KRONİK HASTALIĞI OLAN ÇOCUKLARDA İLAÇ YÖNETİMİ, TEDAVİYE UYUM VE PSİKOSOSYAL TAKİP: BİR DERLEME ÇALIŞMASI

Abstract

Kronik hastalıklar, çocukluk döneminde biyolojik, psikososyal ve akademik yaşamı olumsuz yönde etkileyen önemli bir sağlık problemidir. Özellikle ilaç yönetimi, tedaviye uyum, aile ve bakıcı desteği gibi faktörler hastalığın seyrini ve çocuğun yaşam kalitesini doğrudan etkilemektedir. Ulusal ve uluslararası literatür taranarak kronik hastalıklarda çocuk, aile ve sağlık profesyonellerinin rolü; ilaç yönetimi ilkeleri, tedaviye uyum; teknolojik araçların kullanımı ve psikososyal etmenler bütüncül bir çerçevede ele alınmıştır. Kronik hastalığı olan çocuklarda ilaç yönetiminin, gelişim dönemlerine özgü tepkiler, psikososyal stres faktörleri, tedaviye uyum düzeyi ve aile desteğiyle yakından ilişkilidir. Ayrıca teknolojik destekli uygulamaların (ilaç hatırlatma, uzaktan izlem) tedaviye uyumu artırdığı; nadir hastalıklar ve kültürel farklılıkların tedaviye erişimi etkilediği belirlenmiştir. Kronik hastalığa sahip çocuklarda etkili ilaç yönetimi ve bakım süreci, yalnızca tıbbi değil aynı zamanda psikososyal ve teknolojik desteklerle bütüncül şekilde yürütülmelidir. Ailelerin sürece aktif katılımı, sağlık profesyonellerinin eğitimi ve bireysel izlem planlarının geliştirilmesi tedaviye uyumu artırmakta ve çocukların yaşam kalitesini yükseltmektedir. Bu çalışma derleme türünde tasarlanmış olup, kronik hastalığa sahip çocukların ilaç yönetimi ve tedavi süreçleri çok boyutlu bir yaklaşımla değerlendirilmiştir

Keywords

• Pediatri
• Kronik çocuk hastalıkları
• İlaç yönetimi
• Tedaviye uyum
• Psikososyal destek

References

1. 1. Aydemir T, Çetin Ş. Kronik hastalıklar ve psikososyal bakım. Journal of Anatolian Medical Resear- ch. 2019;4(3):109-115.
2. 2. Akdemir N. Kronik hastalıklar ve sorunları. In: Akdemir N, Birol L, eds. İç Hastalıkları ve Hemşire- lik Bakımı. Ankara: Sistem Ofset; 2011:193-200.
3. 3. Alay GK. Kronik hastalıkların çocuk ve aile üzerine etkileri. Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimle- ri Fakültesi Dergisi. 2023;2(1):40-50.
4. 4. Türkmen E. Kronik hastalıklar ve önemi. In: Durna Z, ed. Kronik Hastalıklar ve Bakım. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2012.
5. 5. İnal-Emiroğlu FN, Akay AP. Kronik hastalıklar, hastaneye yatış ve çocuk. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2008;22(2):99-105.
6. 6. Quach LL, John RM. Psychosocial impact of growing up with food allergies. J Nurse Pract. 2018;14(6):477-483.
7. 7. Çakır G, Altay N. Kronik hastalığı olan çocukların bakımında okul hemşiresinin görev ve sorumlulukları. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2021;14(1):55-61. doi:10.46483/deuhfed.730452
8. 8. Gürbüz F, Geçkil E. Effects on the child and the family of chronic disease and nursing approaches. Cumhuriyet Nursing Journal. 2023;7(1):32-38.

