An Examination of the Issues Coming to the Forefront About the Alevî Tradition in the Context of Questions Directed to the High Board of the Religious Affairs of the Presidency of Religious Affairs

Year 2025, Volume: 8 Issue: 2, 1 - 68, 31.12.2025

Cenksu Üçer , Sena Çinici

https://doi.org/10.54659/ulum.1711155

Abstract

This study examines the issues that come to the forefront regarding the Alevi tradition in questions directed to the Religious Affairs High Board (Board) of the Presidency of Religious Affairs. Depending on the developments in the world and in the country, especially within the scope of identity politics, the Alevi tradition has become a lively agenda topic in different areas from politics to law, from religious life to sociocultural life, both nationally and internationally. Many questions are asked to the Board about different aspects of religious sociocultural life. Depending on the events experienced in these lands, especially in the context of political history, it is seen that there are some understandings originating from incomplete, implicit, incorrect or manipulative information about the tradition and its members, which are mostly called Alevi today. In order to establish a healthy perspective on this issue (in the sociological sense), it is important to address the issues that come to the forefront in questions directed to the Board about a segment of society and the tradition they belong to. In this respect, the aim of the research is to examine the questions directed to the Board regarding the Alevi tradition. The basic hypothesis of this study conducted in the field of History of Islamic Sects is that the questions asked on the subject will be directed within the framework of developments in religious socio-cultural life in the world and in the country in the context of migration, urbanization and identity policies etc. The universe of this qualitative study was determined as the questions sent to the Board via the Ask a Question platform “kurul.diyanet.gov.tr, fetva.diyanet.gov.tr” between January 2012 and May 2018. The research is based on the determination and examination of the sample of questions asked about the Alevi tradition in the universe in question through document scanning. Depending on the purpose and objectives of the research, the study design is planned within the scope of the nature of the Alevi tradition, its relationship with Bektashism, the religious status of the tradition, whether it is a sect or not, its relationship with different religious understandings (Sunnism and Shiism/Imamiyah Shia), the position of Hz. Ali in the tradition; some elements of worship life such as prayer, fasting, sacrifice, cem and cemevi; some issues related to tradition and social life such as marriage, neighborhood, naming and the position of Yunus Emre; and some discussions about tradition within the scope of the Presidency of Religious Affairs. It has been observed that the questions asked to the board about the Alevi tradition are concentrated in the context of religious sociocultural life shaped by issues such as migration, urbanization, identity policies, etc. that have emerged in line with the developments in the world and the country.

Keywords

History of Islamic Sects , Presidency of Religious Affairs , High Board of Religious Affairs , Alevi Tradition , Religious Questions Sent to the Board

Thanks

We would like to thank the High Board of Religious Affairs for sharing the data on this issue.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna Yöneltilen Sorular Bağlamında Alevi Gelenek Hakkında Ön Plana Çıkan Konulara Dair Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışmada Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna (Kurul) yöneltilen sorularda Alevî gelenek hakkında ön plana çıkan konular incelenmektedir. Alevî gelenek, dünyada ve ülkede yaşanan gelişmelere bağlı olarak özellikle de kimlik politikaları kapsamında gerek ulusal gerek uluslararası arenada siyasetten hukuka; dinî hayattan sosyokültürel hayata farklı alanlarda canlı bir gündem konusu olmuştur. Kurula dinî sosyokültürel hayatın farklı yönleri hakkında pek çok soru sorulmaktadır. Bu topraklarda özellikle siyasî tarih bağlamında yaşanan olaylara bağlı olarak günümüzde daha çok Alevî ismiyle alınan gelenek ve mensupları hakkında eksik, örtük, yanlış ya da manipülatif bilgilerden kaynaklı birtakım anlayışların olduğu görülmektedir. Bu konuda sağlıklı bir bakış açısının yerleşmesi adına (sosyolojik anlamda) toplumun bir kesimi ve onların mensup olduğu gelenek hakkında Kurula yönlendirilen sorularda ön plana çıkan konuların ele alınması önemlidir. Bu itibarla araştırmada Alevî gelenek ile ilgili olarak Kurula yöneltilen soruların incelenmesi amaçlanmaktadır. İslâm Mezhepleri Tarihi alanında yürütülen bu çalışmanın temel hipotezi, konu hakkında sorulan soruların dünyada ve ülkede göç, şehirleşme ve kimlik politikaları vb. bağlamında dinî sosyokültürel hayatta yaşanan gelişmeler çerçevesinde yöneltilmiş olacağı şeklindedir. Nitel hüviyetli bu çalışmanın evreni Ocak 2012 – Mayıs 2018 tarih aralığında Kurula internet üzerinden Soru Sor platformu “kurul.diyanet.gov.tr, fetva.diyanet.gov.tr” adresine gelen sorular olarak belirlenmiştir. Araştırma söz konusu evrende Alevî gelenek hakkında sorulan sorular örnekleminin doküman taramasıyla belirlenip incelenmesine dayanmaktadır. Araştırmanın amacı ve hedeflerine bağlı olarak çalışma deseni Alevî geleneğin neliği, Bektaşilik ile ilişkisi, geleneğin dinî statüsü, mezhep olup olmadığı, farklı dinî anlayışlar (Sünnîlik ve Şîilik/İmâmiyye Şîası) ile ilişkisi, gelenekte Hz. Ali’nin konumu; namaz, oruç, kurban, cem ve cemevi gibi ibadet hayatının bazı unsurları; evlilik, komşuluk, isim koyma ve Yunus Emre’nin konumu gibi gelenek ve sosyal hayata dair bazı konular; gelenek hakkındaki bazı tartışmalar kapsamında Diyanet İşleri Başkanlığı konuları çerçevesinde planlanmıştır. Kurula Alevî gelenek hakkında yöneltilen sorularının dünyada ve ülkede yaşanan gelişmeler doğrultusunda ortaya çıkan göç, şehirleşme, kimlik politikaları vb. hususlara bağlı olarak şekillenen dinî sosyokültürel hayat bağlamında yoğunlaştığı görülmüştür.

