OSMANLI DEVLETİ'NİN XIX. YÜZYILIN SONLARINDA ÜRDÜN'DE EĞİTİMİ GELİŞTİRMEDEKİ ROLÜ

The role of the Ottoman Empire in the educational process in Eastern Jordan during the late 19th century is closely related to the political, economic, and social dynamics of the region. Since Eastern Jordan was part of the Ottoman Empire, the Ottoman administration played a central role in shaping the educational system in this area. Education policies were generally based on Islamic principles, with religious educational institutions, particularly madrasahs, forming the cornerstone of the education system. However, towards the end of the 19th century, the Ottoman Empire began a comprehensive modernization process in the field of education, resulting in significant changes such as the establishment of modern educational institutions and the promotion of Western-style education. The role of the Ottoman Empire in education was shaped by the integration of traditional Islamic education with modern educational institutions. This transformation played an important role in the evolution of the education system in the region and contributed to the beginning of educational modernization in Eastern Jordan. The educational model implemented by the Ottomans has been further clarified through research on schools and curricula in regions such as Ajloun, Salt, Kerek, Amman, Tafileh, Ma'an, Shobak, Irbid, and the Javf. The establishment of these schools can be seen as a result of the Ottoman Empire’s careful approach to the cultural influence of Christian European countries, as well as its efforts to fill the cultural gaps in the region. In this context, the Ottoman Empire opened schools at various stages to meet its educational needs, including Kuttab, Primary schools, Rüştiye schools, and Secondary schools. Through these reforms, the Ottoman Empire strengthened the education system in East Jordan and placed greater emphasis on local education. At the same time, this process contributed to the preservation of the Ottoman Empire’s cultural influence in the region and the spread of modern educational concepts.

Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyılın sonlarında Ürdün’deki eğitim sürecindeki rolü, bölgedeki siyasi, ekonomik ve sosyal dinamiklerle yakın bir ilişki içindedir. Ürdün, Osmanlı toprakları içinde yer aldığından, Osmanlı yönetimi bu bölgedeki eğitim sisteminin şekillendirilmesinde merkezi bir rol oynamıştır. Eğitim politikaları genellikle İslami ilkeler üzerine kurulmuş olup, dini eğitim kurumları, özellikle medreseler, eğitim sisteminin temel taşlarını oluşturmuştur. Ancak XIX. yüzyılın sonlarına doğru, Osmanlı Devleti eğitim alanında kapsamlı bir modernleşme süreci başlatmış ve bu doğrultuda modern eğitim kurumlarının kurulması ve Batılı tarzda eğitimin teşvik edilmesi gibi köklü değişiklikler yapılmıştır. Osmanlı Devleti’nin eğitimdeki rolü, geleneksel İslami eğitim ile modern eğitim kurumlarının birleştirilmesi süreciyle şekillenmiştir. Bu dönüşüm, bölgedeki eğitim sisteminin evriminde önemli bir rol oynamış ve Ürdün’de eğitimde modernleşmenin başlangıcını sağlamıştır. Osmanlı'nın uyguladığı eğitim modeli, özellikle Aclûn, Salt, Kerek, Amman, Tafile, Ma'an, Şevbek, İrbid ve Couf gibi bölgelerdeki okullar ve müfredatlar üzerine yapılan araştırmalarla daha net bir şekilde ortaya konulmuştur. Bu okulların kurulması, Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki Hristiyan ülkelerinin kültürel etkilerine karşı dikkatli bir şekilde hareket etmesinin yanı sıra, bölgedeki kültürel boşlukları doldurmayı amaçlayan bir çabanın sonucudur. Bu bağlamda, Osmanlı Devleti, çeşitli aşamalarda eğitim ihtiyaçlarını karşılamak üzere okullar açmıştır ve bu okullar arasında Küttâb, İbtidaye Mektepleri, Rüştiyeler ve İdâdîler yer almaktadır. Bu reformlarla Osmanlı Devleti, Ürdün’deki eğitim sistemini güçlendirmiş ve yerel halkın eğitimine daha fazla önem vermiştir. Aynı zamanda, bu süreç, Osmanlı Devleti’nin bölgedeki kültürel etkisini korumasına ve modern eğitim anlayışını yaymasına katkı sağlamıştır.