9. 9. Akkoyun S, Taş Arslan F. Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli’ne göre kronik böbrek yetmezliği olan çocuk hastanın değerlendirmesi: olgu sunumu. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;1(1):78-93.
10. 10. Arıcan P, Yalçın H, Demir Ş, Ünlü M, Bezgin Ö, Çavuşoğlu D, et al. Kronik nörolojik hastalıklı ço- cuk sahibi olan annelerin ruhsal belirti düzeylerinin ve baş edebilme becerilerinin incelenmesi. İzmir Katip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;2(2):7-11.
11. 11. Bolat EY. Süreğen hastalığı olan çocuklar ve hastane okulları. Milli Eğitim. 2018;47(218):163-185.
12. 12. Kahraman M. İlkokula giden çocuklarda kronik hastalık görülme sıklığı ve öğretmenlerin yaklaşım- larının belirlenmesi [Yüksek lisans tezi]. Şanlıurfa: Harran Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Hemşirelik Ana Bilim Dalı; 2019.
13. 13. Schoo C, Azhar Y, Mughal S, Rout P. Grief and prolonged grief disorder. In: StatPearls. Treasure Island, FL: StatPearls Publishing; 2025.
14. 14. Törüner EK, Büyükgönenç L. Çocuk Sağlığı: Temel Hemşirelik Yaklaşımları. 1. baskı. Ankara: No- bel Tıp; 2017.
15. 15. Çavuşoğlu H. Çocuk Sağlığı Hemşireliği. 13. baskı. Ankara: Sistem Ofset Basımevi; 2022.
16. 16. Erikson HE. Childhood and Society. New York: Norton & Company Inc; 1993.
17. 17. Hockenberry MJ, Wilson D. Essential of Pediatric Nursing. 9th ed. USA: Elsevier Mosby; 2013:554- 558.
18. 18. Akbaş E, Yiğitoğlu G. Adölesan Dönemde Psikososyal Sorunlar. OPUS International Journal of Society Researches, 2021;18(43):7277-7299.
19. 19. Köseoğlu N, Enç N. Kronik kalp yetersizliği olan bireylerde ilaç uyumuna engel olan faktörlerin incelenmesi. J Cardiovasc Nurs. 2016;7(14):162-168.
20. 20. World Health Organization (WHO). The Use of Essential Drugs (TRS 770). WHO Technical Report Series No. 770. Geneva: World Health Organization; 1987. Available at: https://iris.who.int/bitstre- am/handle/10665/37841/WHO_TRS_770.pdf?sequence=1
21. 21. Çetinkaya Ş, Tengir T. Pediatri hemşireliğinde ilaç yönetimi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimle- ri Dergisi. 2006;9(1):86-97.
22. 22. Özyazıcıoğlu N, Aydın Aİ, Sürenler S, et al. Evaluation of students’ knowledge about paediatric do- sage calculations. Nurse Educ Pract. 2018;28:34-39. doi:10.1016/j.nepr.2017.09.013
23. 23. McKinney ES, Ashwill JW, Murray SS, et al. Maternal and Child Nursing. Philadelphia, PA: W.B. Saunders Company; 2000:991-1000.
24. 24. Potter PA, Perry AG, Stockert PA, Hall A. Potter & Perry’s Essentials of Nursing Practice, Sae, E Book. St. Louis, MO: Elsevier Health Sciences; 2021.
25. 25. Akkuş SY. Kronik hastalığı olan çocukların davranışlarının ve yaşam kalitelerinin incelenmesi. Tur- kish Journal of Pediatric Disease. 2020;14:129-135.
26. 26. Aydın Engin E, Yıldırım F, Purutçuoğlu E. Kronik hastalıklı çocukların psikososyal sorunları: Pedi- atrik sosyal hizmet müdahalelerine odaklanan bir inceleme. Güncel Pediatri Dergisi. 2021;19(2):271- 279. doi:10.4274/jcp.2021.0033
27. 27. Huurre TM, Aro HM. Long-term psychosocial effects of persistent chronic illness: A follow-up study of Finnish adolescents aged 16 to 32 years. Eur Child Adolesc Psychiatry. 2002;11(2):85-91. doi:10.1007/s007870200015
28. 28. Pradhan PV, Shah H, Rao P, Ashturkar D, Ghaisas P. Psychopathology and self-esteem in chronic illness. Indian J Pediatr. 2003;70(2):135-138. doi:10.1007/BF02723739