Keywords

İslam Mezhepleri Tarihi , Diyanet İşleri Başkanlığı , Din İşleri Yüksek Kurulu , Alevî Gelenek , Kurula Gönderilen Dini Sorular

Thanks

Konu hakkındaki verileri paylaşan Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanlığına çok teşekkür ederiz.

References

• Aksoy, Mustafa. “Türk Kültüründe Alevîlik”. Sosyoloji Konferansları 24 (1993), 65-73. Aksüt, Hamza. Alevîler Türkiye-İran-Irak-Suriye-Bulgaristan. Ankara: Yurt Kitap-Yayın, 2009.
• Aktay, Yasin. “Sosyo-Kültürel ve Politik Yönleriyle Alevîlik Üzerine Notlar”. Milel ve Nihal 4/1 (Ocak 2007), 57-76.
• Arpaguş, Hatice Kelpetin. Osmanlı Halkının Geleneksel İslâm Anlayışı ve Kaynakları. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2001.
• Arslan, Zeynep. “Alevî Diasporası ve ‘resmi din olarak Alevîlikte çoklu kimlik”. Göç Dergisi 4/2 (2017), 153-184.
• Arslanoğlu, İbrahim. Kul Himmet. İstanbul: Ekin Yayınları, 1997.
• Atalan, Mehmet. Vîrânî Baba’nın Fakr-nâmesi’nde Dinî Unsurlar. İstanbul: TBBD Yayınları, 2012.
• Atalay, Besim. Bektaşilik ve Edebiyatı. Osmanlıca’dan çeviri: Vedat Atila. İstanbul: Ant Yayınları, 1991.
• Avcu, Ali. “Bâtınî Ekolleri Anlamada Anahtar Bir Kavram: Ezılle/Gölgeler Nazariyesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/2 (2016), 101-135.
• Avcu, Ali. Horasan-Maveraünnehir’de İsmailîlik. İstanbul: Marmara Akademi Yayınları, 2018.
• Balkız, Ali. Kent Koşullarında Sosyolojik Olgu Olarak Alevîlik Yazılar. İstanbul: Alev Yayınları, 2007.
• Banaz, Şaban. “Çorumlu Caferileşmiş Alevîlerin Caferileşme Süreçleri ve Temel İnanç Esasları”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 95 (2020), 169-197.
• Birdoğan, Nejat. Anadolu ve Balkanlar’da Alevî Yerleşmesi Ocaklar-Dedeler-Soyağaçları. İstanbul: Mozaik Yayınları, 1995.
• Birdoğan, Nejat. Şah İsmail Hatai, Yaşamı ve Yapıtları. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2001. Bisâtî, Şeyh Sâfî Buyruğu (Menâkıbu’l-Esrâr Behcetü’l-Ahrâr). Haz. Ahmet Taşğın. Ankara: Rheda-Wiedenbrück Çevresi Alevî Kültür Derneği Yayınları, 2003.
• Bostancı, Şükrü. Alevî Nitelemeli Geleneğin Tasavvufî Boyutu -Fikri Unsurlar Örnekleminde-. Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2025.
• Bozkurt, Fuat. Buyruk: İmam Cafer-i Sadık Buyruğu. Salon Yayınları, 2018.
• Bozkurt, Fuat. Çağdaşlaşma Sürecinde Alevîlik. İstanbul: Doğan Kitap, 2000.
• Bozkuş, Metin. “Alevî Yurttaşlara Yönelik Dinî Hizmetlerin İcrası Bağlamında Bir Teklif Denemesi”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/1 (2006), 1-12.
• Bulut, Halil İbrahim. Anadolu’da Alevîliğinin Dünü ve Bugünü. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Yayınları, 2010.
• Bulut, Halil İbrahim. Dünden Bugüne Siyasi-İtikâdi İslam Mezhepleri Tarihi. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 5. Basım, 2016.
• Büyükkara, M. Ali. “Mezhepler Tarihine Giriş”, İslam Mezhepleri Tarihi, ed. M. Ali Büyükkara. 3-24. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, 2012.
• Cengiz, Recep. Çamiçi Beldesinde Dini Hayat; Alevîlik Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2000.
