Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna Yöneltilen Sorular Bağlamında Alevi Gelenek Hakkında Ön Plana Çıkan Konulara Dair Bir İnceleme

This study examines the issues that come to the forefront regarding the Alevi tradition in questions directed to the Religious Affairs High Board (Board) of the Presidency of Religious Affairs. Depending on the developments in the world and in the country, especially within the scope of identity politics, the Alevi tradition has become a lively agenda topic in different areas from politics to law, from religious life to sociocultural life, both nationally and internationally. Many questions are asked to the Board about different aspects of religious sociocultural life. Depending on the events experienced in these lands, especially in the context of political history, it is seen that there are some understandings originating from incomplete, implicit, incorrect or manipulative information about the tradition and its members, which are mostly called Alevi today. In order to establish a healthy perspective on this issue (in the sociological sense), it is important to address the issues that come to the forefront in questions directed to the Board about a segment of society and the tradition they belong to. In this respect, the aim of the research is to examine the questions directed to the Board regarding the Alevi tradition. The basic hypothesis of this study conducted in the field of History of Islamic Sects is that the questions asked on the subject will be directed within the framework of developments in religious socio-cultural life in the world and in the country in the context of migration, urbanization and identity policies etc. The universe of this qualitative study was determined as the questions sent to the Board via the Ask a Question platform “kurul.diyanet.gov.tr, fetva.diyanet.gov.tr” between January 2012 and May 2018. The research is based on the determination and examination of the sample of questions asked about the Alevi tradition in the universe in question through document scanning. Depending on the purpose and objectives of the research, the study design is planned within the scope of the nature of the Alevi tradition, its relationship with Bektashism, the religious status of the tradition, whether it is a sect or not, its relationship with different religious understandings (Sunnism and Shiism/Imamiyah Shia), the position of Hz. Ali in the tradition; some elements of worship life such as prayer, fasting, sacrifice, cem and cemevi; some issues related to tradition and social life such as marriage, neighborhood, naming and the position of Yunus Emre; and some discussions about tradition within the scope of the Presidency of Religious Affairs. It has been observed that the questions asked to the board about the Alevi tradition are concentrated in the context of religious sociocultural life shaped by issues such as migration, urbanization, identity policies, etc. that have emerged in line with the developments in the world and the country.

Bu çalışmada Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kuruluna (Kurul) yöneltilen sorularda Alevî gelenek hakkında ön plana çıkan konular incelenmektedir. Alevî gelenek, dünyada ve ülkede yaşanan gelişmelere bağlı olarak özellikle de kimlik politikaları kapsamında gerek ulusal gerek uluslararası arenada siyasetten hukuka; dinî hayattan sosyokültürel hayata farklı alanlarda canlı bir gündem konusu olmuştur. Kurula dinî sosyokültürel hayatın farklı yönleri hakkında pek çok soru sorulmaktadır. Bu topraklarda özellikle siyasî tarih bağlamında yaşanan olaylara bağlı olarak günümüzde daha çok Alevî ismiyle alınan gelenek ve mensupları hakkında eksik, örtük, yanlış ya da manipülatif bilgilerden kaynaklı birtakım anlayışların olduğu görülmektedir. Bu konuda sağlıklı bir bakış açısının yerleşmesi adına (sosyolojik anlamda) toplumun bir kesimi ve onların mensup olduğu gelenek hakkında Kurula yönlendirilen sorularda ön plana çıkan konuların ele alınması önemlidir. Bu itibarla araştırmada Alevî gelenek ile ilgili olarak Kurula yöneltilen soruların incelenmesi amaçlanmaktadır. İslâm Mezhepleri Tarihi alanında yürütülen bu çalışmanın temel hipotezi, konu hakkında sorulan soruların dünyada ve ülkede göç, şehirleşme ve kimlik politikaları vb. bağlamında dinî sosyokültürel hayatta yaşanan gelişmeler çerçevesinde yöneltilmiş olacağı şeklindedir. Nitel hüviyetli bu çalışmanın evreni Ocak 2012 – Mayıs 2018 tarih aralığında Kurula internet üzerinden Soru Sor platformu “kurul.diyanet.gov.tr, fetva.diyanet.gov.tr” adresine gelen sorular olarak belirlenmiştir. Araştırma söz konusu evrende Alevî gelenek hakkında sorulan sorular örnekleminin doküman taramasıyla belirlenip incelenmesine dayanmaktadır. Araştırmanın amacı ve hedeflerine bağlı olarak çalışma deseni Alevî geleneğin neliği, Bektaşilik ile ilişkisi, geleneğin dinî statüsü, mezhep olup olmadığı, farklı dinî anlayışlar (Sünnîlik ve Şîilik/İmâmiyye Şîası) ile ilişkisi, gelenekte Hz. Ali’nin konumu; namaz, oruç, kurban, cem ve cemevi gibi ibadet hayatının bazı unsurları; evlilik, komşuluk, isim koyma ve Yunus Emre’nin konumu gibi gelenek ve sosyal hayata dair bazı konular; gelenek hakkındaki bazı tartışmalar kapsamında Diyanet İşleri Başkanlığı konuları çerçevesinde planlanmıştır. Kurula Alevî gelenek hakkında yöneltilen sorularının dünyada ve ülkede yaşanan gelişmeler doğrultusunda ortaya çıkan göç, şehirleşme, kimlik politikaları vb. hususlara bağlı olarak şekillenen dinî sosyokültürel hayat bağlamında yoğunlaştığı görülmüştür.