Research Article

Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata

Volume: 11 Number: 20 June 26, 2026
TR EN

Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata

Abstract

Batı’da 20. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan sistematik oyunculuk yöntemleri oyuncunun işini eylemler yaratmak olarak tanımlamaya başlamış ve oyuncunun otonom olarak eylem skorları oluşturabileceği yöntemsel yaklaşımlar geliştirmişlerdir. Doğu'da ise çağlar öncesinden bugüne uzanan oyunculuk stilleri, oyuncunun eylem skorunu belirleyen kendilerine özgü sabit bir hareket dağarcığına sahiptir. Tam da bu sabitlikleri nedeniyle skor yaratımı açısından genellikle oyuncu için heteronom yani kısıtlayıcı ve bağlayıcı olarak değerlendirilmişlerdir. Bu tür skor yapılarının Doğu'daki en dikkat çekici örneklerinden biri Japon Nō tiyatrosunun kata sistemidir. Bu makale oyuncunun eylemlilik yolu bağlamında Batılı yaklaşımlardan ayrışan kata sistemini oyuncunun otonomisi ve heteronomisi açısından incelemektedir. Makale, katayı hem bir eyleme yolu, hem eylemlerin bizatihi kendisi hem de bu eylemlerin nasıl gerçekleştirileceğini belirleyen hareket ilkeleri olarak, oyuncu eylemine ilişkin tüm nitelikleriyle inceleyerek, katanın yöntemsel yaklaşımına dair ön kabullerin ötesinde bir kavrayışa ulaşmayı amaçlamaktadır.

Keywords

Supporting Institution

Bu araştırma hiçbir dış fon tarafından desteklenmemiştir.

Ethical Statement

Bu makale insan veya hayvan deneklerle yapılan herhangi bir çalışma içermemektedir. Bu çalışmanın hazırlık süreci boyunca bilimsel ve etik ilkelerin takip edilmiş ve çalışmada yararlanılan referanslar kaynakçada belirtilmiştir.

Thanks

Yazarlar, makalenin yayın sürecinde katkı sunan editöre ve değerli önerileri için hakemlere içten teşekkürlerini sunar.

References

  1. Anno, M., & Halebsky, J. (2014). Innovation in Nō: Matsui Akira continues a tradition of change. Asian Theatre Journal, 31(1), 126-152. https://www.jstor.org/stable/43187290
  2. Arcari, J. (2010). Early intercultural trends in theatrical exchanges between Japan-Europe (Post 1867): The emergence of Noh as a European theatre discourse. Bulletin Ariake College of Education and the Arts, 1(1), 155-164. http://www.ariake.ac.jp/pdf/library/library_001.pdf
  3. Barba, E. (1995). The paper canoe: A guide to theatre anthropology. Routledge.
  4. Barba, E., & Savarese, N. (2014). Oyuncunun gizli sanatı-Tiyatro antropolojisi sözlüğü. (A. Candan, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  5. Berberich, J. S. (1984). Some observations on movement in Nō. Asian Theatre Journal, 1(2), 207-216. https://doi.org/10.2307/1124565
  6. Bethe, M., & Brazell, K. (1982). Dance in the Noh theatre, Volume 1: Dance analysis. Cornell University Press.
  7. Bethe, M. (2024). Nō performance. M. Bethe ve D. Pellecchia (Ed.), A companion to Nō and Kyōgen theatre içinde (ss. 149-315). Brill.
  8. Brandon, J. R. (1989). A new world: Asian Theatre in the West today. TDR, 33(2), 25-50. https://doi.org/10.2307/1145923

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Theory of Theatre, Applied Theatre

Journal Section

Research Article

Publication Date

June 26, 2026

Submission Date

April 20, 2025

Acceptance Date

December 26, 2025

Published in Issue

Year 2026 Volume: 11 Number: 20

APA
Erekinci, N. D., & Sekmen, M. (2026). Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat Ve Tasarım Dergisi, 11(20), 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485
AMA
1.Erekinci ND, Sekmen M. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi. 2026;11(20):1-13. doi:10.55004/tykhe.1680485
Chicago
Erekinci, Neslihan Derya, and Mustafa Sekmen. 2026. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat Ve Tasarım Dergisi 11 (20): 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485.
EndNote
Erekinci ND, Sekmen M (June 1, 2026) Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 11 20 1–13.
IEEE
[1]N. D. Erekinci and M. Sekmen, “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”, Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, vol. 11, no. 20, pp. 1–13, June 2026, doi: 10.55004/tykhe.1680485.
ISNAD
Erekinci, Neslihan Derya - Sekmen, Mustafa. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 11/20 (June 1, 2026): 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485.
JAMA
1.Erekinci ND, Sekmen M. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi. 2026;11:1–13.
MLA
Erekinci, Neslihan Derya, and Mustafa Sekmen. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat Ve Tasarım Dergisi, vol. 11, no. 20, June 2026, pp. 1-13, doi:10.55004/tykhe.1680485.
Vancouver
1.Neslihan Derya Erekinci, Mustafa Sekmen. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi. 2026 Jun. 1;11(20):1-13. doi:10.55004/tykhe.1680485