National Identity, Modernization, and Linguistic Analysis in Tahtâwî’s Poetry

Year 2025, Issue: 43, 55 - 88, 30.06.2025

Hüseyin Dursun

https://doi.org/10.56361/usul.1653245

Abstract

This study examines the themes of modern identity construction, social solidarity, and national consciousness in the poetry of Rifāʻah al-Ṭahṭāwī, a significant poet and thinker of 19th-century Egypt. Through poems such as We Are the Children of Egypt, What Happened to Egypt?, Longing for Egypt, and Love for the Homeland in Egypt, the study analyzes how the poet shapes Egypt’s national identity using linguistic and cultural tools. Employing qualitative content analysis and literary discourse analysis, it explores the socio-cultural and linguistic contexts of the poems. Al-Ṭahṭāwī’s poetry is compared with works by Arab poets like al-Mutanabbī, Nizār Kabbānī, and Mahmūd Darwīsh, revealing his fusion of traditional and modern elements. The analysis highlights the poet’s use of metaphors, figures of speech, word choices, and rhetorical elements, along with a critical assessment of linguistic structures and discursive strategies. The findings indicate that al-Ṭahṭāwī enhances national consciousness in Egypt’s modernization by integrating traditional values with modern themes. However, his poetry also features idealized expressions, repetitive language, and certain discourse constraints. While his works serve as influential tools in socio-political transformation, some linguistic choices reduce rhetorical impact and limit the scope of discourse.

Keywords

Arabic Language and Rhetoric , Modern Arabic Literature , Rifāʻah al-Ṭahṭāwī , National Identity , Theme of Belonging

البُعْدُ الهُوِيّ والحداثة والتحليل اللغوي في شِعر رفاعة رافع الطهطاوي

Abstract

تتناول هذه الدراسة موضوعات بناء الهوية الحديثة، والتضامن الاجتماعي، والوعي الوطني في شعر رفاعة رافع الطهطاوي، أحد أبرز شعراء ومفكري مصر في القرن التاسع عشر. ويُحلّل البحث كيفية صياغة الشاعر الوطني لمصر من خلال الأدوات اللغوية والرمزية والثقافية التي وظّفها لهوية مصر في قصائد مثل: «أبناء مصر»، «ماذا حدث لمصر؟»، «الحنين إلى مصر»، و«حب الوطن في مصر». وقد استُخدمت في الدراسة منهجية تحليل المحتوى النوعي وتحليل الخطاب الأدبي للكشف عن الأبعاد الاجتماعية والثقافية واللغوية للنصوص وتسعى الدراسة إلى إبراز تميّز الطهطاوي في الجمع بين العناصر البلاغية التقليدية والبنى الحداثية، وذلك من خلال المقارنة بشعر كبار الأدباء العرب مثل المتنبي، نزار قباني، ومحمود درويش. وتشمل التحليلات الاستعارات والمجازات واختيارات الألفاظ والبنى الأسلوبية، إضافة إلى دراسة الاستراتيجيات الخطابية والنقد البلاغي للمكوّنات اللغوية للنصوص وقد أظهرت النتائج أن الطهطاوي نجح في ترسيخ الوعي الوطني من خلال مزج القيم التراثية بالعناصر الحداثية، مما جعل شعره أداة فعالة في التعبير عن التحول الاجتماعي والسياسي في مصر الحديثة. ومع ذلك، فقد كُشف في خطابه عن بعض الإشكالات البلاغية مثل الطرح المثالي، والتكرار اللغوي، والتقليدية الأسلوبية، مما قد يُضعف أحيانًا من قوة الخطاب ويحد من عمقه التأثيري

Keywords

اللغة العربية والبلاغة , الأدب العربي الحديث , رفاعة رافع الطهطاوي , الهوية الوطنية , الانتماء

Tahtâvî’nin Şiirlerinde Millî Kimlik, Modernleşme ve Dilsel Analiz

Abstract

Bu çalışma, 19. yüzyıl Mısır'ının önemli şair ve düşünürlerinden Rifâʿa Râfiʿ et-Tahtâvî'nin şiirlerinde modern kimlik inşası, toplumsal dayanışma ve ulusal bilinç temalarını incelemektedir. Özellikle "Mısır'ın Çocuklarıyız", "Mısır'a Ne Oldu?", "Mısır Özlemi" ve "Mısır'da Vatan Sevgisi" gibi şiirler üzerinden, şairin dilsel ve kültürel araçlarla Mısır'ın ulusal düzeyde nasıl şekillendirildiği analiz edilmektedir. Araştırmada nitel içerik analizi ve edebî söylem analizi yöntemleri kullanılarak şiirlerin sosyo-kültürel ve dilbilimsel bağlamları incelenmiştir. Tahtâvî’nin şiirleri, el-Mütenebbî, Nizâr Kabbânî ve Mahmûd Dervîş gibi önemli Arap şairlerinin eserleriyle kıyaslanarak, onun geleneksel ve modern unsurları nasıl harmanladığı ortaya konmuştur. Şairin metaforları, mecazları, kelime seçimleri ve retorik unsurlarına dair yapılan analizler, aynı zamanda şiirlerdeki dilbilimsel yapılar ve söylemsel stratejiler üzerine yapılan eleştirileri içermektedir. Elde edilen bulgular, et-Tahtâvî’nin geleneksel değerleri modern unsurlarla birleştirerek Mısır’ın modernleşme sürecinde ulusal bilinci güçlendirdiğini göstermektedir. Bununla birlikte, şiirlerinde idealize edici anlatımlar, dilsel tekrarlar ve söylem açısından sınırlamalar dikkat çekmektedir. Şairin eserleri toplumsal ve siyasal dönüşümde etkili bir söylem aracı olarak işlev görmektedir, ancak dil kullanımı bazen retorik gücünü zayıflatmakta ve söylemi sınırlandırmaktadır.