• Çamuroğlu, Reha. Değişen Koşullarda Alevîlik. İstanbul: Doğan Kitap, 2000.
• Çetin, İsmail. "Türk Halk Edebiyatında Hz. Ali". Tarihten Teolojiye İslam İnançlarında Hz. Ali. ed. Ahmet Yaşar Ocak. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. 2002.
• Çoşkuner, Murat - Aslan, Seçil. “İktidarın Dinsellik Temsili: Dinsel İktidar Kurumu Olarak Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Alevîlik Temsili”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 75/2 (2020).
• Coşan, Esad. Hacı Bektaş-ı Velî Makâlât. Ankara: Seha Neşriyat, ty.
• Dadaş, Mustafa Bülent. “Kuruluşundan Günümüze Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Fetva Siyaseti”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi XIII/25-26 (2015), 37-74.
• Dağ, Saadet. “Kavramlarla Alevîlik”. Erişim 10 Nisan 2025. https://yolpedia.eu/wp-content/uploads/2022/04/Kavramlarla_Alevîlik.pdf
• Dağcı, Şamil. “Din İşleri Yüksek Kurulu Kararlarına Fetva Konseptinde Bir Yaklaşım”. Diyanet İlmi Dergi XXXVIII/4 (2002), 5-20.
• Dalkıran, Sayın. “Alevî Kimliği ve Anadolu Alevîliği Üzerine Bir Deneme”. Ekev Akademi Dergisi 6/10 (2002), 95-117.
• Demir, Ahmet İshak- Şanlı, Yaşar. “Cem Dergisi’ne Göre Alevîlik’te Sosyal Hayat, Kurumlar ve Gelenekler”. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2017), 7-51.
• Dierl, Anton Jozef. Anadolu Alevîliği. Çev. Fahrettin Yiğit. İstanbul: Ant Yayınları, 1991.
• Dişkıran, Mehmet. İnançta Devrim (Evrensel Çağrı). İstanbul: Can Yayınları, 1996.
• Ekinci, Mustafa. Anadolu Alevîliğinin Tarihsel Arka Planı. İstanbul: Beyan Yayınları, 2002.
• Er, Pîri. Direnen Kültür Anadolu Alevîliği. İstanbul: Detay Yayınları, 2006.
• Eraslan, Emrullah. Cem Kırklar Cemi (Alevîlikte Cem ve Dar Duası). Tokat: 2000.
• Ercan, Haydar. “Günümüzde Bektaşîliği Yaşamak”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 55 (2010), 405-408.
• Erkan, Ümit. 16. yüzyılda Osmanlıda Kızılbaş ayaklanmaları. Ankara: Araştırma Yayınları, 2016.
• Ersal, Mehmet. Alevîlik Kavramlar ve Ocak Sistemi –Çubuk Havzası Örneği-. Ankara: Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Merkezi Yayınları, 2016.
• Fığlalı, Ethem Ruhi. “Ali”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 2/375-378. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 1989.
• Fığlalı, Ethem Ruhi. Çağımızda İtikâdî İslâm Mezhepleri. İstanbul: 1993.
• Fığlalı, Ethem Ruhi. "Sünnî Tarih ve İlahiyat Geleneğinde Hz. Ali". Tarihten Teolojiye İslam İnançlarında Hz. Ali. ed. Ahmet Yaşar Ocak. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. 2002.
• Fığlalı, Ethem Ruhi. Türkiye’de Alevîlik Bektaşilik. Ankara: Selçuk Yayınları, 1. Basım, 1990. Güç, Ahmet. “Kurban”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 26/433-435. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2002.
• Günel, Aşık Durmuş. El Ele El Hakk’a. İstanbul: Can Yayınları, 2000.
• Gölbaşı, Haydar. Alevî-Bektaşi Örgütlenmeleri (Sosyolojik Bir İnceleme). İstanbul: Alev Yayınları, 2007.
