Araştırma Makalesi

KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI

Cilt: 31 Sayı: 1 10 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI

Öz

Kıyı alanları yüksek görsellikleri ile sosyo-ekonomik olarak stratejik öneme sahipken, iklim değişikliği kaynaklı fiziksel kırılganlıkları nedeniyle risk altındadır. Literatürde kıyı görsel kalitesinin değişimi ile deniz seviyesi yükselmesi kırılganlığı, birbirinden bağımsız yöntemlerle değerlendirilirken, bu iki boyut arasındaki ilişki sistematik olarak incelenmemektedir. Literatürdeki bu boşluk, Kıyı Alanları Görsel Kalite Değerlendirme Modeli (CSES) ile belirlenen görsel kalite ve Kıyı Kırılganlık İndeksi (CVI-SLR) ile belirlenen kırılganlık arasındaki ilişkinin Marmara bölgesinde seçilen 16 kumsalda nicel olarak ortaya konduğu bu çalışma ile tartışılmaktadır. Hiyerarşik Spearman korelasyon analizleri, görsel kalite ile kırılganlık arasında ikili bir etkileşim olduğunu göstermektedir. Görsel kaliteyi belirleyen fiziksel parametreler doğal kırılganlık ile pozitif ilişki sergilerken, insan kaynaklı parametrelerin fiziksel kırılganlık üzerindeki insan etkisi ile güçlü negatif ilişkisi bulunmaktadır. Bu sonuç, yüksek görsel değere sahip doğal koruma alanlarının, koruma sağlayabilecek insan müdahalesinin olmaması nedeniyle deniz seviyesi etkilerine doğrudan maruz kalarak yüksek fiziksel kırılganlık gösterebildiğini ortaya koymaktadır. Ancak, yoğun yapılaşma ve düşük görsel kaliteye sahip kentsel kıyı alanları, mevcut yapılaşmanın kıyı koruma fonksiyonu sayesinde daha düşük kırılganlık sergileyebilmektedir. Bu ikili mekanizma, bileşik kırılganlık indekslerinde maskelenmekte, ancak ayrıntılı hiyerarşik analizler ile ortaya çıkmaktadır. Çalışma, kıyı alanları yönetiminde görsel kalitenin korunması ile kırılganlık azaltım stratejilerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini önemle vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Görsel kalite değerlendirme model sonuçlarının elde edilmesinde destek olan TÜBİTAK’a ve proje yürütücüleri Prof. Dr. Ayşen Ergin ve Prof. Dr. Camilo Botero’ya (Proje No: 121N828) teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Abuodha, P. A. O., & Woodroffe, C. D. (2010). Assessing vulnerability to sea-level rise using a coastal sensitivity index: a case study from southeast Australia. Journal of Coastal Conservation, 14(3), 189-205. https://doi.org/10.1007/s11852-010-0097-0
  2. Ak, M. K. (2010). Görsel peyzaj algısının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
  3. Amir, S., & Gidalizon, E. (1990). Expert-based method for the evaluation of visual absorption capacity of the landscape. Journal of Environmental Management, 30(3), 251-263.
  4. Anderson, L. M., Levi, D. J., Jacobs, D., Ervin, S. M., & Graff, A. (1979). Landscape perception: research, application and theory. Landscape Planning, 9(1), 1-32.
  5. Anfuso, G., Williams, A. T., Casas Martinez, G. M., Botero, C. M., Cabrera Hernández, J. A., & Pranzini, E. (2017). Evaluation of the scenic value of 100 beaches in Cuba: implications for coastal tourism management. Ocean & Coastal Management, 142, 173-185. https://doi.org/10.1016/j.ocecoaman.2017.03.029
  6. Arriaza, M., Cañas-Ortega, J. F., Cañas-Madueño, J. A., & Ruiz-Aviles, P. (2004). Assessing the visual quality of rural landscapes. Landscape and Urban Planning, 69(1), 115-125. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2003.10.029
  7. Aşur, F., & Alphan, H. (2018). Görsel Peyzaj Kalite Değerlendirmesi ve Alan Kullanım Planlamasına Olan Etkileri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(1), 117-124. http://doi.org/10.29133/yyutbd.333878
  8. Botero, C.M.; Ozyurt, G.; Otero, S.; Güler, H.G., and Ergin, A., (2024). More vulnerable although legal: A case-study comparison of coastal urbanization in Türkiye and Colombia. In: Phillips, M.R.; Al-Naemi, S., and Duarte, C.M. (eds.),Proceedings from the International Coastal Symposium (ICS) 2024 (Doha, Qatar). Journal of Coastal Research, SI 113, pp. 69-74. Charlotte (North Carolina), ISSN 0749-0208. https://doi.org/10.2112/JCR-SI113-014.1

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

İnşaat Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

10 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

22 Aralık 2025

Kabul Tarihi

12 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 31 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Özyurt Tarakcıoğlu, G. (2026). KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 31(1), 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803
AMA
1.Özyurt Tarakcıoğlu G. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 2026;31(1):61-80. doi:10.17482/uumfd.1846803
Chicago
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. 2026. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31 (1): 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803.
EndNote
Özyurt Tarakcıoğlu G (01 Nisan 2026) KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31 1 61–80.
IEEE
[1]G. Özyurt Tarakcıoğlu, “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”, UUJFE, c. 31, sy 1, ss. 61–80, Nis. 2026, doi: 10.17482/uumfd.1846803.
ISNAD
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi 31/1 (01 Nisan 2026): 61-80. https://doi.org/10.17482/uumfd.1846803.
JAMA
1.Özyurt Tarakcıoğlu G. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 2026;31:61–80.
MLA
Özyurt Tarakcıoğlu, Gülizar. “KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI”. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, c. 31, sy 1, Nisan 2026, ss. 61-80, doi:10.17482/uumfd.1846803.
Vancouver
1.Gülizar Özyurt Tarakcıoğlu. KIYI ALANLARINDAKİ GÖRSEL KALİTE VE KIRILGANLIK İLİŞKİSİNİN İKİLİ MEKANİZMASI. UUJFE. 01 Nisan 2026;31(1):61-80. doi:10.17482/uumfd.1846803

DUYURU:

30.03.2021- Nisan 2021 (26/1) sayımızdan itibaren TR-Dizin yeni kuralları gereği, dergimizde basılacak makalelerde, ilk gönderim aşamasında Telif Hakkı Formu yanısıra, Çıkar Çatışması Bildirim Formu ve Yazar Katkısı Bildirim Formu da tüm yazarlarca imzalanarak gönderilmelidir. Yayınlanacak makalelerde de makale metni içinde "Çıkar Çatışması" ve "Yazar Katkısı" bölümleri yer alacaktır. İlk gönderim aşamasında doldurulması gereken yeni formlara "Yazım Kuralları" ve "Makale Gönderim Süreci" sayfalarımızdan ulaşılabilir. (Değerlendirme süreci bu tarihten önce tamamlanıp basımı bekleyen makalelerin yanısıra değerlendirme süreci devam eden makaleler için, yazarlar tarafından ilgili formlar doldurularak sisteme yüklenmelidir).  Makale şablonları da, bu değişiklik doğrultusunda güncellenmiştir. Tüm yazarlarımıza önemle duyurulur.

Bursa Uludağ Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Dekanlığı, Görükle Kampüsü, Nilüfer, 16059 Bursa. Tel: (224) 294 1907, Faks: (224) 294 1903, e-posta: mmfd@uludag.edu.tr