Giresun Mutfağında Geleneksel İçecekler

Abstract

Bu çalışma, Giresun mutfağında yer alan geleneksel içecekleri halk bilimi ve gastronomi kültürü perspektifinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, Giresun ve çevresinde geçmişten günümüze günlük yaşamda ve özel günlerde tüketilen içecek türleri; hazırlanış biçimleri, tüketim bağlamları, ritüel ve inanç temelli kullanımları ile kültürel işlevleri çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmanın veri tabanı; yazılı kaynaklar, alan araştırmaları, sözlü kültür ürünleri ve yörede yaşayan kaynak kişilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgilerden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında ayran, yayık ayranı, şıra, hoşaflar, şerbetler, bitki çayları ve doğal sirkeler gibi içeceklerin yalnızca beslenme unsuru olarak değil; aynı zamanda misafir ağırlama, düğün, bayram, kız isteme ve şifa arayışı gibi toplumsal pratiklerde önemli bir kültürel gösterge olduğu ortaya konulmuştur. Bu içeceklerin üretiminde kullanılan yerel ürünler ve geleneksel yöntemler, bölgenin tarımsal yapısı, hayvancılığı ve ekolojik koşullarıyla doğrudan ilişkilidir. Ayrıca, geleneksel içeceklerin sürdürülebilirlik, sıfır atık anlayışı ve yerel kimliğin korunması bağlamında taşıdığı değerler de değerlendirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Giresun mutfağındaki geleneksel içeceklerin somut olmayan kültürel mirasın önemli bir parçası olduğunu ve bu mirasın kayıt altına alınarak gelecek kuşaklara aktarılmasının kültürel süreklilik açısından büyük önem taşıdığını ortaya koymaktadır.

Keywords

• Giresun Mutfağı
• Geleneksel İçecekler
• Halk bilimi
• somut olmayan kültürel miras
• yöresel beslenme kültürü

Drinks in Traditional Giresun Cuisine

Abstract

This study aims to examine traditional beverages in Giresun cuisine from the perspectives of folklore and gastronomic culture. The research focuses on beverage types consumed in daily life and on special occasions in Giresun and its surrounding areas from past to present, analyzing their preparation methods, consumption contexts, ritual- and belief-based uses, and cultural functions. The data of the study are based on written sources, field research, products of oral culture, and information obtained through interviews with local informants. The findings reveal that beverages such as ayran, churned ayran, grape must (şıra), compotes, sherbets, herbal teas, and natural vinegars function not only as nutritional elements but also as significant cultural indicators in social practices such as hospitality, weddings, religious festivals, marriage rituals, and healing traditions. The local ingredients and traditional production methods used in these beverages are directly linked to the region’s agricultural structure, animal husbandry, and ecological conditions. In addition, the study evaluates the role of traditional beverages in terms of sustainability, zero-waste practices, and the preservation of local identity. In conclusion, the study demonstrates that traditional beverages in Giresun cuisine constitute an important component of intangible cultural heritage and highlights the necessity of documenting and transmitting this heritage to future generations to ensure cultural continuity.

Keywords

• Giresun Cuisine
• traditional bevareges
• local food culture
• folklore
• intagible cultural heritage

References

1. ADAY, Serpil (2023). “Anadolu Mutfağında Şerbet Kültürü ve Yaygınlaşmasına Yönelik Öneriler”, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, C. 11, S. 3, s. 2363-2379.
2. AKGÜN, Ahmet Can (2020). “Türkiye’de Yöresel Çayların Markalaşma Süreci: Çaykur 42 No’lu Tirebolu Çayı Örneği”, Uluslararası Halkla İlişkiler ve Reklam Çalışmaları Dergisi, S. 143.
3. ARLI, Mine (1982). “Türk Mutfağına Genel Bir Bakış” Türk Mutfağı Sempozyumu. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi. s. 19-33.
4. ARTUN, Erman (2023). Türk Halkbilimi. Ankara. Karahan Kitapevi.
5. BAYSAL, Ayşe. (2005). “Eski Türk Besinleri ve Yemekleri”, THKATV Türk Mutfak Kültürü Üzerine Araştırmalar, C. 12, s. 7- 53.
6. BAYTOP, Turhan (1999). Türkiye’de Bitkilerle Tedavi Geçmişte ve Bugün. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri. s.102
7. BAŞER, Hüsnü Can (1995). “Tıbbi Bitkiler”, Bilim ve Teknik, S. 331, s. 76-79.
8. BERKES, Niyazi (2002). Türkiya’de Çağdaşlaşma. İstanbul. Yapı Kredi Yayınları s.300-402