• Gölpınarlı, Abdülbaki. “Kızıl-baş”, İslâm Ansiklopedisi. 6/789-495. İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1977.
• Gölpınarlı, Abdülbaki. Tarih Boyunca İslâm Mezhepleri ve Şiîlik. İstanbul: Der Yayınları, 1997.
• Gölpınarlı, Abdülbâki. Türkiye’de Mezhepler ve Tarikatler. İstanbul: İnkilap Kitabevi, 2016.
• Gölpınarlı, Abdülbâki. Vilâyet-name, Manâkıb-ı Hünkar Hacı Bektaş-ı Veli. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2016.
• Gülşan, Hasan. Anadolu Alevî Müslümanlığı (Paylaşımcı Yargılayıcı Ahlakçı). İstanbul: Can Yayınları, 2001.
• Güngör, Özcan. Araftaki Kimlik “Alevîlik/Bektaşilik”. Ankara: Akasya Yayınları, 2007.
• Güngör, Özcan. “Alevîliğin Caferilikle İlişkisinin Sosyolojik İçerik Analizi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi 71 (2014), 83-110.
• Güngör, Özcan. “Yolda Caferi” Olmanın Sosyolojik Anlamı: Alevîlik Caferilik İlişkisi. Türkoloji Araştırmaları 7/4 (2012). 1939-1959.
• Gözaydın, İştar. Diyanet Türkiye Cumhuriyeti’nde Dinin Tanzimi. İstanbul: İletişim, 2020. Hasluck, Frederick William. Anadolu ve Balkanlar’da Bektaşilik. Çev. Yücel Demirel. İstanbul: Ant Yayınları, 1995.
• İmam Cafer-i Sadık Buyruğu haz. Adil Ali Atalay. İstanbul: Can Yayınları, 1998.
• İmam Gazalî. İhyâu ‘Ulümi’d-Din. Ter. Ahmed Serdaroğlu. İstanbul: Bedir Yayınları, 1975.
• Kaplan, Doğan. “Alevîliğin Yazılı Kaynaklarından Buyruklar ve Muhtevaları Üzerine”. Uluslararası Bektaşilik ve Alevîlik Sempozyumu -I-. 233-248. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi Yayınları, 2005.
• Kaplan, Doğan. “Alevilikte Muhammed-Ali Tasavvuru: Bir Ten İki Baş ya da İki Ten İki Baş Sembolizminin Kültürel Temeli”. Kültür Coğrafyamızda Hz. Muhammed, Uluslararası Sempozyum (Orta Asya, Kafkasya ve Balkanlar) (7-8 Mart 2009) Adapazarı-Sakarya. 1/147-159. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2011.
• Kaplan, Doğan. Yazılı Kaynaklarına Göre Alevîlik. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 4. Basım, 2012.
• Kaplan, Doğan. “Fuat Köprülü’ye Göre Anadolu Aleviliği ve Bektaşilik”. Türk-İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 20 (2015), 89-107.
• Karslı, Bahset. “Toplumsal Birlikteliklerde Öncelikler: Kabullenme ve Dışlamanın Sosyo-Psikolojik Temelleri (Alevîlik-Sünnîlik Örneği)” 3/6 (2013).
• Kaya, Haydar. Alevî Bektaşi Erkânı, Evrâd’ı ve Edebiyatı. İstanbul: Engin Yayıncılık, 1996.
• Kaymakcan, Recep- Yurdakul, Serkan. Diyanet Çalışanlarının Sorunları Beklentileri Din-Diyanet Algıları Araştırması Diyanet-Sen, Kasım 2023.
• Keskin, Yahya Mustafa. Değişim Sürecinde Kırsal Kesim Alevîliği Elazığ Sünköy Örneği. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2004.
• Kirazlı, Ali. Ben Bir Alevîyim. Çorum: Aşura, 1994.
• Korkmaz, Esat. Anadolu Alevîliği. İstanbul: Berfin Yayınları, 2000.
• Kutlu, Sönmez. Alevîlik-Bektaşîlik yazıları: Alevîliğin yazılı kaynakları Buyruk, Tezkire-i Şeyh Safî. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2016.
