Olcaytû Han Döneminde İlhanlı Vezirleri ve Devlet İçerisindeki Rolleri
Abstract
XIII. yüzyılın ilk çeyreğinde tarih sahnesinde aktif rol oynamaya başlayan Moğollar yapılan büyük istilalar sonucunda kısa sürede geniş coğrafyalarda hüküm süren büyük bir devlet kurdular. Bu
durum ele geçirilen yerlere uygun politika ve icraat yürütmek zorunluluğunu da beraberinde getirdi. Zira göçebe medeniyetine uyumlu olan askeri-sivil karmaşık sistemi, büyük şehir ve arazi
dayalı iktisadi sistemine bağlı yerleşik milletler için uygun değildi. 1256 yılından itibaren İlhanlı Devleti’nin hükümdar ve yöneticileri tebaasıyla uyum içinde yaşamanın çözüm yollarını aradılar.
Bu çözüm yollarından en önemlisi ise uzun zamanlardan beri devlet yönetimi içinde bulunan ve yerleşik kültürün bütün dinamiklerinden haberdar olan İran’ın güçlü ve köklü ailelerinden istifade
etmek oldu.
Olcaytû Han dönemine damgasını vuran başlıca devlet adamları onun vezirleri Saadeddin Savecî, Reşîdüddîn Fazlullah ve Hâce Tâcüddin Ali Şâh Gîlânî’dir. Bu vezirlerin her biri devlet idaresinde
son derece becerikli kişilerdi. Adı geçen İlhanlı vezirleri hükümdarı etkileme yarışında her yolu mubah görmüş ve kendi aralarında amansız bir mücadeleye girmişlerdir. Bu çalışmada Olcaytû
Han dönemine damgasını vuran üç vezirin hayatları genel olarak incelendikten sonra kendi aralarında nasıl bir mücadeleye girdikleri ve bu durumun İlhanlı Devleti’ne olan etkisi incelendi.
Keywords
Vezirlik,Reşîdüddîn Fazlullah,Tâcüddin Ali Şâh,Sadeddin Saveci,Olcaytu
References
- Abbasi, J., & Hajiabady, F. (2016). Premiership in fifteenth-century iranian provincial dynasties: From the decline of the Ilkhanids to the rise of the Timurids. Iran Nameh, 1(2), 174-198.
- Abû’l-Farac, G. (1999). Abû’l-farac tarihi (Vol. 2; O¨mer Rıza Doğrul, Trans.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
- Beyani, Ş . (1389). Din ve devlet der İran akhd-ı Moğol (Vol. 2). Tahran: Merkez-ı Neşr-ı Danişgahi. (Hukumet-ı İlhanlı; Nebord-ı Meyan-ı du Ferheng)
- Danu, A. (2012). Cengiz İmparatorluğu hakkında ilk tarih kayıtları: Meng ta pei lu ve Hei Ta shi lu. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
- Ebulkasım Abdullah bin Muhammed el Kaşani. (1384). Tarih-e padişah Said Gıyasedünya ve din Olcaytu. Tahran: Heftomin Numayişhgah Beynelmileli.
- Erdem, I. (1997). Olcaytû han devrinde Horasan’da İlhanlı-C¸ ağataylı mücadeleler. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(3), 106-112.
- Furuğbehş, A. (2010). Vezaret der ahd-i moğol. Rişte-i Amuzeş-e Tarih, 3(6).
- Gördegir, E. (2019). Olcaytu Han’ın Gilan seferi (1306-1307). Tarih ve Gelecek Dergisi, 5(2), 334-342.
- Gördegir, E., & Özbek, S. (2018). Moğolların Mardin kuşatması ve Hülagü’de Olcaytu’ya İlhanlı Artuklu münasebetleri. Tarih ve Gelecek Dergisi, 4(3), 106-118.
- Grousset, R. (2003). Bozkır İmparatorluğu: Attila-Cengiz Han-Timur (M. Reşat Uzmen, Trans.). Ötüken Yayınları.