9. BEŞİRLİ, Hayati (2010). “Yemek, Kültür ve Kimlik”, Millî Folklor. S. 11, s. 162-166.
10. ÇALIŞ, Mehmet (2019). “Giresun Bitki Kültürü”. Yüksek Lisans Tezi, Giresun: Giresun Üniversitesi.
11. ÇOBANOĞLU, Özkul (2012). Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri. Ankara: Akçay Yayınları.
12. DEMİREL Hüsnü ve Sibel Ayyıldız (2017). “Mutfak Kültürü ve Değişimi; Giresun ili Örneği”, Journal of Tourism and Gastronomy Studies, C. 5, S. 4, s. 280-298.
13. ERSOY, Erdal (2002) “Türk Mutfak Kültürü”, Türkler. Yeni Türkiye Yayınları, H. C. Güzel vd Der., C. 4, s. 382.
14. GÜNAY, Umay (2013). Türklerin Tarihi-Geçmişten Geleceğe. Ankara: Akçağ Yayınları s.120
15. KAFADAR, Ayşe Dilara (2016). “Bazı geleneksel şerbetlerimizin ve konsantrelerinin biyoaktif ve fizikokimsal özelliklerinin belirlenmesi”. Yüksek Lisans Tezi, Kayseri: Erciyes Üniversitesi. S.17-20
16. KAYABAŞI, Ayşe ve Tuğba Bucak (2022). “Şerbetlerin Türk Mutfak Kültüründeki Yeri Ve Önemine Dair Bir Araştırma”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, C. 12, S. 1, s. 71-96.
17. KORKMAZ, Mehmet, Akif (2021). “Kadın Toplayıcılık Kültürü ve Bulancak Pazarında Köylü Kadınların Doğal Ürünleri.” Anasay, C.17 s. 277.
18. KORKMAZ, Mehmet, Akif (2023) Karadeniz’de Fındık Kültürü. Arı Sanat Yayınevi, s17
19. OĞUZ, Öcal (2016). Somut Olmayan Kültürel Miras.Ankara. Geleneksel Yayıncılık s.112-182.
20. ÖNAL, Zeynep Sibel ve Mustafa Sandıkçı (2025). “Yabani Bitkilerin ve Yerel Otların Giresun Yemek Kültüründeki Yeri”, Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, C. 9, S. 1, s. 30-48.
21. SARIOĞLAN, Mehmet ve Gökhan Cevizkaya (2016). “Türk Mutfak Kültürü: Şerbetler”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, C. 6, S. 14, s. 237-250.
22. SUNAR, Hasan ve Hakan Gökçe (2019). “Giresun Muutfak Kültürün Gastronomi Açısından Değerlendirilmesi”, Internatıonal Journal of Disciplines Economics & Adminisrative Sciences Studies, C. 5, S. 12, s. 204-210.
23. SÜMER, Faruk (2017). “Karadeniz Bölgesi’nde Çay Kültürünün Yaygınlaşması”, Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, C. 82, s.145-160.
24. SÜREN, Tuba ve Mehmet Kızıleli (2021). “Geleneksel Türk İçecekleri”, AHBVÜ Turizm Fakültesi Dergisi, C. 24, S.1, s. 46-71.
25. Sözlü Kaynaklar:
26. Bu çalışmada kullanılan saha verileri, Giresun il merkezi ve ilçelerinde yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Kaynak kişiler etik ilkeler gereği kodlanarak (KK) gösterilmiş, kişisel bilgiler gizli tutulmuştur.
27. KK-1 Zeynep Yılmaz, Kadın, 70, Giresun, Ev Hanımı, İlk Okul, 08.11.2025
28. KK-2 Fatma Çelebi, Kadın, 76, Piraziz/Giresun, Ev Hanımı, Okur Yazar, 22.11.2025
29. KK-3 Hatun Bayrak, Kadın,64, Piraziz/Giresun, Ev Hanımı, Okur Yazar,02.10.2025
30. KK-4 İsmet Ekinci, Erkek, 66, Şebinkarahisar/Giresun, Çiftçi, İlk Okul, 05.12.2025
31. KK-5 Sultan Yoğunali, Kadın, 69, Bulancak/Giresun, Emekli, Lise, 19.12.2025
32. KK-6 Fatma Karahasan, Kadın, 55, Bulancak/Giresun, Emekli, Lise, 18.12.2025
33. KK-7 Rızvan İncüvez, Erkek, 63, Bulancak/Giresun, Emekli, Lise, 15.12.2025