Pestisitler ve Çevre İlişkileri

Year 2026, Volume: 13 Issue: 1, 67 - 74, 14.03.2026

Recep Kotan , Merve Şenol Kotan

https://doi.org/10.19159/tutad.1827971

https://izlik.org/JA48ZG87WK

Abstract

Yirminci yüzyılın başından itibaren hızla artan dünya nüfusu ve buna paralel olarak yükselen gıda talebi, bitkisel üretimde hastalık, zararlı, yabancı otlardan kaynaklanan kayıpların önüne geçilebilmesi ve birim alandan daha fazla ürün elde edilebilmesi amacıyla yoğun kimyasal pestisit kullanımını kaçınılmaz hale gelmiştir. Tarımsal alanlarda kullanılan pestisitler; su, hava ve toprakta birikerek bu ortamlarda yaşayan tüm canlılara taşınmakta, sağlık açısından ciddi riskler oluşturmakta ayrıca su, toprak ve hava kirliliğini önemli bir çevre sorunu haline getirmektedir. İnsan vücudunda 1948 yılında organik klorlu pestisit kalıntılarının belirlenmesi, pestisit kalıntılarının öneminin anlaşılmasında bir dönüm noktası olmuştur. Çevre ve sağlık açısından büyük risk içeren bu kimyasalların yayılmasını ve maruziyetini tamamen kontrol etmek oldukça zordur. Bu derlemede pestisitlerin çevreye olan zararları, alınması gereken güvenlik önlemleri, mevcut mevzuatlar ve geleceğe yönelik beklentiler hakkında bilgiler verilerek konunun önemine dikkat çekilmek istenmiştir.

Keywords

Çevre , Kalıntı , Kirlilik , Pestisit , Sağlık

Pesticides and Their Relationship with The Environment

https://izlik.org/JA48ZG87WK

Abstract

Since the beginning of the twentieth century, the rapidly increasing world population and the corresponding rising demand for food have made the intensive use of chemical pesticides inevitable to prevent losses in crop production due to diseases, pests, and weeds, and to increase yields per unit area. Pesticides in agricultural areas accumulate in water, air, and soil, and are transmitted to all living creatures in these environments, posing serious health risks and making water, soil, and air pollution a significant environmental problem. The determination of organochlorine pesticide residues in the human body in 1948 was a turning point in understanding the importance of pesticide residues. Completely controlling the spread and exposure to these chemicals, which pose significant risks to the environment and health, is extremely difficult. This review aims to highlight the importance of this issue by providing information on the environmental hazards of pesticides, necessary safety measures, current regulations, and future expectations.

