Kullanımı”, IV. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I 24-29 Eylül 2000, ss. 1297-1308. Ankara:TDK Yay.
SHAVER Philip vd. (2001). “Emotion Knowledge: Further Exploration of A Prototype Approach”, Emotion in Social Psychology: Essential Readings. W. G. Parrott (Ed) ss.26-56.
ŞERİFOĞLU Yasin (2013). “Türkiye Türkçesi ile Kırgız Türkçesi’ndeki Deyimlerin Anlam Ağından Hareketle Sevinmek - Mutluluk İlişkisi”, Türk Dünyası Araştırmaları. S. 207: 321-334.
Türkçe Sözlük (2011). 11. Baskı, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Tarama Sözlüğü I-VIII (1963-1972). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
WIERZBICKA Anna (1995). “Emotion and Facial Expression: A Semantic Perspective”, Culture and Psychology. 1:227-258.
YU Ning (2001). “What does our face mean to us?”, Pragmatics & Cognition. 9,1:1-36.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

Research Article

Authors

Bayram Çetinkaya ^*

Publication Date

April 16, 2017

Submission Date

January 11, 2017

Acceptance Date

March 25, 2017

Published in Issue

Year 2017 Volume: 1 Number: 9

IZ

https://izlik.org/JA56MG57SH

Cite

RIS / Bibtex

APA

Çetinkaya, B. (2017). SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(9), 165-184. https://izlik.org/JA56MG57SH

AMA

1.Çetinkaya B. SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2017;1(9):165-184. https://izlik.org/JA56MG57SH

Chicago

Çetinkaya, Bayram. 2017. “SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 (9): 165-84. https://izlik.org/JA56MG57SH.

EndNote

Çetinkaya B (April 1, 2017) SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1 9 165–184.

IEEE

[1]B. Çetinkaya, “SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI”, TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, vol. 1, no. 9, pp. 165–184, Apr. 2017, [Online]. Available: https://izlik.org/JA56MG57SH

ISNAD

Çetinkaya, Bayram. “SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi 1/9 (April 1, 2017): 165-184. https://izlik.org/JA56MG57SH.

JAMA

1.Çetinkaya B. SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi. 2017;1:165–184.

MLA

Çetinkaya, Bayram. “SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI”. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat Ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, vol. 1, no. 9, Apr. 2017, pp. 165-84, https://izlik.org/JA56MG57SH.

Vancouver

1.Bayram Çetinkaya. SÖZ VARLIĞIMIZDA BEDENE DAYALI DUYGU ADLANDIRMALARI. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi [Internet]. 2017 Apr. 1;1(9):165-84. Available from: https://izlik.org/JA56MG57SH