29. 29. Çavuşoğlu H. Pediatri kliniklerinde aile merkezli bakımda yaşanan sorunlar ve yeni yaklaşımlar. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2018;10(4):344-353.
30. 30. Kumsar AK, Yılmaz FT. Kronik hastalıklarda yaşam kalitesine genel bakış. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2014;2(2):62-70.
31. 31. Atagün Mİ, Balaban ÖD, Atagün Z, Elagöz M, Özpolat AY. Kronik hastalıklarda bakım veren yükü. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2011;3(3):513-552.
32. 32. Yeşil T, Çetinkaya Uslusoy E, Korkmaz M. Kronik hastalığı olanlara bakım verenlerin bakım yükü ve yaşam kalitesinin incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016;5(4):54- 66.
33. 33. Hançerlioğlu S, Toygar İ, Çıray N, et al. The effect of family support and family conf- lict on treatment compliance in type 2 diabetes. Prog Health Sci. 2020;10:48-54. doi:10.5604/01.3001.0014.6588 34. Özkan S, Kocaman G, Öztürk C. Çocuklarda ilaç uygulama hatalarının önlenmesine yönelik yöntemlerin etkinliği. Türk Pediatri Arşivi. 2013;48(4):299-302.
34. 35. Özdemir M, Yılmaz E, Kurt A. Kronik hastalığı olan çocukların tedavisinde multidisipliner ekip çalışmasının önemi. Sağlık ve Toplum. 2020;30(4):45-52.
35. 36. Gordon M, Campbell M, Burns S. Pediatric medication safety: Collaborative care in chronic illness. J Pediatr Nurs. 2021;58:27-34. doi:10.1016/j.pedn.2020.12.005
36. 37. Shah SS, Hall M, Goodman DM, Jain S, Sharma V, Finkelstein JA. Off-label drug use in hospitalized children. Arch Pediatr Adolesc Med. 2018;162(9):847-854.
37. 38. American Academy of Pediatrics. The role of the pediatrician in the chronic disease management of children. Pediatrics. 2014;133(4):e1045-e1053.
38. 39. Berkman A. Çocuklarda kronik hastalıklar: Tedavi ve izlem. Pediatri ve Aile Sağlığı. 2022;5(4):232- 237.
39. 40. Thompson JM, Harris J. Interdisciplinary collaboration in the management of pediatric chronic dise- ase. J Pediatr. 2016;168(2):265-272.
40. 41. Sayın T, Aksoy N. Aile hekimi-çocuk hemşiresi iş birliğinin çocuk sağlığına etkisi. Birinci Basamak Sağlık Hizmetleri Dergisi. 2021;6(2):102-110.
41. 42. Smith J, Thompson R. Chronic disease management in children: A comprehensive guide to monito- ring and treatment adherence. J Pediatr Health. 2021;45(2):101-120.
42. 43. Uçar A. Kronik hastalıkları olan çocuklarda ilaç yönetimi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2019;19(1):112-118.
43. 44. Aydın E. Kronik hastalıkların çocuklarda tedavi yöntemleri. Çocuk Sağlığı Dergisi. 2021;33(2):89- 94.
44. 45. Kim H, Lee J, Park S. Mobile health applications and medication adherence in pediatric patients. J Pediatr Health Care. 2019;14(2):65-72.
45. 46. Holtz BE, Murray KM, Hershey DD, et al. Patient adherence to a mobile phone-based heart fai- lure telemonitoring program: A mixed methods study. JMIR Mhealth Uhealth. 2021;9(4):e23403. doi:10.2196/23403
46. 47. Yılmaz A. İlaç takibi ve hatırlatma uygulamaları: Çocuk hastalar üzerine bir değerlendirme. J Health Inform. 2021;18(4):91-98.
47. 48. Smith R, Brown A. Telemedicine in pediatric chronic disease management. J Telemed Telecare. 2020;26(3):159-165.
48. 49. Akıncı AC, Bülbül T. Evde sağlık hizmetlerinde tele-sağlık uygulamaları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;9(2):125-132.
