Review

Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim

Volume: 12 Number: 3 October 31, 2025
TR EN

Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim

Abstract

Gezegenin insan kaynaklı müdahaleleri sonucu maruz kaldığı küresel ısınmaya bağlı olarak gelişen iklim değişikliği, Dünya Meteoroloji Örgütü’nün verilerine göre, 2024 yılında 1.5 °C küresel artış oranıyla şimdiye kadar kaydedilen en sıcak yıl olarak ilan edilmiştir. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün 2025 verilerine göre ise küresel ortalama sıcaklık, sanayi öncesi döneme (1850-1900) kıyasla yaklaşık 1.55 ± 0.13 °C daha yüksek ölçülmüştür. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, hayvancılık sektörü, yıllık yaklaşık 7.1 gigaton karbondioksit eşdeğeri (CO₂-eq) sera gazı salımı ile toplam insan kaynaklı emisyonların yaklaşık % 14.5’ini oluşturmaktadır. Toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık % 44’ü geviş getiren hayvanlarda gerçekleşen enterik fermantasyon sonucu oluşan metan (CH₄), % 23.3’ü gübre yönetimindeki yetersiz uygulamalardan kaynaklanan CH₄ ve nitröz oksit (N₂O), % 9’u ise yem üretimi ve arazi kullanımına bağlı emisyonlardan oluşmaktadır. Çiftlik hayvanları arasında en yüksek emisyon payı sığırlara (% 62) ait olup, bunu domuzlar (% 14), tavuklar (% 9), mandalar (% 8) ve koyun-keçiler (% 7) izlemektedir. Koyun ve keçilerin etkisinin düşük olmasında, serbest hayvancılık uygulamaları ve doğal mera alanlarına dayalı beslenme sistemi etkili olmaktadır. İklim değişikliği; ısı stresine bağlı verim kayıpları, hayvansal ürünlerin besin kalitesinde azalma, hayvanlarda üreme performansının düşmesi, hayvan refahının olumsuz etkilenmesi, zoonoz hastalıklarda artış ve bu hastalıkların vektörel yayılımına zemin hazırlamaktadır. Aynı zamanda mera kalitesinde bozulma, yem bitkilerinin azalması, ekonomik tarımsal sürdürülebilirliğin ve küresel gıda güvenliğinin tehdit altına girmesi gibi çok yönlü olumsuzluklara yol açmaktadır. İklim değişikliği, hayvansal üretimi olumsuz etkilerken hayvansal üretim kaynaklı sera gazı emisyonları da iklim değişikliğini doğrudan tetiklemekte ve bu döngü, çift yönlü bir nedensellik ilişkisini ortaya çıkarmaktadır. Bu diyalektik ilişki endüstriyel hayvancılık sistemlerinde yapısal dönüşüm ihtiyacını gündeme getirmekte ve ekolojik temelli, doğal üretim modellerine geçişi zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın amacı, iklim değişikliğinin hayvansal üretim üzerindeki etkilerini ve hayvancılık kaynaklı sera gazı emisyonlarının küresel ısınmaya katkısını bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmektir.

Keywords

References

  1. Andrade, H.J., Vega, A., Martínez-Salinas, A., Villanueva, C., Jiménez-Trujillo, J.A., Betanzos-Simon, J.E., Pérez, E., Ibrahim, M., Sepúlveda, L.C.J., 2024. The carbon footprint of livestock farms under conventional management and silvopastoral systems in Jalisco, Chiapas, and Campeche (Mexico). Frontiers in Sustainable Food Systems, 8: 1363994.
  2. Anonymous, 2010. Global Livestock Environmental Assessment Model 2.0. Food and Agriculture Organization of the United Nations, (http://www.fao.org/gleam/results/en), (Erişim Tarihi: 17.06.2025).
  3. Anonymous, 2013. Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Cambridge University Press, (https://www.cambridge.org/core/books/climate-change-2013-the-physical-science-basis/BE9453E5 00DEF3640B383BADDC332C3E), (Erişim Tarihi: 15.05.2025).
  4. Anonymous, 2022. Success or Failure? The Kyoto Protocol’s Troubled Legacy. Foresight, (https://www.climateforesight.eu/articles/success-or-failure-the-kyoto-protocols-troubled-legacy/), (Erişim Tarihi: 17.06.2025).
  5. Anonymous, 2023. Pathways Towards Lower Emissions: A Global Assessment of the Greenhouse Gas Emissions and Mitigation Options from Livestock Agrifood Systems. Rome: Food and Agriculture Organization, (https://www.fao.org/documents/card/ en/c/cc6365en), (Erişim Tarihi: 17.06.2025).
  6. Anonymous, 2024. New Global Climate Actions: Assessments from COP29. United Nations Climate Change, (https://unfccc.int/cop29), (Erişim Tarihi: 17.07.2025).
  7. Anonymous, 2025a. What is Climate Change? Nasa Science, (https://www.science.nasa.gov/climate-change/what-is-climate-change), (Erişim Tarihi: 18.07.2025).
  8. Anonymous, 2025b. World Meteorological Organization (https://wmo.int/), (Erişim Tarihi: 19.06.2025). Anonymous, 2025c. The Paris Agreement. United Nations Climate Change, (https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement), (Erişim tarihi: 15.06.2025).

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Animal Growth and Development, Zootechny (Other)

Journal Section

Review

Publication Date

October 31, 2025

Submission Date

July 28, 2025

Acceptance Date

October 29, 2025

Published in Issue

Year 2025 Volume: 12 Number: 3

APA
İnan, İ., Turan, M., & Bingöl, M. (2025). Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 365-373. https://doi.org/10.19159/tutad.1752901
AMA
1.İnan İ, Turan M, Bingöl M. Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi. 2025;12(3):365-373. doi:10.19159/tutad.1752901
Chicago
İnan, İrfan, Murat Turan, and Mehmet Bingöl. 2025. “Çiftlik Hayvanları Ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim”. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi 12 (3): 365-73. https://doi.org/10.19159/tutad.1752901.
EndNote
İnan İ, Turan M, Bingöl M (October 1, 2025) Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi 12 3 365–373.
IEEE
[1]İ. İnan, M. Turan, and M. Bingöl, “Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim”, Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, vol. 12, no. 3, pp. 365–373, Oct. 2025, doi: 10.19159/tutad.1752901.
ISNAD
İnan, İrfan - Turan, Murat - Bingöl, Mehmet. “Çiftlik Hayvanları Ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim”. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi 12/3 (October 1, 2025): 365-373. https://doi.org/10.19159/tutad.1752901.
JAMA
1.İnan İ, Turan M, Bingöl M. Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi. 2025;12:365–373.
MLA
İnan, İrfan, et al. “Çiftlik Hayvanları Ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim”. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, vol. 12, no. 3, Oct. 2025, pp. 365-73, doi:10.19159/tutad.1752901.
Vancouver
1.İrfan İnan, Murat Turan, Mehmet Bingöl. Çiftlik Hayvanları ve İklim Değişikliği Arasındaki Karşılıklı Etkileşim. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi. 2025 Oct. 1;12(3):365-73. doi:10.19159/tutad.1752901