• Kutlu, Sönmez. “Alevîliğin Dinî Statüsü: Din, Mezhep, Tarikat, Heterodoksi, Ortodoksi veya Metadoksi”. İslâmiyât 7/3 (2003), 31-54.
• Kutlu, Sönmez. “Diyanet İşleri Başkanlığı ve İslâmiçi Dini Gruplarla (Mezhep ve Tarikatlar) İlişkileri”. Dinî Araştırmalar, 12/33 (2009), 107-128.
• Kutlu, Sönmez. Çağdaş İslamî Akımlar ve Sorunları. Ankara: Fecr Yayınları, 2008.
• Kutlu, Sönmez. Mezhepler Tarihine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları, 2008.
• Küçük, Tahir- Çoştu, Yakup. “Alevî-Sünnî Evliliklerinin Karşılıklı İlişkilere Etkisi”. Hitit İlahiyat Dergisi 22/2 (30 Aralık 2023), 855-880.
• Mazlum, Mahmut. “Almanya'da Türkler, Dini tanınma ve Alevîlerin Bir Dini Cemaat Olarak Tanınması”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 111 (16 Eylül 2024), 361-380.
• Melikoff, İrene. Uyur İdik Uyardılar: Alevîlik-Bektaşîlik Araştırmaları. İstanbul: Cem Yayınları, 1994. Noyan, Bedri. Bektaşilik Alevîlik Nedir. Ankara: Ant Yayınları, 1995.
• Ocak, Ahmet Yaşar. “Bektaşîlik”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 5/373-379. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
• Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufîliğine Bakışlar. İstanbul: İletişim Yayınları, 1996.
• Olsson, T.- Özdalga, E. - Raudvere, C. Alevî Kimliği, çev. Bilge Kurt Torun, Hayati Torun. İstanbul: TVY Yayınları, 1999.
• Onat, Hasan. “Değişim Sürecinde Alevîlik”. Prof. Dr. Hasan Onat. Erişim 6 Aralık 2022.
• Onat, Hasan. “Kızılbaşlık Farklılaşması Üzerine”. İslâmiyât 7/3 (2003), 111-126.
• Onat, Hasan. “Kimlik-Teoloji İlişkisi Bağlamında Alevîlik-Bektaşilikle İlgili Kimlik Tartışmaları Üzerine”. Alevîlik- Bektaşilik Araştırmaları Dergisi [Prof. Dr. Irene Melikoff’un Anısına] 1 (2009), 18-34.
• Öz, Baki. Alevîlik Nedir. İstanbul: Der Yayınları, 1996.
• Öz, Baki. Alevîlik Tarihinden İzler. İstanbul: Can Yayınları, 1997.
• Öz, Gülağ. “Tarih Boyu Alevîliğin Yokedilişi ve Direnenler Kütahya Örneği”. Erişim: 5.11.2018. http://www.huseyingazi.org.tr/m/makale.asp?id=1&tarih-boyu-Alevîligin-yok-edilisi-ve-direnenler-kutahya-ornegi.
• Özcan, Hüseyin. “Sosyo-Kültürel Boyutlarıyla Alevîlik”. turkoloji.cu.edu.tr. Erişim 20 Mayıs 2025. https://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/huseyin_ozcan_sosyokulturel_boyutlariyla_Alevîlik.pdf.
• Özdemir, Ali Rıza. “Alevî-Bektaşi Yolunda Ahmet Yesevi’nin Yeri”. e-Makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi 14/2 (2021), 1074-1111.
• Özdemir, Şuayip. “Avrupa Birliğine Giriş Sürecinde Alevîlerin Diyanet İşleri Başkanlığında Temsil Meselesine Bakışı -Malatya Örneği-”. Uluslararası Bektaşilik ve Alevîlik Sempozyumu -I- (Isparta: Isparta İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2005), 441-454.
• Özdemir, Şuayip vd. “Alevî-Bektaşi Düşüncesine Sahip Öğretmenlerin Alevîlik, Cem Evleri Ve Diyanet İşleri Başkanlığına Yönelik Görüşleri (Elazığ Örneği)”. The Journal of Academic Social Science Studies VI (2013), 1128-1129.
• Özmen, İsmail. Alevî-Bektaşi Şiirleri Antolojisi. 5 cilt. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998.
