Obez ve Fazla Kilolu Bireylerde Vücut Kitle Endeksi ve Beslenme Davranışlarının Sosyal Görünüş Kaygısı ile İlişkisinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, obez ve fazla kilolu yetişkin bireylerde sosyal görünüş kaygısının vücut kitle endeksi ve beslenme davranışları ile ilişkisini incelemektir. Çalışma, 18–64 yaş aralığında ve vücut kitle endeksi 25 ve üzeri olan toplam 222 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu, Akdeniz Diyetine Bağlılık Ölçeği ve Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği kullanılmıştır. Veriler yüz yüze görüşmeler yoluyla toplanmış ve analizlerde tanımlayıcı istatistikler ve fark analizleri için ANOVA teknikleri uygulanmıştır. Elde edilen bulgular, vücut kitle endeksi arttıkça sosyal görünüş kaygısının da yükseldiğini göstermekle birlikte, İleri derece obez grubun, diğer gruplara kıyasla istatistiksel olarak daha yüksek sosyal görünüş kaygısı puanlarına sahip olduğu belirlenmiştir (p<0.001). Akdeniz diyetine bağlılık düzeyi gruplarına göre ise sosyal görünüş kaygısı puanları farklılaşmamaktadır. Bu bulgular, fiziksel sağlığın psikolojik ve sosyal sağlıkla doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, kilo yönetimi programlarının yalnızca fiziksel sağlık verilerine göre değil, bireylerin beden algısını güçlendiren ve damgalanma kaynaklı kaygıları azaltan psikolojik destek unsurlarına da yer vermesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Beslenme
• Obezite
• Sosyal görünüş kaygısı

Investigation of the Relationship Between Eating Behaviors and Social Appearance Anxiety in Obese and Overweight Individuals

Öz

The aim of this study was to examine the relationship between social appearance anxiety and body mass index (BMI) as well as dietary behaviors in overweight and obese adult individuals. The study was conducted with a total of 222 participants aged between 18 and 64 years who had a body mass index of 25 or higher. Data were collected using a Personal Information Form, the Mediterranean Diet Adherence Scale, and the Social Appearance Anxiety Scale. The data were obtained through face-to-face interviews, and descriptive statistics and analysis of variance (ANOVA) techniques were employed for data analysis. The findings indicated that social appearance anxiety increased as body mass index increased, and individuals in the morbidly obese group had significantly higher social appearance anxiety scores compared to the other groups (p < 0.001). However, social appearance anxiety scores did not differ according to levels of adherence to the Mediterranean diet. These findings demonstrate that physical health is directly associated with psychological and social health. In conclusion, it is recommended that weight management programs incorporate not only physical health indicators but also psychological support components aimed at strengthening body image and reducing anxiety related to weight-based stigma.

Anahtar Kelimeler

• Nutrition
• Obesity
• Social appearance anxiety

Kaynakça

1. Akman, T. C., Yarar, F., & Taşlı, K. (2015). Üniversite öğrencilerinde vücut yağ oranının sosyal görünüş ve benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Turkish Journal of Science and Health, 2(1), 176–183.
2. Ankara İl Sağlık Müdürlüğü. (2018). Obezite ve tıbbi beslenme tedavisi https://gulhaneeah.saglik.gov.tr/TR,117778/obezite-ve-tibbi-beslenme-tedavisi.html
3. Baceviciene, M., Jankauskiene, R., & Balciuniene, V. (2020). The role of body image, disordered eating and lifestyle on the quality of life in Lithuanian university students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(5), 1593. https://doi.org/10.3390/ijerph17051593
4. Balcıoğlu, İ., & Başer, S. Z. (2008). Obezitenin psikiyatrik yönü. İÜ Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi, 62(1), 341–348.
5. Barbaros, B., & Kabaran, S. (2014). Akdeniz diyeti ve sağlığı koruyucu etkileri. Beslenme ve Diyet Dergisi, 42(2), 140–147.
6. Bremner, J., Moazzami, K., Wittbrodt, M., Nye, J., Lima, B., Gillespie, C., Rapaport, M., Pearce, B., Shah, A., & Vaccarino, V. (2020). Diet, stress and mental health. Nutrients, 12. https://doi.org/10.3390/nu12082428.
7. Değirmenci, T. (2006). Obez yetişkinlerde benlik saygısı, yaşam kalitesi, yeme durumu, varis ve anksiyete (Tıpta uzmanlık tezi). Pamukkale Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=WOb32eO-Z3f_g2mBPnFQ_Q&no=9I6xx14c5jN9WC5YxIpp7g
8. Doğan, T. (2010). Sosyal Görünüş Kaygısı Ölçeği’nin (SGKÖ) Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 151–159.

9. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill Higher Education.
10. Gülcan, E., & Özkan, A. (2006). Obezite. Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, (10), 185–194.
11. Hart, T. A., Flora, D. B., Palyo, S. A., Fresco, D. M., Holle, C., & Heimberg, R. G. (2008). Development and examination of the Social Appearance Anxiety Scale. Assessment, 15(1), 48–59.
12. Metinoğlu, İ., Pekol, S., & Metinoğlu, Y. (2012). Kastamonu’da 10–12 yaş grubu öğrencilerde obezite prevalansı ve etkileyen faktörler. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(2), 117–123.
13. Nicoletta, J., Mosco, R., Enouy, S., & Tabri, N. (2024). Momentary appearance focused self-concept is associated with dietary restraint and binge eating in female university students: an experience sampling study. The International Journal of Eating Disorders. https://doi.org/10.1002/eat.24170.
14. Pehlivanoğlu, E. F. Ö., Balcıoğlu, H., & Ünlüoğlu, İ. (2020). Akdeniz diyeti bağlılık ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Osmangazi Tıp Dergisi, 42(2), 160–164.
15. Schröder, H., Fitó, M., Estruch, R., Martínez-González, M. A., Corella, D., Salas-Salvadó, J., Lamuela-Raventós, R., Ros, E., Salaverría, I., Fiol, M., Lapetra, J., Vinyoles, E., Gómez-Gracia, E., Lahoz, C., Serra-Majem, L., Pintó, X., & Covas, M. I. (2011). A short screener is valid for assessing Mediterranean diet adherence among older Spanish men and women. Journal of Nutrition, 141(6), 1140–1145. https://doi.org/10.3945/jn.110.135566
16. Sobal, J., & Stunkard, A. J. (1989). Socioeconomic status and obesity: a review of the literature. Psychological Bulletin, 105(2), 260–275.
17. Tedik, S. E. (2017). Fazla kilo / obezitenin önlenmesinde ve sağlıklı yaşamın desteklenmesinde hemşirenin rolü. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi, 1(2), 54–62.
18. Tokay, A., Yılmaz, C., Bölük, S., & Boyraz, Ö. (2022). Sürdürülebilir beslenme modellerinden Akdeniz diyetinin sürdürülebilirlikteki yeri. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(2), 187–201.
19. Turan, T., Ceylan, S. S., Çetinkaya, B., & Altundağ, S. (2009). Meslek lisesi öğrencilerinin obezite sıklığının ve beslenme alışkanlıklarının incelenmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 8(1), 5–12.
20. TÜİK. (2019). Türkiye sağlık araştırması. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkey-Health-Survey-2019-33661
21. Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. (2017). Birinci basamak sağlık kurumları için obezite ve diyabet klinik rehberi (Yayın No. 1070). Sağlık Bakanlığı Yayınları.
22. Ürün, Ö. D., & Öztürk, C. Ş. (2020). Yetişkin bireylerde sosyal görünüş kaygısı ile sosyal kaygı, benlik saygısı ve yaşam doyumu arasındaki ilişkiler. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4(1), 37–45.
23. World Health Organization. (2022). Global status report on physical activity 2022. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240059153
24. World Health Organization. (2024). Obesity and overweight. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
25. Yılmaz, N. (2015). Obez bireylerde benlik saygısı, sosyal görünüş kaygısı ve vücut algısı (Uzmanlık tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.