Keywords

Arap Dili ve Belagatı , Modern Arap Edebiyatı , Rifâ‘a Râfi‘ Tahtâvî , Milli Kimlik , Aidiyet

References

• Adonis, Ali Ahmed Saîd Eşber. Dîvân. Beyrut: Dâru’l-Cîl, 1991.
• Akçay, Cihaner. Rıfâa et-Tahtâvî: Hayatı, Edebi Kişiliği ve Toplumsal Konulardaki Düşünceleri. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1992.
• Anay, Harun. “Çağdaş Arap Düşüncesi Üzerine”. Divan Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi 6/10 (2001), 1-88.
• Bilgenoğlu, Ali. Ortadoğu’da Bir Öncü: Modernitenin Mısır’a İlk Taşıyıcısı Rifa’a Rafi el-Tahtavî. Ankara: Gündoğan Yayınları, 2010.
• Dayf, Şevkî. el-Edebu’l-‘Arabiyyu’l-mu‘âsır fi Mısr. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1971.
• Derviş, Mahmud. ed-Dîvân. Beyrut: Riyâdü’r-Reys lil Kütüb ve’n-Neşr, 2009.
• Derviş, Mahmud. el-A’mâlu’l-cedîdetül kâmile. Beyrut: Riyâdü’r-Reys lil Kütüb ve’n-Neşr, 2009.
• Doğan, İsmail. Tanzimatın İki Ucu: Münif Paşa ve Ali Suavi (Sosyo-Pedagojik Bir Karşılaştırma). İstanbul: İz Yayıncılık, 1991.
• Er, Rahmi. Çağdaş Arap Edebiyatı Seçkisi. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 2004.
• Er, Rahmi. Modern Mısır Romanı. Ankara: Hece Yayınları, 2015.
• Göçemen, Yakup. “Modern Mısır Şiirinde Kur’ân-ı Kerîm’den İktibâslar”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (Aralık 2020), 1363-1392.
• Görgün, Hilal. “Rıfâa et-Tahtâvî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/95-97. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
• Gür, Ahmet. “Mısır’daki Modern Arap Edebiyatı Entelektüel Uyanışının Öncüsü: Rifâ’a Râfi’î et-Tahtâvî”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 9/2 (Aralık 2022) 815-833.
• Hourani, Albert. “Arabic Thought in the Liberal Age 1798-1939”. Journal of the American Oriental Society 84/4 (Aralık 1964), 401-429.
• İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed b. İbrâhîm b. Ebî Bekr b. Hallikân el-Bermekî el-İrbilî. Vefeyâtü’l-a‘yân ve enbâü ebnâi’z-zamân. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru Sâdır, 2000.
• İmru’u’l-Kays. Dîvânü İmri’i’l-Kays. nşr. Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim. Kahire: Dâru’l-Me‘ârif, 1990.
• İnayet, Hamid. Arap Siyasi Düşüncesinin Seyri. çev. Hicabi Kırlangıç. İstanbul: Yöneliş Yayınları, 1997.
• Ḳabbânî, Nizâr. El-Aʿmâlü’s-siyâsiyyetü’l-kâmile. Beyrut: Menşûrât Nizâr Kabbânî, ts.
• Landau, Jacob. Modern Arap Edebiyatı Tarihi. çev. Bedrettin Aytaç. Ankara: Gündoğan Yayınları, 1994.
• Muhammed, Hüseyin. El-İslâm ve’l-Hadâratu’l-Garbiyye. Kahire: Dârü’l-Furkan, ts.
• Mütenebbî, Ebü’t-Tayyib. Dîvân. nşr. Abdülvehhâb Azzâm. Kahire: y.y., 1944.
• Ortaylı, İlber. İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı. İstanbul: İletişim Yayınları, 2005.
• Rousseau, Jean Jacques. Toplum Sözleşmesi. çev. Vedat Günyol. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2018.
• Sirâc, Muhammed Ali. el-Lübâb fî kavâ‘idi’l-luga ve âlâti’l-edeb. Kahire: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
• Şevkī, Ahmed. Dîvânu Ahmed Şevkī. Kahire: y.y.,ts.
• Tahtâvî, Rıfâa. Dîvânü Rifâʿa eṭ-Ṭahṭâvî. nşr. Tâhâ Vâdî. Kahire: y.y., 1984.
• Uzun, Mustafa İsmet. “Ezher”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 12/ 53-58. İstanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, 1995.
• Zeydan, Corci. İslam Uygarlıkları Tarihi. çev. Nejdet Gök. İstanbul: İletişim Yayınları, 3. Basım, 2013.