Araştırma Makalesi

Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata

Cilt: 11 Sayı: 20 26 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata

Öz

Batı’da 20. yüzyıldan itibaren ortaya çıkan sistematik oyunculuk yöntemleri oyuncunun işini eylemler yaratmak olarak tanımlamaya başlamış ve oyuncunun otonom olarak eylem skorları oluşturabileceği yöntemsel yaklaşımlar geliştirmişlerdir. Doğu'da ise çağlar öncesinden bugüne uzanan oyunculuk stilleri, oyuncunun eylem skorunu belirleyen kendilerine özgü sabit bir hareket dağarcığına sahiptir. Tam da bu sabitlikleri nedeniyle skor yaratımı açısından genellikle oyuncu için heteronom yani kısıtlayıcı ve bağlayıcı olarak değerlendirilmişlerdir. Bu tür skor yapılarının Doğu'daki en dikkat çekici örneklerinden biri Japon Nō tiyatrosunun kata sistemidir. Bu makale oyuncunun eylemlilik yolu bağlamında Batılı yaklaşımlardan ayrışan kata sistemini oyuncunun otonomisi ve heteronomisi açısından incelemektedir. Makale, katayı hem bir eyleme yolu, hem eylemlerin bizatihi kendisi hem de bu eylemlerin nasıl gerçekleştirileceğini belirleyen hareket ilkeleri olarak, oyuncu eylemine ilişkin tüm nitelikleriyle inceleyerek, katanın yöntemsel yaklaşımına dair ön kabullerin ötesinde bir kavrayışa ulaşmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu araştırma hiçbir dış fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu makale insan veya hayvan deneklerle yapılan herhangi bir çalışma içermemektedir. Bu çalışmanın hazırlık süreci boyunca bilimsel ve etik ilkelerin takip edilmiş ve çalışmada yararlanılan referanslar kaynakçada belirtilmiştir.

Teşekkür

Yazarlar, makalenin yayın sürecinde katkı sunan editöre ve değerli önerileri için hakemlere içten teşekkürlerini sunar.

Kaynakça

  1. Anno, M., & Halebsky, J. (2014). Innovation in Nō: Matsui Akira continues a tradition of change. Asian Theatre Journal, 31(1), 126-152. https://www.jstor.org/stable/43187290
  2. Arcari, J. (2010). Early intercultural trends in theatrical exchanges between Japan-Europe (Post 1867): The emergence of Noh as a European theatre discourse. Bulletin Ariake College of Education and the Arts, 1(1), 155-164. http://www.ariake.ac.jp/pdf/library/library_001.pdf
  3. Barba, E. (1995). The paper canoe: A guide to theatre anthropology. Routledge.
  4. Barba, E., & Savarese, N. (2014). Oyuncunun gizli sanatı-Tiyatro antropolojisi sözlüğü. (A. Candan, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
  5. Berberich, J. S. (1984). Some observations on movement in Nō. Asian Theatre Journal, 1(2), 207-216. https://doi.org/10.2307/1124565
  6. Bethe, M., & Brazell, K. (1982). Dance in the Noh theatre, Volume 1: Dance analysis. Cornell University Press.
  7. Bethe, M. (2024). Nō performance. M. Bethe ve D. Pellecchia (Ed.), A companion to Nō and Kyōgen theatre içinde (ss. 149-315). Brill.
  8. Brandon, J. R. (1989). A new world: Asian Theatre in the West today. TDR, 33(2), 25-50. https://doi.org/10.2307/1145923

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tiyatro Kuramı, Uygulamalı Tiyatro

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

20 Nisan 2025

Kabul Tarihi

26 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 11 Sayı: 20

Kaynak Göster

APA
Erekinci, N. D., & Sekmen, M. (2026). Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 11(20), 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485
AMA
1.Erekinci ND, Sekmen M. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe. 2026;11(20):1-13. doi:10.55004/tykhe.1680485
Chicago
Erekinci, Neslihan Derya, ve Mustafa Sekmen. 2026. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 11 (20): 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485.
EndNote
Erekinci ND, Sekmen M (01 Haziran 2026) Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 11 20 1–13.
IEEE
[1]N. D. Erekinci ve M. Sekmen, “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”, Tykhe, c. 11, sy 20, ss. 1–13, Haz. 2026, doi: 10.55004/tykhe.1680485.
ISNAD
Erekinci, Neslihan Derya - Sekmen, Mustafa. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi 11/20 (01 Haziran 2026): 1-13. https://doi.org/10.55004/tykhe.1680485.
JAMA
1.Erekinci ND, Sekmen M. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe. 2026;11:1–13.
MLA
Erekinci, Neslihan Derya, ve Mustafa Sekmen. “Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata”. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, c. 11, sy 20, Haziran 2026, ss. 1-13, doi:10.55004/tykhe.1680485.
Vancouver
1.Neslihan Derya Erekinci, Mustafa Sekmen. Oyuncunun Otonomisi Bağlamında Bir Eylemlilik Yolu Olarak Kata. Tykhe. 01 Haziran 2026;11(20):1-13. doi:10.55004/tykhe.1680485

34827348253482834829