Keywords

Environment , Residue , Pollution , Pesticide , Health

References

• Agarwal, A., Prajapati, R., Singh, O.P., Raza, S., Thakur, L., 2015. Pesticide residue in water a challenging task in India. Environmental Monitoring and Assessment, 187(2): 1-21.
• Ahmad, M.F., Ahmad, F.A., Alsayegh, A.A., Zeyaullah, M., AlShahrani, A.M., Muzammil, K., Saati, A.A., Wahab, S., Elbendary, E.Y., Kambal, N., Abdelrahman, M.H., Hussain, S., 2024. Pesticides impacts on human health and the environment with their mechanisms of action and possible countermeasures. Heliyon, 10(7): 1-26.
• Ahmad, M.F., Wahab, S., Ahmad, F.A., Alam, M.I., Ather, H., Siddiqua, A., Beg, R.A., 2021. A novel perspective approach to explore pros and cons of face mask in prevention the spread of SARS-CoV-2 and other pathogens. Saudi Pharmaceutical Journal, 29(2): 121-133.
• Aktar, W., Sengupta, D., Chowdhury, A., 2009. Impact of pesticides use in agriculture: Their benefits and hazards. Interdisciplinary Toxicology, 2(1): 1-12.
• Ali, S., Ullah, M.I., Sajjad, A., Shakeel, Q., Hussain, A., 2020. Environmental and health effects of pesticide residues. In: Inamuddin, M.I. Ahamed, E. Lichtfouse (Eds.), Sustainable Agriculture Reviews 48: Pesticide Occurrence, Analysis and Remediation, Springer International Publishing, pp. 311-336.
• Alper, S., 2010. Türkiye’de bitkisel üretimde girdi kullanımının yarattığı çevresel sorunlar. Uzmanlık Tezi, TÜİK, Samsun, Türkiye.
• Altıkat, A., Turan, T., Ekmekyapar Torun, F., Bingül, Z., 2009. Türkiye’de pestisit kullanımı ve çevreye olan etkileri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 40(2): 87-92.
• Anonim, 2022. Türkiye Tarımsal İlaç Kullanım Miktarları (2006-2020). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitki Koruma Ürünleri İstatistikleri, (https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Bitki_Koruma_Urunleri/Istatistik/Yillar_Itibariyla_BKU_Kullanim_Miktar_2006-2024.pdf? utm_sou rce=chatgpt.com), (Erişim Tarihi: 10.04.2022).
• Anonim, 2023. Bitki Koruma Ürünleri İstatistiki Bilgiler Formu. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, (https://www.tarimorman.gov.tr/Konu/1241/BKU-Is tatistiki-Bilgiler-Formu), (Erişim Tarihi: 30.12.2023).
• Atasoy, A., 2019. Yeraltı sularında pestisit kirliliğinin pestisit özellikleri ve kullanım miktarları bakımından irdelenmesi. Ziraat Mühendisliği, 368: 46-52.
• Ayyıldız, M., 2022. Türkiye’de kimyasal pestisit kullanımının ekonomi ve çevre yönüyle değerlendirmesi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(2): 267-274.
• Brown, C.D., Van Beinum, W., 2009. Pesticide transport via sub-surface drains in Europe. Environmental Pollution, 157(12): 3314-3324.
• Chandler, D., Davidson, G., Grant, W., Greaves, J., Tatchell, G., 2008. Microbial biopesticides for integrated crop management: an assessment of environmental and regulatory sustainability. Trends in Food Science & Technology, 19(5): 275-283.
• Dhuldhaj, U.P., Singh, R., Singh, V.K., 2023. Pesticide contamination in agro-ecosystems: toxicity, impacts, and bio-based management strategies. Environmental Science and Pollution Research, 30(4): 9243-9270.
• Dwivedi, S., Mishra, S., Tripathi, R.D., 2018. Ganga water pollution: a potential health threat to inhabitants of Ganga basin. Environment International, 117: 327-338.
• Erdoğan, C., 2024. Evaluation of the use of plant protection products in Türkiye and in the world and recommendations. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(2): 382-392.
• Ewald, J.A., Wheatley, C.J., Aebischer, N.J., Moreby, S.J., Duffield, S.J., Crick, H.Q., Morecroft, M.B., 2015. Influences of extreme weather, climate and pesticide use on invertebrates in cereal fields over 42 years. Global Change Biology, 21(11): 3931-3950.
• Fargnoli, M., Lombardi, M., Puri, D., Casorri, L., Masciarelli, E., Mandic-Rajcevic, S., Colosio, C., 2019. The safe use of pesticides: a risk assessment procedure for the enhancement of occupational health and safety. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(3): 310.
• Filiz, E., Çiçek, E., Kulaç, Ş., 2011. Transgenik orman ağaçları. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 12(2): 232-240.
• Göktürk, T., 2017. Pyrethrum ve Bacillus thuringiensis biyopestisitlerinin Pristiphora abietina üzerindeki etkisi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 18(1): 83-87.
• Handford, C.E., Elliott, C.T., Campbell, K., 2015. A review of the global pesticide legislation. Integrated Environmental Assessment and Management, 11(4): 525-536.
• Hanedar, A., Tanık, A., Girgin, E., 2023. Yeşil Mutabakat kapsamında pestisit yönetimi ve Türkiye. İstanbul Teknik Üniversitesi Çevre İklim ve Sürdürülebilirlik, 24(2): 87-96.