• Öztelli, Cahit. “Pir Sultan Abdal ve Bütün Şiirleri. İstanbul: Özgür Yayın/Dağıtım. 1989.
• Öztelli, Cahit. Pir Sultan Abdal Bütün Şiirleri. İstanbul: Özgür Yayınları, 1989.
• Öztürk, Yaşar Nuri. Tarihi Boyunca Bektaşilik. İstanbul: Yeni Boyut, 1997.
• Pazarlı, Osman. Din Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1968.
• Peker, Hüseyin. Din Psikolojisi. İstanbul: Çamlıca Yayınları, 2003.
• Rençber, Fevzi. “Adıyaman Yöresi Alevî Ocakları”. OMÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi 35 (2013), 159-170.
• Rençber, Fevzi. Hakk Muhammed Ali Aşkı, Adıyaman Alevîleri. Ankara: Gece Kitaplığı, 2016.
• Rençber, Fevzi. Tarihsel ve Kültürel Boyutlarıyla Alevîlikte Cem ve Cem Evleri. Şırnak: Şırnak Üniversitesi Yayınları, 2018.
• Rençber, Fevzi. "Alevî Geleneğinde “Cem Evinin” Tarihsel Kökeni". Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 12/3 (2012), 73-86.
• SanalKültür- KanalKültür. “SanalKültür- KanalKültür: Ali Şehepli: Ne Yapsın Alevî?”. 19 Temmuz 2013. https://kanalkultur.blogspot.com/2013/07/ali-sehepli-ne-yapsn-Alevî_19.html.
• Sarıkaya, M. Saffet. “Alevîlik ve Bektaşiliğin Ahîlikle İlişkisi –Fütüvvetnamelere Göre-”. İslâmiyât, 6/3 (2003), 93-110.
• Sarıkaya, M. Saffet. “Alevîlik-Bektaşiliğin Tasavvufi Boyutu Üzerine”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 82 (2017), 9-23.
• Sarıkaya, M. Saffet. "Bektaşi ve Alevîlerde Hz. Ali’nin Tanrılaştırılması İddialarına Dair Bir Değerlendirilme". Hazret-i Ali -Sempozyum Bildirileri- 24-25 Ekim 2007. 55-73. İzmir: 2009.
• Sarıkaya, Mehmet Saffet- Ceylan, Mustafa. “Şeyh Çakır Sultan Alevî-Bektaşi Ocağı’nın İnançları ve İbadetleri”. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 2018 1/40 (Haziran2018), 173-202.
• Savaş, Saim. XVI. Asırda Anadolu’da Alevîlik. Ankara: Vadi Yayınları, 2002.
• Saygı, Hakkı. Şeyh Safi Buyruğu ve Rumeli Babağan (Bektaşi) Erkanları. İstanbul: Saygı Yayınları, 1996.
• Subaşı, Necdet. “Türk Modernleşmesi ve Alevîler”. Geçmişten günümüze Alevî-Bektaşî kültürü. ed. Ahmet Yaşar Ocak. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2009.
• Sühreverdî, Ebû Hafs Şihabeddin Ömer. Tasavvufun Esasları -Avârifu’l-Meârif Tercümesi-. Haz. H. Kamil Yılmaz, İrfan Gündüz. İstanbul: Erkam Yayınları, 1989.
• Şahhüseyinoğlu, H. Nedim. Alevî Örgütlerinin Tarihsel Süreci. Ankara: İtalik Yayınları, 2001.
• Şehristânî, Muhammed Abdülkerim. el-Milel ve’n-Nihal/İslâm Mezhepleri, çev. Mustafa Öz, İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
• Selçuk, Ali. Tahtacılar. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2004.
• Şener, Cemal. Yaşayan Alevîlik. İstanbul: Ant Yayınları, 1996.
• Sezgin, Abdülkadir. Sosyolojik Açıdan Alevîlik-Bektaşilik. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 2002.
• Sinanoğlu, A. Faruk. Türk Kültüründe Alevî-Bektaşi Olgusu (Malatya Örneği). İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık, 2008.
• Taşğın, Ahmet. Türkmen Alevîler- Diyarbakır Örneği. İstanbul: Ataç Yayınları, 2006.
