Research Article

KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI

Volume: 31 Number: 1 April 10, 2026
TR EN

KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI

Abstract

Kıyı alanları yüksek görsellikleri ile sosyo-ekonomik olarak stratejik öneme sahipken, iklim değişikliği kaynaklı fiziksel kırılganlıkları nedeniyle risk altındadır. Literatürde kıyı görsel kalitesinin değişimi ile deniz seviyesi yükselmesi kırılganlığı, birbirinden bağımsız yöntemlerle değerlendirilirken, bu iki boyut arasındaki ilişki sistematik olarak incelenmemektedir. Literatürdeki bu boşluk, Kıyı Alanları Görsel Kalite Değerlendirme Modeli (CSES) ile belirlenen görsel kalite ve Kıyı Kırılganlık İndeksi (CVI-SLR) ile belirlenen kırılganlık arasındaki ilişkinin Marmara bölgesinde seçilen 16 kumsalda nicel olarak ortaya konduğu bu çalışma ile tartışılmaktadır. Hiyerarşik Spearman korelasyon analizleri, görsel kalite ile kırılganlık arasında ikili bir etkileşim olduğunu göstermektedir. Görsel kaliteyi belirleyen fiziksel parametreler doğal kırılganlık ile pozitif ilişki sergilerken, insan kaynaklı parametrelerin fiziksel kırılganlık üzerindeki insan etkisi ile güçlü negatif ilişkisi bulunmaktadır. Bu sonuç, yüksek görsel değere sahip doğal koruma alanlarının, koruma sağlayabilecek insan müdahalesinin olmaması nedeniyle deniz seviyesi etkilerine doğrudan maruz kalarak yüksek fiziksel kırılganlık gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Ancak, yoğun yapılaşma ve düşük görsel kaliteye sahip kentsel kıyı alanları, mevcut yapılaşmanın kıyı koruma fonksiyonu sayesinde daha düşük kırılganlık sergileyebilmektedir. Bu ikili mekanizma, bileşik kırılganlık indekslerinde maskelenmekte, ancak ayrıntılı hiyerarşik analizler ile ortaya çıkmaktadır. Çalışma, kıyı alanları yönetiminde görsel kalitenin korunması ile kırılganlık azaltım stratejilerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini önemle vurgulamaktadır.

Keywords

Thanks

Görsel kalite değerlendirme model sonuçlarının elde edilmesinde destek olan TÜBİTAK’a ve proje yürütücüleri Prof. Dr. Ayşen Ergin ve Prof. Dr. Camilo Botero’ya (Proje No: 121N828) teşekkür ederim.

References

  1. Abuodha, P. A. O., & Woodroffe, C. D. (2010). Assessing vulnerability to sea-level rise using a coastal sensitivity index: a case study from southeast Australia. Journal of Coastal Conservation, 14(3), 189-205. https://doi.org/10.1007/s11852-010-0097-0
  2. Ak, M. K. (2010). Görsel peyzaj algısının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
  3. Amir, S., & Gidalizon, E. (1990). Expert-based method for the evaluation of visual absorption capacity of the landscape. Journal of Environmental Management, 30(3), 251-263.
  4. Anderson, L. M., Levi, D. J., Jacobs, D., Ervin, S. M., & Graff, A. (1979). Landscape perception: research, application and theory. Landscape Planning, 9(1), 1-32.
  5. Anfuso, G., Williams, A. T., Casas Martinez, G. M., Botero, C. M., Cabrera Hernández, J. A., & Pranzini, E. (2017). Evaluation of the scenic value of 100 beaches in Cuba: implications for coastal tourism management. Ocean & Coastal Management, 142, 173-185. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2017.03.029
  6. Arriaza, M., Cañas-Ortega, J. F., Cañas-Madueño, J. A., & Ruiz-Aviles, P. (2004). Assessing the visual quality of rural landscapes. Landscape and Urban Planning, 69(1), 115-125. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2003.10.029
  7. Aşur, F., & Alphan, H. (2018). Görsel Peyzaj Kalite Değerlendirmesi ve Alan Kullanım Planlamasına Olan Etkileri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(1), 117-124. http://doi.org/10.29133/yyutbd.333878
  8. Botero, C.M.; Ozyurt, G.; Otero, S.; Güler, H.G., and Ergin, A., (2024). More vulnerable although legal: A case-study comparison of coastal urbanization in Türkiye and Colombia. In: Phillips, M.R.; Al-Naemi, S., and Duarte, C.M. (eds.),Proceedings from the International Coastal Symposium (ICS) 2024 (Doha, Qatar). Journal of Coastal Research, SI 113, pp. 69-74. Charlotte (North Carolina), ISSN 0749-0208. https://doi.org/10.2112/JCR-SI113-014.1

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

Civil Engineering (Other)

Journal Section

Research Article

Publication Date

April 10, 2026

Submission Date

December 22, 2025

Acceptance Date

March 12, 2026

Published in Issue

Year 2026 Volume: 31 Number: 1

APA
Özyurt Tarakcıoğlu, G. (2026). KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 31(1), 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803
AMA
1.Özyurt Tarakcıoğlu G. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 2026;31(1):61-80. doi:10.17482/uumfd.1846803
Chicago
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. 2026. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31 (1): 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803.
EndNote
Özyurt Tarakcıoğlu G (April 1, 2026) KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31 1 61–80.
IEEE
[1]G. Özyurt Tarakcıoğlu, “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”, UUJFE, vol. 31, no. 1, pp. 61–80, Apr. 2026, doi: 10.17482/uumfd.1846803.
ISNAD
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31/1 (April 1, 2026): 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803.
JAMA
1.Özyurt Tarakcıoğlu G. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 2026;31:61–80.
MLA
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, vol. 31, no. 1, Apr. 2026, pp. 61-80, doi:10.17482/uumfd.1846803.
Vancouver
1.Gülizar Özyurt Tarakcıoğlu. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 2026 Apr. 1;31(1):61-80. doi:10.17482/uumfd.1846803

Announcements:

30.03.2021-Beginning with our April 2021 (26/1) issue, in accordance with the new criteria of TR-Dizin, the Declaration of Conflict of Interest and the Declaration of Author Contribution forms fulfilled and signed by all authors are required as well as the Copyright form during the initial submission of the manuscript. Furthermore two new sections, i.e. ‘Conflict of Interest’ and ‘Author Contribution’, should be added to the manuscript. Links of those forms that should be submitted with the initial manuscript can be found in our 'Author Guidelines' and 'Submission Procedure' pages. The manuscript template is also updated. For articles reviewed and accepted for publication in our 2021 and ongoing issues and for articles currently under review process, those forms should also be fulfilled, signed and uploaded to the system by authors.