• Helfrich, L.A., Weigmann, D.L., Hipkins, P.A., Stinson, E.R., 2009. Pesticides and Aquatic Animals: A Guide to Reducing Impacts on Aquatic Systems. Publication 420-013, p. 1-24, (https://vtechworks.lib. vt.edu/items/b1b6a8ea-0afc-445d-90e5-ec3d1522bd 3e).
• Hendekci, A., Turkseven, C.M., Gun, I.H., 2025. The relationship between chemical use in agriculture, climate change, and public health: Example of Turkey. International Journal of Caring Sciences, 18(2): 1072-1083.
• Hussain, S., Siddique, T., Saleem, M., Arshad, M., Khalid, A., 2009. Impact of pesticides on soil microbial diversity. Advances in Agronomy, 102: 159-200.
• Kobya, Y., Yeşilkanat, C.M., 2017. Doğu Karadeniz Bölgesindeki bazı doğal kaynak sularının elemental analizi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 3(1): 28-38.
• Kurtoğlu, C., Ceylan, F., Cömertpay, S., Akyol, İ., 2020. 2,4-D uygulanmış topraktan izole edilen bakterilerin yıkım kabiliyetleri. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 21(2): 292-300.
• Loos, R., Gawlik, B.M., Locoro, G., Rimaviciute, E., Contini, S., Bidoglio, G., 2009. EU-wide survey of polar organic persistent pollutants. Environmental Pollution, 157(2): 561-568.
• Mehmood, Y., Arshad, M., Mahmood, N., Kächele, H., Kong, R., 2021. Occupational hazards. Environmental Research, 200: 111340.
• Mitra, A., Chatterjee, C., Mandal, F.B., 2011. Synthetic chemical pesticides and their effects on birds. Research Journal of Environmental Toxicology, 5(2): 81-96.
• Nordborg, M., Davis, J., Cederberg, C., Woodhouse, A., 2017. Freshwater ecotoxicity impacts from pesticide use. Science of the Total Environment, 581-582: 448-459.
• Nurşen, B., 2022. Pestisitler; istenmeyen etkiler. K. Şahin ve H.F. Keleştemur (Editörler), Pestisit Maruziyetinin Nörolojik, Üreme ve Gelişim Sistemine Olası Etkileri, Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları, s. 65-80.
• Ören, A., Özbolat, K., Dığrak, M., 2009. Kahramanmaraş yöresinde kullanılan bazı pestisitlerin toprak mikroorganizmaları üzerine etkisi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Doğa Bilimleri Dergisi, 12(1): 23-28.
• Palacios Xutuc, C., 2010. Manual to Train Trainers on Safe and Correct Use of Plant Protection Products and Integrated Pest Management (IPM). CropLife Latin America, (https://croplifeafrica.org/wp-content/uploads/2018/11/TRAINERS.pdf?utm_), (Erişim Tarihi: 30.12.2025).
• Rajmohan, K., Chandrasekaran, R., Varjani, S., 2020. A review on occurrence of pesticides in environment. Indian Journal of Microbiology, 60(2): 125-138.
• Rehana, Z., Malik, A., Ahmad, M., 1995. Mutagenic activity of the Ganges water. Mutation Research, 343(2-3): 137-144.
• Scholz, N.L., Fleishman, E., Brown, L., Werner, I., Johnson, M.L., Brooks, M.L., Mitchelmore, C.L., Schlenk, D., 2012. A perspective on modern pesticides. Bioscience, 62(4): 428-434.
• Sengül Demirak, M.S., Canpolat, E., 2022. Plant-based bioinsecticides for mosquito control. Insects, 13(2): 162.
• Siriruttanapruk, S., Anantagulnathi, P., 2004. Occupational health and safety situation in Thailand. Industrial Health, 42(2): 135-140.
• Syafrudin, M., Kristanti, R.A., Yuniarto, A., Hadibarata, T., Rhee, J., Al-Onazi, W.A., Algarni, T.S., Almarri, A.H., Al-Mohaimeed, A.M., 2021. Pesticides in drinking water-A review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(2): 468.
• Thieme, T., Heimbach, U., Müller, A., 2010. Chemical control of insect pests and insecticide resistance in oilseed rape. In: I. Williams (Ed.), Biocontrol-Based Integrated Management of Oilseed Rape Pests, Springer, Dordrecht. pp. 313-335.
• Tiryaki, O., 2016. Türkiye’de yapılan pestisit kalıntı analiz ve çalışmaları. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 32(1): 72-82.
• Van Boxstael, S., Habib, I., Jacxsens, L., De Vocht, M., Baert, L., Van de Perre, E., Rajkovic, A., Lopez-Galvez, F., Sampers, I., Spanoghe, P., 2013. Food safety issues in fresh produce. Food Control, 32(1): 190-197.
• Way, M., Van Emden, H., 2000. Integrated pest management in practice. Crop Protection, 19(2): 81-103.
• Yeğen, O., 1993. Yabancıotlar ve Mücadelesi. Akdeniz Üniversitesi Yayınları, No: 52, Antalya.
• Yıldız, M., Gürkan, O., Turgut, C., Kaya, Ü., Ünal, G., 2005. Tarımsal savaşımda kullanılan pestisitlerin çevre sorunları. VI. Türkiye Ziraat Mühendisliği Teknik Kongresi, 3-7 Ocak, Ankara, s. 22.
• Yılmaz, H., Düzenli, A., Dağ, M.M., 2024. Dünya, AB ülkeleri ve Türkiye’de pestisit kullanımı ve yasal düzenlemeler. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 11(3): 315-330.