• Tatcı, Mustafa. “Yûnus Emre”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 43/600-606. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı, 2013.
• Teber, Ömer Faruk. Bektâşî Erkânnâmelerinde Mezhebi Unsurlar. Ankara: Aktif Yayınları, 2008.
• Teber, Ömer Faruk. “Osmanlı Belgelerinde Alevîlik İçin Kullanılan Dini-Siyasi Tanımlamalar”. Dinî Araştırmalar 10/28 (2007), 19-38.
• Temiz, Mesude Nur- Üçer, Cenksu. “Alevî Geleneğe Mensup Ocaklarda Kurban Telakkileri”. Türkiye Sosyal Bilimler Sempozyumu 5 (August 15, 2025), 322-325.
• Tur, Seyit Derviş. Erkânname Alevîliğin İslâm’da Yeri ve Alevî Erkânları. İstanbul: Can Yayınları, 2002.
• Türkdoğan, Orhan Türkdoğan. Alevî-Bektaşi Kimliği. İstanbul: Timaş Yayınları, 4. Basım, 2004.
• Uğurlu, Ö. Andaç. Uluslararası Yûnus Emre Bilimsel Bildiriler. İstanbul: Örgün Yayınevi, 1. Basım, 2016.
• Ramazan, Uçar. “Alevî-Bektâşîlerin Diyanet İşleri Başkanlığı’nda Temsil Problemi Üzerine (Alan Araştırması)”. Uluslararası Bektaşilik ve Alevîlik Sempozyumu (Isparta: Isparta İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2005), 455-466.
• Üçer, Cenksu. “Hakk-Muhammed-Ali (Üçler) Telakkileri Çerçevesinde Alevîlikte Hz. Ali”. Hazret-i Ali Sempozyum Bildirileri. 117-144. 2009.
• Üçer, Cenksu. “Alevî-Sünnî Evlilikleri”. Fetva Sorularında Aile Konuları. 19-24. İstanbul: İstanbul Müftülüğü, 2009.
• Üçer, Cenksu. Tokat Yöresinde Geleneksel Alevîlik. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 3. Basım, 2015.
• Üçer, Cenksu. Alevîlikte Musâhiblik. 2. Baskı. Ankara: Araştırma Yayınları, 2015.
• Üçer, Cenksu. “Alevîliğin Yanlış Algılanması, Muharrem Uygulamaları Örneği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 74 (2015), 45-76.
• Üçer, Cenksu. “Mezhep Olgusu ve Mezhepçilik Ekseninde İhtilâf Ahlâkı. Diyanet İlmi Dergi LIII/3 (2017), 135-162.
• Üçer, Cenksu. “Ahmed Yesevî ve Yesevîliğin Alevî Nitelemeli Gelenek ya da Gruplar Üzerindeki Etkisi”, VI. Uluslararası Şeyh Şa’ban-ı Velî Sempozyumu -Yesevîlik-, 23-25 Kasım 2018. Kastamonu: Kastamonu İlahiyat Fakültesi Yayınları, 2018.
• Üçer, Cenksu. Anadolu’da Alevî Ocakları ve Grupları. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1. Basım, 2019.
• Üçer, Cenksu. “İslam Mezhepleri Tarihi’nde İsimlendirme Sorunu ve Bir Mezhep, Ekol, Gelenek ya da Grubun Kendi Sistematiği İçerisinde Ele Alınmasının Önemi -Alevî Nitelemeli Gelenek Örnekleminde-”. e-Makâlât Mezhep Araştırmaları Dergisi 16/1 (Haziran2023), 143-181.
• Üçer, Cenksu. Tekke, Zâviye, Dergâh’tan Cemevi’ne, Alevî Nitelemeli Gruplarda Âdâb ve Erkânın İcra Edildiği Mekanlar. Ankara: Nobel, 2024.
• Üçer, Cenksu- Çinici, Sena. “Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna Sorulan Sorular Üzerinden Toplumun Mezhep ve Farklı Dinî Anlayışlarla İlgili Algısı”. Danışname Beşerî ve Sosyal Bilimler Dergisi 9 (2024), 3-57.
• Ünlü, İhsan. Alevîlik-Bektaşîlikte Uluhiyet Anlayışı -Aşık Davut Suları Örneği-. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2025.
