Research Article

Finansal Oranlar Yardımıyla Hisse Senedi Getirilerinin Random Forest, XGBoost ve LightGBM ile Tahmin Edilmesi: BIST’te Bir Uygulama

Volume: 10 Number: 1 April 10, 2026
TR EN

Finansal Oranlar Yardımıyla Hisse Senedi Getirilerinin Random Forest, XGBoost ve LightGBM ile Tahmin Edilmesi: BIST’te Bir Uygulama

Öz

Çalışmada, 2014–2024 yıllarında Borsa İstanbul (BIST) Kimya, İlaç, Petrol, Lastik ve Plastik Ürünler sektöründe süreklilik gösteren işletmelerin hisse senedi getirilerinin tahmin edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, makine öğrenmesi tabanlı Random Forest, XGBoost ve LightGBM algoritmaları karşılaştırmalı olarak uygulanmıştır. Çalışmada işletmelere ait finansal oranlar ile makroekonomik göstergelerden oluşturulan veri seti üzerinde genetik algoritma temelli özellik seçimi ve Random Search hiperparametre optimizasyonu yöntemleri uygulanmıştır. Çalışma bağımlı değişkeni tanımlarken, hisse senedi getiri yönü sınıflandırma yaklaşımı kullanılmıştır. Sonuçlara göre LightGBM %96.28 genel doğruluk oranıyla en yüksek performansı göstermiş olup pozitif getiri sınıflamasında %96.80 doğruluğa ulaşırken, Random Forest ise negatif getiri sınıflamasında %97.85 oranıyla en başarılı model olarak ortaya çıkmıştır. Uygulanan SHAP analizi sonuçlarına göre Piyasa Değeri/Defter Değeri, Fiyat/Kazanç Oranı, TÜFE ve Borç/Özsermaye Oranı değişkenlerinin hisse senedi getirilerinin tahmininde en etkili göstergeler olduğu anlaşılmıştır. Sonuç olarak, ensemble (topluluk) tabanlı makine öğrenmesi yöntemlerinin finansal veri analizi uygulamasında yüksek doğruluk düzeyiyle etkili tahmin performansı ortaya koyduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

References

  1. Abar, H. (2020). Xgboost ve Mars Yöntemleriyle Altın Fiyatlarının Kestirimi. EKEV Akademi Dergisi, (83), 427-446. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/sosekev
  2. Açar, İ. ve Aydilek, İ. B. (2024). Geleneksel Makine Öğrenmesi Yöntemleri ve Metasezgisel Yöntemlerle Öznitelik Seçim Yöntemlerinin Karşılaştırılması. Dicle Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mühendislik Dergisi, 15 (2), 397-409. https://doi.org/10.24012/dumf.1451945
  3. Ağaslan, E. (2025). BIST 100 Endeksi İçin Öngörü: ARIMA, GARCH, SVR ve LIGHTGBM Modellerinin Ekonometrik Karşılaştırılması. Aizanoi Academia-İktisat, İşletme ve Siyasal Çalışmalar Dergisi, 3(2), 74-92. Erişim adresi: https://aizanoiacademia.com/index.jsp
  4. Akar, Ö. ve Güngör, O. (2012). Rastgele Orman Algoritması Kullanılarak Çok Bantlı Görüntülerin Sınıflandırılması. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 1(2), 139-146. https://doi.org/10.9733/jgg.241212.1t
  5. Akkurt, T. ve Sarıçiçek, İ. (2024). Derin Öğrenme Teknikleri Kullanılarak Üretim Sistemlerinde KPI Tabanlı Performans Tahminleme. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 39(3), 1499-1507. https://doi.org/10.17341/gazimmfd.1100614
  6. Akman, M., Genç, Y. ve Ankaralı, H. (2011). Random Forests Yöntemi ve Sağlık Alanında Bir Uygulama. Türkiye Klinikleri Journal of Biostatistics, 3 (1), 36-48. Erişim adresi: https://www.turkiyeklinikleri.com/
  7. Aksoy, B. (2020). Sosyal Sorumlu Yatırım Bağlamında Pay Senedi Getirisinin Makine Öğrenmesi Yöntemleri ile Tahmin Edilmesi: Borsa İstanbul Örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12 (4), 3859-3878. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.1077
  8. Albayrak, E. ve Saran, A. N. (2023). İstatistiksel ve Derin Öğrenme Modellerini Kullanarak Hisse Senedi Fiyat Tahmini. Bilgisayar Bilimleri ve Mühendisliği Dergisi, 16 (2), 161-169. https://doi.org/10.54525/tbbmd.1031017

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Finance

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 10, 2026

Submission Date

November 15, 2025

Acceptance Date

January 12, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 10 Number: 1

APA
Yılmaz, H. (2026). Finansal Oranlar Yardımıyla Hisse Senedi Getirilerinin Random Forest, XGBoost ve LightGBM ile Tahmin Edilmesi: BIST’te Bir Uygulama. Uluslararası Ekonomi İşletme Ve Politika Dergisi, 10(1), 415-440. https://doi.org/10.29216/ueip.1824202

International Journal of Economics, Business and Politics

Recep Tayyip Erdogan University
Faculty of Economics and Administrative Sciences

Department of Economics

RIZE / TÜRKİYE