Türkiye’de Çevre Başlığı Altında Yayımlanan Lisansüstü Bibliyometrik Analizi

Çevre konularının siyasallaşması, gerek küresel gerekse ulusal düzeyde çevre sorunlarına ve çevre sorunlarının çözümüne ilişkin farklı bakış açılarını geliştirmiş ve çevreyi farklı yönleriyle ele alan çalışmaların yaygınlaşmasında önemli rol oynamıştır. Özellikle son yıllarda analitik yaklaşımlarla çözüm önerileri getiren özgün, bilimsel, teknoloji odaklı araştırmalar yaygınlaşmış ve bilim politikalarının en önemli başvuru kaynaklarından birisi olan bibliyometrik çalışmalar ön plana çıkmıştır. Bu araştırmanın temel amacı; 1986-2025 yılları arasında “çevre” alanında yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik olarak incelenmesidir. Bunun için Yükseköğretim Kurulu Tez Merkezi (YÖK) veri tabanı kullanılmıştır. Bu veri tabanında “çevre” anahtar kelimesi kullanılarak erişim sağlanan ve çevre konuları ile doğrudan ilişkili olan 1550 lisansüstü tezin analizi gerçekleştirilmiştir. Verilerin analizinde SSPS (V.26) paket programı ve X 2 testi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; 1550 araştırmanın %80’ni (1240) yüksek lisans alanında, %20’si (310) ise doktora alanındadır. Çevre konularında yayınlanan tezlerin hem nitelik hem de nicelik olarak 1986 yılından 2025 yılına kadar sürekli artış eğiliminde olduğu görülmüştür. En fazla tezin yayınlandığı üniversite ODTÜ (202 tez), enstitü olarak Sosyal Bilimler Enstitüsü (536 tez), fakülte olarak Mühendislik’ tir (370 tez). Bilim alanı kapsamında ise Mühendislik ve Mimarlık (583 tez) ilk sırada yer almaktadır. Ayrıca 1550 lisansüstü çalışmadan 485 çalışmanın (%31,29) nicel alan araştırması olduğu, 294 çalışmanın ise (%18,96) Çevre Eğitimi alanında; çevre eğitimi ve çevre bilinci oluşturmada tutum ve davranış değişikliğine yönelik olduğu görülmüştür. İklim değişikliği ve sürdürülebilirlik konuları ise sıralamada daha gerilerde yer almaktadır. Görüldüğü üzere bu araştırma, çevre alanında yapılan çalışmaların tek bir çatı altında toplanmasına ve araştırmacıların tek bir kaynak üzerinden çok sayıda veriye ulaşmasına imkan sağlar.

The politicization of environmental issues has developed different perspectives on environmental problems and solutions to environmental problems at both global and national levels and has played an important role in the proliferation of studies dealing with different aspects of the environment. Especially in recent years, original scientific and technology-oriented studies that offer solutions with analytical approaches have become widespread and bibliometric studies, one of the most important reference sources of science policies, have come to the fore. The main purpose of this study is to bibliometrically examine the postgraduate theses on “environment” between 1986 and 2025. For this purpose, the Higher Education Council Thesis Center (YÖK) database was used. In this database, 1550 graduate theses, which were accessed by using the keyword “environment” and directly related to environmental issues, were analyzed. SSPS (V.26) package program and X 2 test were used to analyze the data. According to the results of the analysis, 80 % (1240) of the 1550 research are in the field of master's degree and 20% (310) are in the field of doctorate. It has been observed that theses published on environmental issues have been in a continuous increasing trend both in terms of quality and quantity from 1986 to 2025. The university with the highest number of theses published is METU (202 theses), the institute is Institute of Social Sciences (536 theses), and the faculty is Engineering (370 theses). Within the field of science, Engineering and Architecture (583 theses) ranks first. In addition, out of 1550 postgraduate studies, 485 studies (31.29%) were quantitative field research, while 294 studies (18.96%) were on environmental education in the field of environmental education and attitude and behavior change in creating environmental awareness. Climate change and sustainability issues are ranked lower in the ranking. As can be seen, this research allows the studies conducted in the field of the environment to be gathered under a single roof and allows researchers to access a large amount of data through a single source.