• Üzüm, İlyas. “Alevîlerin Caferi Mezhebine Mensubiyetinin Arka Planı Alevîlik-Caferilik İlişkisi veya İlişkisizliği”. İslâmiyât 6/3 (2003), 127-150.
• Üzüm, İlyas. Günümüz Alevîliği. İstanbul: İSAM Yayınları, 1997.
• Üzüm, İlyas. Kültürel Kaynaklarına Göre Alevîlik. İstanbul: Horasan Yayınları, 2004.
• Üzüm, İlyas. “Mezhep”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 29/526-532. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
• Üzüm, İlyas. Tarihsel ve kültürel boyutlarıyla Alevîlik. İsam Yayınları, 2018.
• Varlık, Ali Ağa. Allah Hedef Can Nokta Alevî-Bektaşilikte Tasavvuf. İstanbul: Can Yayınları, 1997.
• Vergote, Antonia. Din, İnanç ve İnançsızlık. çev. Veysel Uysal. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1999.
• Vorhoff, Karin. “Türkiye’de Alevîlik ve Bektaşilikle İlgili Akademik ve Gazetecilik Nitelikli Yayınlar”. Alevî Kimliği. ed. T. Olsson, E. Özdalga, C. Raudvere. Çev. Bilge Kurt Torun, Hayati Torun. 32-66. İstanbul: TVY Yayınları, 1999.
• Wunn, Ina et al. Muslimische Gruppierungen in Deutschland: Ein Handbuch. ed. Ina Wunn et al. Stuttgart: Kohlhammer, 2007.
• Yağbasan, Mustafa -Öztürk, Ali. “Kültürlerarası İletişim Bağlamında Alevî-Sünni Dikotomisi: Tunceli ve Elazığ Örneği”. Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 4/2 (2016), 175-195.
• Yalçınkaya, Ayhan. Alevîlikte Toplumsal Kurumlar ve İktidar. Ankara: Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları, 1996.
• Yaman, Ali. Alevîlikte Dedeler Ocaklar. İstanbul: Ufuk Matbaacılık, 1998.
• Yazıcı, Mehmet. Alevîlik Alevî Deyişlerinin ve Gülbanglarının Sosyolojik Analizi. İstanbul: Çıra Yayınları, 2011.
• Yıldırım, Rıza. Alevîliğin Doğuşu, Kızılbaş Sufiliğinin Toplumsal ve Siyasal Temelleri 1300-1501. İstanbul: İletişim, 2018.
• Yıldız, Harun. “Amasya Yöresinde Alevîlik: Ocak ve Yapılar”. Uluslararası Amasya Sempozyumu: Tarih-Dil-Kültür- Edebiyat 2/1527-1555. (2017).
• Yıldız, Harun. Anadolu Alevîliği Amasya Yöresi Bağlamında Bir İnceleme. Ankara: Araştırma Yayınları, 1. Baskı: 2004; 2.Baskı: 2014.
• Yıldız, Harun. “Anadolu Alevî-Bektaşî İnanç Dünyasında Kurban Anlayışı ve Kurbanla İlgili Ritüeller”. Alevîlik- Bektaşilik Araştırmaları Dergisi 20 (2019), 135-151.
• Yılmaz, Hulusi. "Geleneksel Alevîlikte Tanrı Algısı ve Gnostik Temelleri". Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17/47 (2024), 535-574.
• Yılmaz, Hüseyin. “Alevîlik- Sünnîlik Açısından Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersleri”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2009), 189-209.
• Yörükan, Yusuf Ziya. Anadolu’da Alevîler ve Tahtacılar. Eklerle yayıma haz. Turhan Yörükan. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1998.
• Yüksel, Hasan- Savaş, Saim. Üveysilikten Bektaşiliğe Kitab-ı Cebbâr Kulu. Sivas: 1999.
• Zengin, Mahmut- Hendek, Abdurrahman. Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Öğretmenlerine Göre Din Dersleri. İstanbul: DEM Yayınları, 2021.
• Zelyut, Rıza. Öz Kaynaklarına Göre Alevîlik. İstanbul: Yön Yayıncılık, 1998.