Araştırma Makalesi

Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği

Cilt: 8 Sayı: 2 24 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği

Öz

Küresel düzeyde hem açlık hem de obezite artışıyla birlikte, dünya nüfusunun büyümesi yeterli ve dengeli beslenme hedeflerine ulaşmayı güçleştirmektedir Bu durum, sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda hem çevresel hem de toplumsal açıdan dengeli besin sistemleri kurulmasını ve çevreye duyarlı diyetlerin teşvik edilmesini zorunlu kılmaktadır. Sürdürülebilir besin sistemlerinin çevresel etkisinin ölçülmesinde ekolojik, su ve karbon ayak izleri gibi göstergeler hayati önem taşımaktadır. Bu çalışma, İstanbul’daki bir üniversitenin kantininde en çok satılan 18 yiyeceğin karbon ve su ayak izi değerlerini hesaplayarak çevresel etkileri karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Eylül–Kasım 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen çalışmada, satılan yiyeceklerin bir porsiyon için reçeteleri alınmış olup, reçetelerde yer alan her besin ile kalori hesabı yapılmıştır. Kantinlerde satılan yiyeceklerin karbon ayak izi ve su ayak izlerinin hesaplaması için, ilk öncelik olarak Türkiye ve Akdeniz bölgesine özgü besinlerin ayak izi değerlerini içeren veri tabanları kullanılmıştır. Belirtilen veri tabanlarında istenilen besinlere ulaşılamaması durumunda, yeni veri tabanları gözden geçirilmiştir. Araştırmanın sonucunda, karbon ayak izi ve su ayak izi sırasıyla en yüksek sosis spesiyelde (2066,2 g CO₂-eşd, 2863,0 litre), en düşük beyaz peynirli tostta (361,4 g CO₂-eşd, 372,5 litre) bulunmuştur. Elde edilen bulgular, üniversite kantinlerinde satılan yiyeceklerin çevresel etkilerinin göz ardı edilemeyecek düzeyde olduğunu ortaya koymakta ve sürdürülebilirlik odaklı yiyecek tercihlerinin yapılması gerektiğini vurgular niteliktedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. FAO. (2023). The State of Food Security and Nutrition in the World 2023. https://openknowledge.fao.org/items/ (Erişim Tarihi 10.05.2025)
  2. WHO. (2024). World Obesity Atlas. https://www.worldobesity.org/news/world-obesity-atlas-2024 (Erişim Tarihi 10.05.2025).
  3. UN DESA (United Nations Department of Economic and Social Affairs). (2017). World population projected to reach 9.8 billion in 2050, and 11.2 billion in 2100. https://www.un.org/en/desa/world-population-projected-reach-98-billion-2050-and-112-billion-2100 (Erişim Tarihi 12.05.2025)
  4. Fanzo, J., Rudie, C., Sigman, I., Grinspoon, S., Benton, T. G., Brown, M. E., Covic, N., Fitch, K., Golden, C. D., Grace, D., Hivert, M. F., Huybers, P., Jaacks, L. M., Masters, W. A., Nisbett, N., Richardson, R. A., Singleton, C. R., Webb, P., & Willett, W. C. (2022). Sustainable food systems and nutrition in the 21st century: A report from the 22nd annual Harvard Nutrition Obesity Symposium. The American Journal of Clinical Nutrition, 115(1), 18–33. https://doi.org/10.1093/ajcn/nqab419
  5. Gibas-Dorna, M., & Zukiewicz-Sobczak, W. (2024). Sustainable nutrition and human health as part of sustainable development. Nutrients, 16(2), 225. https://doi.org/10.3390/nu16020225
  6. Jones, A. D., Hoey, L., Blesh, J., Miller, L., Green, A., & Shapiro, L. F. (2016). A systematic review of the measurement of sustainable diets. Advances in Nutrition (Bethesda, Md.), 7(4), 641–664. https://doi.org/10.3945/an.115.011015
  7. da Silva, J. T., Garzillo, J. M. F., Rauber, F., Kluczkovski, A., Rivera, X. S., da Cruz, G. L., Frankowska, A., Martins, C. A., da Costa Louzada, M. L., Monteiro, C. A., Reynolds, C., Bridle, S., & Levy, R. B. (2021). Greenhouse gas emissions, water footprint, and ecological footprint of food purchases according to their degree of processing in Brazilian metropolitan areas: A time-series study from 1987 to 2018. The Lancet. Planetary Health, 5(11), e775–e785. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(21)00272-8
  8. Hatjiathanassiadou, M., Souza, S. R. G. d., Nogueira, J. P., Oliveira, L. d. M., Strasburg, V. J., Rolim, P. M., & Seabra, L. M. J. (2019). Environmental impacts of university restaurant menus: A case study in Brazil. Sustainability, 11(19), 5157. https://doi.org/10.3390/su11195157

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevresel Değerlendirme ve İzleme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

24 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

23 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

21 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Pınarlı Falakacılar, Ç., Bilginer Diler, G., & Özvar Kütük, M. (2025). Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 8(2), 51-60. https://izlik.org/JA55BA95RM
AMA
1.Pınarlı Falakacılar Ç, Bilginer Diler G, Özvar Kütük M. Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği. UCBAD. 2025;8(2):51-60. https://izlik.org/JA55BA95RM
Chicago
Pınarlı Falakacılar, Çağla, Gamzegül Bilginer Diler, ve Merve Özvar Kütük. 2025. “Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği”. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi 8 (2): 51-60. https://izlik.org/JA55BA95RM.
EndNote
Pınarlı Falakacılar Ç, Bilginer Diler G, Özvar Kütük M (01 Aralık 2025) Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi 8 2 51–60.
IEEE
[1]Ç. Pınarlı Falakacılar, G. Bilginer Diler, ve M. Özvar Kütük, “Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği”, UCBAD, c. 8, sy 2, ss. 51–60, Ara. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55BA95RM
ISNAD
Pınarlı Falakacılar, Çağla - Bilginer Diler, Gamzegül - Özvar Kütük, Merve. “Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği”. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi 8/2 (01 Aralık 2025): 51-60. https://izlik.org/JA55BA95RM.
JAMA
1.Pınarlı Falakacılar Ç, Bilginer Diler G, Özvar Kütük M. Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği. UCBAD. 2025;8:51–60.
MLA
Pınarlı Falakacılar, Çağla, vd. “Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği”. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, c. 8, sy 2, Aralık 2025, ss. 51-60, https://izlik.org/JA55BA95RM.
Vancouver
1.Çağla Pınarlı Falakacılar, Gamzegül Bilginer Diler, Merve Özvar Kütük. Bir Üniversite Kantininde Satılan Yiyeceklerin Karbon Ayak İzi ve Su Ayak İzi Değerlerinin Belirlenmesi: İstanbul Örneği. UCBAD [Internet]. 01 Aralık 2025;8(2):51-60. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55BA95RM
 ❤ UCBAD