49. 50. Cox ED, Carayon P, Hansen KW, Rajamanickam V, Brown RL. Parent engagement in teleme- dicine for pediatric chronic conditions. Telemed J E Health. 2018;24(3):205-212. doi:10.1089/ tmj.2017.0075
50. 51. Gül M. Tele sağlık ve uzaktan izleme uygulamalarının kronik hastalıklar üzerindeki etkileri. Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;40(2):124-130.
51. 52. Top M, Özkan S. Elektronik sağlık kayıtlarının klinik karar verme sürecine etkisi: Sistematik derle- me. Sağlık Yönetimi Araştırmaları Dergisi. 2022;10(4):105-113.
52. 53. Ersoy A, Yıldız N. Pediatrik hastalarda sağlık bilgi sistemlerinin etkinliği: Hemşirelik bakımı pers- pektifi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Dergisi. 2021;5(2):45-52.
53. 54. Yılmaz A, Karakoç T. Mobil sağlık uygulamalarının çocuk hastalarda ilaç takibi üzerindeki etkisi. Türkiye Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2023;11(1):21-28.
54. 55. Erdoğan S, Öztürk N. Kronik hastalığı olan çocuklarda psikolojik etkiler ve müdahale yöntemleri. Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi. 2020;38(4):201-210.
55. 56. Kara A, Çolak M. Sosyal destek ve okul yaşamı düzenlemelerinin kronik hastalığı olan çocuklar üze- rindeki etkisi. Çocuk ve Gençlik Psikolojisi Dergisi. 2022;29(3):175-184.
56. Yazının geliş tarihi: 29.12.2025 Toros Üniversitesi Sağlık Araştırmaları Dergisi Yazının kabul tarihi: 16.02.2026 57. Williams M, Thomas G. Impact of chronic illness on children: Psychological and social aspects. Pe- diatrics Today. 2019;17(4):101-110.
57. 58. Türkkan Z, Güdül Öz H. Kronik hastalığı olan çocukların hemşirelik bakımında ruhsal değerlendir- me. Hemşirelikte Güncel Yaklaşımlar. 2021;13(2):189-197.
58. 59. Uçar T, Çavuşoğlu H. Kronik hastalıklı çocuklarda aile desteği ve hemşirenin sorumlulukları. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Dergisi. 2021;9(1):56-63.
59. 60. Bolat EY. Süreğen hastalığı olan çocuklar ve hastane okulları. Milli Eğitim. 2018;47(218):163-185.
60. 61. Aydın E, Yıldız M. Kronik hastalığı olan çocukların sosyal yaşama katılımı: Hemşirelik yaklaşımla- rı. Çocuk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;8(2):97-105.
61. 62. Güloğlu B, Karaırmak Ö. Sosyal destek algısının psikolojik dayanıklılık üzerindeki etkisi: Kronik hastalığı olan çocuklarda bir inceleme. Türk Psikoloji Yazıları. 2019;22(43):65-74.
62. 63. Kaya S, Yılmaz M. Ekonomik engeller ve ilaç yönetimi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi. 2018;35(2):115-123.
63. 64. Öztürk M, Korkmaz T. Kültürel engellerin ilaç tedavisine etkisi. Tıp Araştırmaları Dergisi. 2019;28(3):159-167.
64. 65. Sönmez S, Güler S. Kültürel engellerin kronik hastalığı olan çocukların tedavisindeki etkisi. Tıp ve Kültür Araştırmaları. 2017;12(1):85-92.
65. 66. Şenol H, Uzun Ş. Kültürel farklılıkların hemşirelik bakımına etkisi: Sistematik derleme. Gülhane Tıp Dergisi. 2018;60(3):213-220.
66. 67. Güler G, Aksoy A. Erişim sorunları ve sağlık hizmetleri. Pediatrik Tıp ve Araştırmalar. 2020;12(1):78-85.
67. 68. Yılmaz A, Kara B. Kırsalda çocuk sağlığına erişim ve hemşirenin rolü. Birinci Basamak Sağlık Hiz- metleri Dergisi. 2021;5(4):210-218.
68. 69. Öztürk H, Arslan A, Yıldırım B. Nadiren görülen hastalıklar ve tedavi yönetimi. Pediatrik Derleme. 2021;40(4):243-250.
69. 70. Özdemir S, Gürsoy A. Nadir hastalıklar alanında hemşirelik bakımının güçlendirilmesi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Dergisi. 2022;9(2):89-96.